Bangladesz: protesty o płace w przemyśle odzieżowym. Związki zawodowe domagają się odpowiedzialności globalnych marek

W Bangladeszu trwają protesty pracowników przemysłu odzieżowego domagających się podwyższenia płacy minimalnej. W ich trakcie policja zatrzymała działaczy związkowych. Jednocześnie związki zawodowe apelują do międzynarodowych marek odzieżowych, aby ceny płacone dostawcom pozwalały sfinansować wyższe wynagrodzenia. Spór dotyczy więc nie tylko krajowych regulacji płacowych, lecz także podziału odpowiedzialności w globalnych łańcuchach dostaw.

Jak poinformowała 5 listopada 2026 r. IndustriALL Global Union, pracownicy sektora odzieżowego walczą o wyższą płacę minimalną od sierpnia, a w październiku protesty się nasiliły. Ustalona w listopadzie 2023 r. miesięczna płaca minimalna wynosi 12 500 taka (około 100 dolarów). Protestujący domagają się jej podwyższenia do 30 000 taka. W czasie protestów doszło do starć z policją, czasowo zamknięto około 30 zakładów, a jeden z pracowników zmarł wskutek odniesionych obrażeń. Według IndustriALL zatrzymano co najmniej dziesięciu regionalnych działaczy organizacji należących do IndustriALL Bangladesh Council (IBC). Policja przeszukiwała też biura związkowe i mieszkania działaczy. IBC podkreśla, że zatrzymani nie brali udziału w zamieszkach. Związek wezwał protestujących do powrotu do pracy i ostrzegł przed próbami wykorzystania żądań pracowników przez osoby trzecie. Domaga się natychmiastowego uwolnienia zatrzymanych oraz zaprzestania represji.

Pod naciskiem związków zawodowych 4 listopada po raz pierwszy zebrała się bangladeska rada ds. płacy minimalnej (Minimum Wage Board), która ma ustalić nowe stawki wynagrodzenia w sektorze odzieżowym. Kolejne posiedzenie zaplanowano na 9 listopada. Rząd zobowiązał się ogłosić nowe stawki przed grudniem 2026 r., a pracownicy mają je otrzymywać od stycznia 2027 r. Organizacje związkowe postanowiły powołać wspólny komitet i przygotować jednolitą propozycję płacową dla przedstawicieli pracowników w radzie. Konflikt przypomina wydarzenia z 2023 r., kiedy pracownicy również organizowali masowe protesty płacowe. Ustalona wówczas płaca minimalna była znacznie niższa od postulatów związkowych. Sektor odzieżowy zatrudnia w Bangladeszu około czterech milionów osób i odpowiada za ponad 80% wpływów kraju z eksportu.

Istotnym elementem obecnych żądań jest wezwanie globalnych marek odzieżowych do współodpowiedzialności za wzrost wynagrodzeń. Związki zrzeszone w IBC domagają się przejrzystości cen płaconych przez marki dostawcom oraz wprowadzenia wspólnej minimalnej ceny zakupu, która pozwoli zakładom produkcyjnym sfinansować nową płacę minimalną. Postulaty te zgłaszane są w ramach inicjatywy ACT (Action, Collaboration, Transformation), realizowanej przez IndustriALL Global Union wspólnie z międzynarodowymi markami odzieżowymi. Jej podstawą jest memorandum porozumienia, którego celem jest płaca zapewniająca godziwe utrzymanie (living wage). Mają do niej prowadzić branżowe rokowania zbiorowe, których wyniki powinny być prawnie egzekwowalne, oraz odpowiedzialne praktyki zakupowe marek, w tym odrębne uwzględnianie kosztów wynagrodzeń przy ustalaniu cen zamówień.

Dotychczasowe rezultaty inicjatywy pozostają jednak niejednoznaczne. Z opublikowanego w kwietniu 2026 r. raportu ACT Accountability and Monitoring Report 2025 wynika, że uczestniczące w inicjatywie marki stopniowo wdrażają zobowiązania zakupowe, ale ich deklaracje wyraźnie rozmijają się z doświadczeniami dostawców. Według danych przekazanych przez same marki w 2025 r. jedynie 39% wolumenu ich zakupów objęte było protokołem ACT przewidującym odrębne uwzględnianie wynagrodzeń i innych kosztów pracy przy ustalaniu cen (wobec 32% w 2023 r.). Odsetek zamówień opłacanych terminowo spadł natomiast z 94% do 81%. Dostawcy oceniają sytuację jeszcze krytyczniej: ich oceny dotyczące uwzględniania kosztów pracy w cenach spadły w tym czasie z 78% do 67%. Raport nie pozwala przy tym określić, w jakim stopniu realizacja zobowiązań przełożyła się na rzeczywisty wzrost wynagrodzeń pracowników fabryk.

Obecny konflikt w Bangladeszu stanowi zatem ważny sprawdzian skuteczności modelu współpracy opartego na inicjatywie ACT. Lokalni producenci negocjują płace z pracownikami, ale jednocześnie działają pod presją cenową ze strony międzynarodowych nabywców. Samo podwyższenie ustawowej płacy minimalnej nie rozwiąże problemu, jeżeli jego koszty pozostaną wyłącznie po stronie dostawców. Inicjatywa ACT jest próbą przezwyciężenia tego ograniczenia przez połączenie rokowań sektorowych, regulacji krajowych i zobowiązań globalnych marek. Jej skuteczność zależy jednak od rzeczywistego wykonywania przyjętych zobowiązań zakupowych oraz od tego, czy pracownicy będą mogli swobodnie działać w związkach zawodowych i prowadzić rokowania zbiorowe. Bangladescy związkowcy domagają się więc nie tylko wyższej płacy minimalnej, ale również tego, by międzynarodowe marki wywiązały się ze zobowiązań, które już na siebie przyjęły.

bs