Komisja Europejska: potrzebne większe zatrudnienie w straży pożarnej wobec rosnących zagrożeń klimatycznych

Komisja Europejska wezwała państwa członkowskie do zapewnienia odpowiedniego poziomu zatrudnienia w służbach pożarniczych, wskazując, że rosnące zagrożenia klimatyczne – zwłaszcza pożary lasów, fale upałów i powodzie – wymagają większej i lepiej przygotowanej kadry.

Apel pojawił się w komunikacie Komisji dotyczącym zintegrowanego zarządzania ryzykiem pożarów lasów (COM (2026) 330, 25 marca 2026 r.), który przewiduje m.in. gromadzenie danych o liczbie strażaków oraz ocenę potrzeb kadrowych z uwzględnieniem sezonowości działań. Stanowisko Komisji jest odpowiedzią na wieloletnią kampanię związków zawodowych. Europejska Konfederacja Związków Zawodowych (EKZZ) oraz Europejska Federacja Związków Zawodowych Służb Publicznych (EPSU) od trzech lat alarmują, że liczba strażaków w wielu państwach nie nadąża za gwałtownie rosnącym ryzykiem katastrof klimatycznych.

Związki wskazują, że problem pogłębiają cięcia w krajach najbardziej narażonych na pożary. W Portugalii liczba strażaków spadła w 2024 r. o 6%, podczas gdy powierzchnia spalonych terenów wzrosła o 43%. Podobne tendencje odnotowano w Belgii, gdzie liczba strażaków zmniejszyła się o 10% – w tym samym czasie kraj został objęty procedurą nadmiernego deficytu, co wiązało się z presją na ograniczanie wydatków publicznych.

Zdaniem EKZZ pokazuje to sprzeczność między polityką fiskalną UE a potrzebą wzmacniania usług publicznych w obliczu zmian klimatycznych. Sekretarz generalna EKZZ Esther Lynch podkreśliła, że redukcja zatrudnienia w straży pożarnej w czasie nasilających się ekstremalnych zjawisk pogodowych jest przykładem krótkowzrocznej polityki oszczędnościowej. Związki wskazują również, że działania przeciwpożarowe nie mogą być traktowane jako „sezonowe”, ponieważ kluczowe znaczenie ma całoroczna prewencja, szkolenia i przygotowanie operacyjne.

EPSU zwraca uwagę, że same działania analityczne i zbieranie danych nie wystarczą. Strażacy w całej Europie mierzą się z coraz bardziej złożonymi zagrożeniami – od pożarów lasów i powodzi po awarie przemysłowe – przy jednoczesnym niedoborze personelu. Federacja postuluje opracowanie europejskiej strategii dla służb ratowniczych, obejmującej konkretne cele dotyczące zatrudnienia, szkolenia i zdolności operacyjnych.

Perspektywa Europy Środkowo-Wschodniej pokazuje, że problem nie dotyczy już wyłącznie państw południa kontynentu. Choć w części krajów regionu skala pożarów pozostaje nadal niższa niż w basenie Morza Śródziemnego, dane z ostatnich lat wskazują na wyraźny wzrost zagrożenia również w tej części UE. Według raportu EFFIS za 2024 r. w Rumunii spaleniu uległo 43 003 ha z 926 pożarów, czyli trzykrotnie więcej niż rok wcześniej. W Bułgarii odnotowano 45 435 ha spalonych terenów  najwyższy wynik od ponad dekady, większy niż łącznie w poprzednich czterech latach. Oznacza to, że także w Europie Środkowo-Wschodniej straż pożarna coraz wyraźniej staje się elementem systemu bezpieczeństwa klimatycznego, wymagającym stabilnego finansowania, odpowiedniej liczby etatów i całorocznego przygotowania.

Kontekst zdrowotny dodatkowo wzmacnia argumenty związków zawodowych. W 2022 r. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC), działająca przy WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) uznała pracę strażaka za działalność o charakterze kancerogennym, ze względu na narażenie na toksyczne substancje podczas akcji. W odpowiedzi EPSU zapowiedziała europejski dzień działań 4 maja – w Międzynarodowym Dniu Strażaka – domagając się przepisów uznających choroby zawodowe strażaków oraz wzmacniających ochronę pracowników służb ratowniczych.

Z perspektywy związków zawodowych kluczowe jest teraz przełożenie wytycznych Komisji na konkretne inwestycje w kadry, szkolenia i wynagrodzenia – oraz zapewnienie, by reguły fiskalne UE nie ograniczały możliwości finansowania podstawowych usług publicznych w obliczu nasilających się skutków zmian klimatycznych.

bs