Europejska Rada Zakładowa Eni: ciągłość działania i przygotowania do nowych przepisów

W jaki sposób przygotować się do wejścia w życie przepisów wynikających ze zrewidowanej dyrektywy o europejskich radach zakładowych? W jaki sposób zapewnić działającej już radzie „przeddyrektywnej” płynne przejście do pracy na nowych zasadach? O tym rozmawiano podczas tegorocznej sesji plenarnej ERZ Eni.

Europejska rada zakładowa (ERZ) skupia przedstawicieli pracowników z różnych krajów, w których działa ta sama firma lub grupa. Dzięki radzie mogą oni uzyskiwać od kierownictwa informacje i przedstawiać wspólne stanowisko w sprawach ponadnarodowych, na przykład dotyczących restrukturyzacji. To, jak rada pracuje na co dzień, określa jej porozumienie. Pierwsza Dyrektywa o ERZ z 1994 r. pozwalała na działanie rad „przeddyrektywnych” (nieobjętych wymogami dyrektywy; na podstawie Art. 13), podczas gdy rewizja Dyrektywy z 2025 r. wymaga, by wszystkie ERZ przeszły na zasady określone w Dyrektywie. W przypadku Eni historia tego dokumentu ma znaczenie dla tego, w jaki sposób Rada przejdzie na nowe zasady zgodnie z rewizją z 2025 r.

Podczas dorocznego posiedzenia w Budapeszcie 24 delegatów z dziewięciu państw Unii Europejskiej rozmawiało m.in. o zatrudnieniu, strategii grupy i transformacji przemysłowej. 1 października 2026 r. Eni, europejska federacja związkowa industriAll Europe oraz włoskie związki FILCTEM CGIL, FEMCA CISL i UILTEC UIL podpisały dokument przedłużający dotychczasowe porozumienie do 30 grudnia 2028 r. Strony uzgodniły też, że przygotowania do nowych przepisów rozpoczną od razu. Temat będzie podejmowany na posiedzeniach plenarnych, spotkaniach komitetu rady i posiedzeniach nadzwyczajnych.

Skąd wzięły się „trzynastki”?

Pierwsze porozumienie w Eni zawarto w 1995 r., jeszcze przed rozpoczęciem stosowania pierwszej dyrektywy o europejskich radach zakładowych. Takie rady nazywa się przeddyrektywnymi albo potocznie „trzynastkami” – od art. 13 dyrektywy 94/45/WE. Przepis ten pozwalał przedsiębiorstwom, które odpowiednio wcześnie uzgodniły z przedstawicielami pracowników własne zasady ponadnarodowego informowania i konsultacji, korzystać z wyłączenia spod obowiązków dyrektywy. Wyłączenie zachowano także w nowelizacji dyrektywy z 2009 r.

Zgodnie z nowelizacją Dyrektywy ERZ z 2025,  od 2 stycznia 2028 r. istniejące przepisy krajowe znoszące to wyłączenie muszą być stosowane. Zgodnie z nimi, dotychczasowe porozumienia nie wygasną automatycznie, ale będzie można uruchomić procedurę negocjowania nowego porozumienia na zasadach dyrektywy.

Dwie drogi do nowych standardów

Dla „trzynastek” droga do porozumienia opartego na art. 6 dyrektywy 2009/38/WE, zmienionej dyrektywą (UE) 2025/2450, prowadzi przez specjalny zespół negocjacyjny (SZN). To reprezentacja pracowników powołana do negocjacji nowego porozumienia. Procedurę może rozpocząć z własnej inicjatywy centralne kierownictwo (zarząd firmy ponadnarodowej). Zarząd firmy musi ją również rozpocząć na pisemny wniosek co najmniej 100 pracowników lub ich przedstawicieli z co najmniej dwóch zakładów lub przedsiębiorstw w dwóch różnych państwach członkowskich.

Inaczej wygląda sytuacja rad, które już działają na podstawie art. 6. Jeżeli w ich porozumieniu brakuje elementów wymaganych przez zrewidowaną dyrektywę, sama rada może wystąpić o dostosowanie dokumentu. Jeżeli porozumienie określa własny tryb zmian lub renegocjacji, strony mogą z niego skorzystać. Tę ścieżkę przewiduje nowy art. 14a dyrektywy 2009/38/WE.

Jak zachować ciągłość pracy rady?

Dla delegatów Eni ważne są dwie sprawy: przygotowanie nowego porozumienia i zapewnienie radzie możliwości działania do czasu jego zawarcia. Rozpoczęcie negocjacji samo w sobie nie przedłuża terminu obowiązywania dotychczasowego dokumentu. W Eni ten termin przypada na 30 grudnia 2028 r. Warto więc zawczasu uzgodnić harmonogram rozmów i ustalić, na jakich zasadach rada będzie pracować, jeśli negocjacje potrwają dłużej.

Zrewidowana dyrektywa daje solidne podstawy do wzmocnienia europejskich rad zakładowych. Doprecyzowuje, kiedy sprawa ma charakter ponadnarodowy, wzmacnia zasady informowania i konsultacji oraz ułatwia dochodzenie tych praw. O tym, jak te zmiany przełożą się na codzienną pracę rad, zdecydują jakość przepisów krajowych i przygotowanie samych delegatów.

Przykład Eni pokazuje, że tę pracę można zacząć już dziś. Delegaci z różnych krajów mogą wspólnie ocenić, które rozwiązania warto zachować i co trzeba poprawić: jak wcześnie rada powinna otrzymywać informacje o restrukturyzacji, kiedy może zwołać posiedzenie nadzwyczajne i na jakich zasadach korzysta z pomocy ekspertów. Wspólne przygotowanie porozumienia to szansa, by zachować dorobek rady i wzmocnić jej zdolność do działania w interesie pracowników z różnych państw.

pp