Komisja Europejska przedstawia pakiet na rzecz sprawiedliwej mobilności pracowników

Komisja Europejska przedstawiła 15 września pakiet na rzecz sprawiedliwej mobilności pracowników (Fair Labour Mobility Package). Jego celem jest ułatwienie podejmowania pracy w innych państwach UE, a jednocześnie skuteczniejsze egzekwowanie praw pracowników mobilnych. Pakiet obejmuje komunikat Komisji oraz pięć propozycji legislacyjnych – trzy rozporządzenia i dwie dyrektywy – dotyczących m.in. zabezpieczenia społecznego, uznawania kwalifikacji zawodowych oraz wzmocnienia Europejskiego Urzędu ds. Pracy (ELA).

Jednym z kluczowych elementów pakietu jest ESSPASS (European Social Security Pass) – cyfrowe rozwiązanie, które ma umożliwić uzyskiwanie, przechowywanie i przedstawianie dokumentów potwierdzających uprawnienia z zakresu zabezpieczenia społecznego. W pierwszej kolejności ma ono objąć dokument A1, istotny zwłaszcza przy delegowaniu pracowników, a następnie m.in. Europejską Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego. Dokumenty będzie można przechowywać w europejskim portfelu tożsamości cyfrowej.

Pakiet obejmuje również rozwiązania dotyczące przenoszalności umiejętności i uznawania kwalifikacji. Komisja proponuje m.in. wprowadzenie interoperacyjnych cyfrowych poświadczeń kwalifikacji oraz usprawnienie procedur uznawania kwalifikacji w zawodach regulowanych. Osobne regulacje mają ułatwić uznawanie kwalifikacji uzyskanych poza Unią Europejską.

Z punktu widzenia ochrony praw pracowniczych najważniejsza jest jednak propozycja wzmocnienia mandatu Europejskiego Urzędu ds. Pracy. ELA ma skuteczniej wspierać państwa członkowskie w analizie ryzyka i trafniejszym typowaniu podmiotów do kontroli, a współpracę między krajowymi inspekcjami wzmocnią krajowi oficerowie łącznikowi ds. inspekcji. Komisja proponuje również rozszerzenie kompetencji Urzędu na przeciwdziałanie nadużyciom wobec obywateli państw trzecich pracujących w UE oraz zwalczanie nielegalnego zatrudnienia. ELA zyska ponadto możliwość finansowania organizacji, które udzielają informacji i doradztwa pracownikom mobilnym, a także pracodawcom działającym transgranicznie.

Europejska Konfederacja Związków Zawodowych (EKZZ) oceniła proponowane wzmocnienie ELA jako istotny krok w kierunku skuteczniejszego zwalczania nadużyć na transgranicznym rynku pracy. Sekretarz generalna EKZZ Esther Lynch zwróciła uwagę, że dzięki nowym kompetencjom „ELA może pomóc identyfikować nieuczciwych pracodawców, zanim dojdzie do szkody”. Zdaniem EKZZ większy dostęp do danych powinien umożliwić lepszą ocenę ryzyka i kierowanie kontroli tam, gdzie prawdopodobieństwo naruszeń jest największe.

Związki zwracają uwagę zwłaszcza na objęcie mandatem ELA także obywateli państw trzecich pracujących w UE. Zastępczyni sekretarz generalnej EKZZ Isabelle Schömann podkreśliła, że „każdy pracownik zasługuje na ochronę przed nieuczciwymi praktykami pracodawców”. EKZZ zaznacza jednocześnie, że kompetencje ELA powinny pozostać skoncentrowane na egzekwowaniu praw pracowniczych, a nie na kontroli migracyjnej. Jak podkreśla Konfederacja, pracownik zgłaszający przypadki wyzysku musi mieć możliwość zwrócenia się do właściwych instytucji bez obawy, że samo zgłoszenie narazi go na negatywne konsekwencje związane ze statusem pobytowym.

EKZZ pozytywnie ocenia także możliwość wspierania przez ELA sieci organizacji świadczących bezpośrednie doradztwo pracownikom mobilnym oraz wprowadzenie ESSPASS. Związki podkreślają jednak, że o rzeczywistym znaczeniu pakietu zdecydują szczegółowe rozwiązania i ich stosowanie w praktyce.

– Rozszerzenie kompetencji ELA na kwestie zatrudniania obywateli państw trzecich ma duże znaczenie dla takich państw jak Polska, które, pozostając jednym z głównych państw wysyłających pracowników, na niespotykaną wcześniej skalę stały się także państwami przyjmującymi – podkreśla Barbara Surdykowska z Biura Eksperckiego KK NSZZ „Solidarność”.

Propozycje Komisji trafią teraz do Parlamentu Europejskiego i Rady UE, gdzie będą negocjowane. Zgodnie z przedstawionym harmonogramem cyfryzacja dokumentów zabezpieczenia społecznego ma rozpocząć się od dokumentu A1 – rok po wejściu w życie rozporządzenia ESSPASS, a Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego i pozostałe dokumenty mają zostać objęte systemem w ciągu trzech lat. Po przyjęciu nowego mandatu efekty zmian w ELA mają być widoczne w latach 2028–2030.

bs