Pomoc publiczna na szkolenia i zatrudnienie. Komisja Europejska porządkuje zasady wspierania inwestycji społecznych

Komisja Europejska opublikowała 27 lipca 2026 roku wytyczne pokazujące, w jaki sposób państwa członkowskie mogą wykorzystywać pomoc publiczną do finansowania przedsięwzięć służących realizacji celów społecznych. Dokument obejmuje między innymi szkolenia i podnoszenie kwalifikacji pracowników, wspieranie zatrudnienia osób znajdujących się w trudniejszej sytuacji na rynku pracy, mieszkalnictwo społeczne i dostępne cenowo oraz pomoc dla gospodarstw domowych w poprawie efektywności energetycznej budynków.

Wytyczne mają pomóc władzom krajowym, regionalnym i lokalnym w poruszaniu się w skomplikowanych przepisach dotyczących pomocy publicznej. Komisja podkreśla, że w wielu przypadkach wsparcie służące celom społecznym nie stanowi pomocy publicznej w rozumieniu prawa Unii Europejskiej albo może zostać udzielone bez konieczności wcześniejszego uzyskania zgody Komisji.

Dokument po raz pierwszy zbiera w jednym miejscu informacje dotyczące możliwości finansowania przez państwa członkowskie działań z zakresu polityki społecznej. Obejmuje między innymi rekompensaty za wykonywanie usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, takich jak opieka zdrowotna, opieka długoterminowa, usługi społeczne, mieszkalnictwo społeczne i dostępne cenowo czy działania wspierające integrację osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji.

Istotną część wytycznych poświęcono pomocy na szkolenia oraz zatrudnienie pracowników.

Pomoc na szkolenia pracowników

Zgodnie z obowiązującymi zasadami pomoc publiczna może finansować szkolenia służące rozwijaniu i aktualizowaniu wiedzy pracowników. Kosztami kwalifikowanymi mogą być między innymi wynagrodzenia osób prowadzących szkolenia, materiały, podróże, usługi doradcze oraz wynagrodzenia pracowników za czas, w którym uczestniczą oni w szkoleniu.

Standardowo pomoc może pokrywać do 50 proc. kosztów kwalifikowanych. Poziom wsparcia może zostać podwyższony w przypadku małych i średnich przedsiębiorstw oraz szkoleń skierowanych do pracowników z niepełnosprawnościami lub pracowników znajdujących się w trudniejszej sytuacji. Maksymalnie może on osiągnąć 70 proc. kosztów szkolenia.

Publiczne środki nie mogą jednak finansować szkoleń, które pracodawca ma obowiązek przeprowadzić na podstawie przepisów krajowych. Dotyczy to na przykład obowiązkowych szkoleń z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Pomoc publiczna nie powinna bowiem służyć przerzucaniu na państwo kosztów zwykłych obowiązków pracodawcy.

Komisja zwraca również uwagę na możliwość tworzenia indywidualnych kont szkoleniowych. W takim systemie środki lub uprawnienia do szkolenia są przypisane bezpośrednio do pracownika, nie przepadają w przypadku zmiany miejsca zatrudnienia, a pracownik zachowuje rzeczywistą możliwość wyboru rodzaju i czasu szkolenia. Rozwiązanie to może sprzyjać zdobywaniu kwalifikacji przenoszalnych, które pozostają przydatne także poza jednym stanowiskiem pracy lub jednym przedsiębiorstwem.

Wsparcie zatrudnienia osób w trudniejszej sytuacji

Państwa członkowskie mogą także przyznawać dopłaty do wynagrodzeń pracowników znajdujących się w trudniejszej sytuacji na rynku pracy. Do tej grupy mogą należeć między innymi osoby długotrwale pozostające bez zatrudnienia, osoby młode, osoby powyżej 50. roku życia, samotni rodzice, przedstawiciele niedostatecznie reprezentowanej płci w określonych zawodach oraz osoby należące do mniejszości etnicznych, które potrzebują dodatkowego przygotowania zawodowego lub językowego.

Pomoc może pokrywać do 50 proc. kosztów wynagrodzenia przez okres do 12 miesięcy, a w przypadku osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji – do 24 miesięcy.

Warunkiem jest co do zasady rzeczywiste zwiększenie zatrudnienia. Przepisy mają zapobiegać sytuacjom, w których przedsiębiorstwo zwalnia dotychczasowych pracowników, aby następnie przyjąć na ich miejsce osoby, których wynagrodzenia są częściowo finansowane ze środków publicznych.

W przypadku zatrudniania pracowników z niepełnosprawnościami pomoc na wynagrodzenia może sięgać 75 proc. kosztów. Dodatkowe wydatki związane z dostosowaniem miejsca pracy, zakupem odpowiedniego sprzętu lub oprogramowania, transportem, rehabilitacją albo zapewnieniem pomocy asystenta mogą zostać sfinansowane nawet w całości.

Komisja zaznacza, że pomoc na zatrudnienie nie może być jedynie sposobem na obniżenie kosztów prowadzenia działalności przez przedsiębiorstwo. Powinna prowadzić do rzeczywistego zwiększenia możliwości wejścia na rynek pracy i utrzymania zatrudnienia przez osoby, które napotykają szczególne bariery.

EKZZ: państwa członkowskie nie mają już wymówek

Europejska Konfederacja Związków Zawodowych – EKZZ – pozytywnie oceniła publikację wytycznych. Zdaniem EKZZ dokument potwierdza, że państwa członkowskie mają szerokie możliwości finansowania mieszkań społecznych, poprawy efektywności energetycznej gospodarstw domowych, szkoleń, podnoszenia kwalifikacji i zatrudnienia osób znajdujących się w trudniejszej sytuacji.

EKZZ podkreśla jednak, że znaczenie dokumentu będzie zależało od tego, czy rządy rzeczywiście zaczną korzystać z przedstawionych możliwości. Wytyczne nie mogą zostać odłożone na półkę. Zapowiadana w ramach Czystego Ładu Przemysłowego sprawiedliwa transformacja będzie możliwa jedynie wtedy, gdy państwa zaczną wdrażać konkretne instrumenty ukierunkowane na ochronę i tworzenie miejsc pracy wysokiej jakości.

Według danych Komisji przywołanych przez EKZZ dostęp do szkoleń ma obecnie jedynie 39,5 proc. pracowników, podczas gdy unijny cel wynosi 60 proc. Tymczasem sama transformacja sektora energetycznego ma wymagać zatrudnienia dodatkowych 145 tys. pracowników do 2030 roku.

– Dzisiejsza decyzja oznacza, że rządy nie mają już żadnych wymówek, aby nie inwestować we wsparcie społeczne i szkolenia, które mają kluczowe znaczenie dla przyszłości milionów pracowników, przedsiębiorstw i całej gospodarki – powiedziała sekretarz generalna EKZZ Esther Lynch.

Jak dodała, nie można budować konkurencyjnej Europy bez inwestowania w pracowników i zwiększenia bardzo niskiego obecnie poziomu uczestnictwa w szkoleniach.

– Kiedy 60 proc. pracowników nie otrzymuje możliwości udziału w żadnym szkoleniu, politycy ani prezesi przedsiębiorstw nie powinni być zaskoczeni występowaniem niedoborów kwalifikacji. Najskuteczniejszym sposobem wprowadzania zmian jest dialog społeczny. Wzywamy państwa członkowskie do włączenia związków zawodowych w przygotowywanie krajowych planów – podkreśliła Esther Lynch.

EKZZ domaga się również, aby zapowiadany przez Komisję Europejską akt prawny dotyczący miejsc pracy wysokiej jakości zagwarantował wszystkim pracownikom prawo do bezpłatnych szkoleń odbywających się w czasie pracy.

Wytyczne Komisji są narzędziem informacyjnym i nie ustanawiają nowych praw ani nowych źródeł finansowania. Pokazują jednak, że obowiązujące przepisy unijne pozostawiają państwom członkowskim znaczną przestrzeń do działania. Teraz kluczowe będzie wykorzystanie tych możliwości w praktyce oraz zapewnienie, aby środki publiczne służyły pracownikom, rozwojowi kwalifikacji i tworzeniu stabilnych miejsc pracy wysokiej jakości.

bs