Rokowania zbiorowe i płaca minimalna w wymiarze europejskim

4-6 marca 2026 r. w Brukseli odbyło się szkolenie Europejskiego Instytutu Związków Zawodowych (ETUI) pt. Empowering collective bargaining, poświęcone wzmacnianiu rokowań zbiorowych w Europie. Zajęcia prowadziły trenerki ETUI Valerica Dumitrescu i Mirela Caravan.

Implementacja dyrektywy w państwach UE

Szkolenie koncentrowało się przede wszystkim na wdrożeniu dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2041 w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych oraz na roli rokowań zbiorowych w systemach stosunków przemysłowych państw członkowskich. Uczestnicy analizowali doświadczenia poszczególnych krajów w zakresie wdrażania dyrektywy, a także zapoznali się z narzędziem Wage-Up, przygotowanym przez Europejską Konfederację Związków Zawodowych (EKZZ), służącym do monitorowania poziomu rokowań zbiorowych oraz płacy minimalnej w Europie.

Polska rzeczywistość

W trakcie dyskusji omawiano również sytuację w Polsce. Choć krajowe regulacje sprawiają, że poziom minimalnego wynagrodzenia w praktyce spełnia podstawowe założenia dyrektywy, Polska nie przyjęła jeszcze kompleksowej ustawy wdrażającej jej część dotyczącą zasad ustalania płacy minimalnej. Istotną zmianą było natomiast uchwalenie 5 listopada 2025 r. ustawy o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych, która weszła w życie w grudniu 2025 r. Nowe przepisy upraszczają procedury negocjowania układów zbiorowych, wprowadzają elektroniczny krajowy rejestr układów oraz poszerzają zakres spraw mogących być przedmiotem rokowań. Rozwiązania te są krokiem w dobrym kierunku, jednak mają w dużej mierze charakter tzw. miękkich instrumentów, zachęcających strony do podejmowania negocjacji, a nie wprowadzających silniejsze mechanizmy systemowe, takie jak np. powiązanie dostępu do zamówień publicznych z funkcjonowaniem układów zbiorowych w przedsiębiorstwach lub branżach.

W szkoleniu uczestniczyli przedstawiciele związków zawodowych z krajów Unii Europejskiej. W tej grupie byli między innymi: sekretarz polityczny ds. sektora publicznego hiszpańskiego związku UGT, członkowie komisji negocjacyjnej ds. układów zbiorowych pracy z fińskiego związku SEL, sekretarz generalny włoskiej federacji dziennikarzy FNSI oraz przedstawiciele innych organizacji związkowych. Spotkanie było okazją do wymiany doświadczeń dotyczących funkcjonowania dialogu społecznego oraz praktyki negocjowania układów zbiorowych w różnych modelach stosunków przemysłowych w Europie.

Polskę reprezentowała grupa związkowców związanych z działalnością ekspercką i zakładową: Przemysław Pytel z Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”, Artur Krasiński z Grupy Azoty oraz Joanna Jaśniewicz, przewodnicząca Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” w Saica Paper w Grudziądzu, wraz z przedstawicielami swojej organizacji zakładowej.

„Bardzo pomocnym dla naszej pracy na poziomach krajowych będzie narzędzie Wage-Up przygotowane przez EKZZ. Pozwala ono w przejrzysty sposób monitorować poziom rokowań zbiorowych i płacy minimalnej w Europie. Dzięki temu będziemy mogli wskazać naszym rządom, że należy równać do wyższych standardów. Równie cenne było poznanie doświadczeń związkowców z innych krajów – dzięki temu można lepiej zrozumieć, jak różne są systemy dialogu społecznego i jak wiele zależy od tradycji negocjacyjnych w poszczególnych państwach.” – podkreślali uczestnicy

Wnioski

Szkolenie pokazało również, że sama zmiana przepisów nie wystarczy do rozwoju rokowań zbiorowych. W Polsce poziom objęcia pracowników układami zbiorowymi pozostaje bardzo niski, a rozwój dialogu społecznego zależy nie tylko od regulacji prawnych, ale także od aktywności partnerów społecznych oraz kultury negocjacji w miejscu pracy.

pp