Rewizja dyrektywy szansą na silniejsze i bardziej spójne Europejskie Rady Zakładowe

Po przyjęciu zrewidowanej dyrektywy o ERZ pod koniec 2025 r, obecnie jesteśmy na etapie jej implementacji na poziomie państw członkowskich. Nowe przepisy to szansa na poprawę zasad działania europejskich rad zakładowych i wzmocnienie współpracy między przedstawicielami pracowników z różnych krajów. O tym, jak wykorzystać rewizję dyrektywy, jej wdrażanie do prawa krajowego oraz dostosowanie porozumień ERZ, rozmawiano podczas dorocznej konferencji Europejskiej Konfederacji Związków Zawodowych, która odbyła się 14 października w Brukseli. W spotkaniu uczestniczyli delegaci NSZZ „Solidarność”: Katarzyna Gruszka z ERZ Teleperformance oraz Tomasz Martowicz z ERZ ZF Automotive.

Konferencja odbyła się pod hasłem „Mobilizowanie siły związków zawodowych na rzecz ambitnej transpozycji”. Jej program łączył analizę zrewidowanej dyrektywy z warsztatami dotyczącymi porozumień ERZ, egzekwowania praw oraz przeciwdziałania nadużywaniu poufności informacji.

Europejskie rady zakładowe zapewniają przedstawicielom pracowników dostęp do informacji i konsultacji na ponadnarodowym szczeblu przedsiębiorstwa. Ich znaczenie rośnie szczególnie wtedy, gdy decyzje dotyczące produkcji, zatrudnienia czy restrukturyzacji zapadają poza krajem, w którym pracują objęci nią pracownicy.

Przyjęta w 2025 r. rewizja dyrektywy wzmacnia podstawy prawne tej reprezentacji. O pełnym wykorzystaniu nowych możliwości zdecydują zarówno jakość krajowych przepisów wdrażających reformę, jak i przygotowanie samych rad.

Głos ekspercki

W materiałach przedstawionych przez Europejski Instytut Związków Zawodowych (ETUI) zwrócono uwagę na dwa źródła uprawnień ERZ: ustawodawstwo krajowe wdrażające dyrektywę oraz porozumienie określające działanie konkretnej rady. Dlatego każda ERZ powinna przeanalizować, czy, w jakim zakresie i kiedy potrzebuje dostosowania swojego porozumienia. Taki przegląd może stać się okazją do osiągnięcia większej spójności i efektywności rady. Obecni na konferencji eksperci z ETUI Bruno Demaitre i Claudia Mara przedstawili narzędzia wspierające ten proces, w tym wspólną listę kontrolną umożliwiającą porównanie porozumień z nowymi standardami.

Zrewidowana dyrektywa tworzy solidne podstawy do wzmocnienia europejskich rad zakładowych i skuteczniejszego egzekwowania ich praw. Pełne wykorzystanie tego potencjału wymaga odpowiedniego wdrożenia do prawa krajowego. Jak wskazano w prezentacji Romualda Jagodzińskiego (Syndex), krajowe procedury powinny zapewniać ERZ dostęp do pomocy prawnej bez barier finansowych oraz możliwość uzyskania rozstrzygnięcia sporu, zanim decyzje pracodawcy wywołają nieodwracalne skutki. Aktywny udział związków zawodowych w pracach nad krajowymi przepisami będzie zatem kluczowy dla przełożenia osiągnięć reformy na codzienną praktykę ochrony pracowników.

Ważną zmianą jest również doprecyzowanie definicji sprawy ponadnarodowej. Przy jej ocenie należy uwzględniać przewidywane skutki dla pracowników oraz szczebel zaangażowanego kierownictwa. Działanie dotyczące bezpośrednio załogi w jednym państwie może należeć do kompetencji ERZ, jeżeli można zasadnie oczekiwać jego konsekwencji dla pracowników grupy w co najmniej jeszcze jednym kraju gdzie działa dana firma. Ma to znaczenie na przykład przy zwolnieniach powiązanych z przenoszeniem produkcji między krajami.

Co dalej?

Rewizja dyrektywy, jej krajowe wdrożenie i możliwość dostosowania porozumień tworzą szansę na usunięcie słabości, które przez lata ograniczały działalność ERZ. Wykorzystanie jej wymaga zaangażowania związków zawodowych oraz wspólnej pracy delegatów. Niewątpliwie będzie to wymagające zadanie, choćby ze względu na widoczne partykularyzmy krajowe. Czy uda się je wykonać? Zapewne nie w całości, ale choćby częściowe powodzenie będzie skutkowało większym upodmiotowieniem strony pracowników, co we współczesnej, globalnej gospodarce ma znaczenie.