Algorytmy zamiast szefa? Human Rights Watch alarmuje o wyzysku pracowników platformowych

Praca za pośrednictwem aplikacji miała oznaczać elastyczność, większą swobodę i szansę „dorobienia”. W praktyce dla milionów osób na całym świecie oznacza jednak niskie wynagrodzenia, brak stabilności zatrudnienia, nieprzewidywalne dochody oraz podporządkowanie decyzjom podejmowanym przez algorytmy. Takie wnioski płyną z najnowszego raportu Human Rights Watch „Algorithms of Exploitation: Rights Abuses in the Gig Economy and the Global Fight for Change”.

Autorzy raportu przeanalizowali sytuację pracowników platform cyfrowych w dziewięciu państwach. Niezależnie od kraju, pracownicy wskazują na podobne problemy – długie godziny pracy, niepewność wynagrodzenia, brak dostępu do zabezpieczenia społecznego oraz całkowitą zależność od systemów informatycznych, które przydzielają zlecenia, ustalają wysokość wynagrodzenia, oceniają efektywność pracy, a nawet decydują o zablokowaniu konta pracownika. Wszystko to odbywa się często bez przejrzystych zasad i bez możliwości skutecznego odwołania się od decyzji.

Human Rights Watch zwraca uwagę, że platformy cyfrowe przenoszą niemal całe ryzyko prowadzenia działalności na pracowników. To oni ponoszą koszty zakupu i utrzymania sprzętu, paliwa czy ubezpieczenia, jednocześnie pozostając poza systemem ochrony prawa pracy. W efekcie osoby wykonujące pracę za pośrednictwem aplikacji często nie korzystają z prawa do minimalnego wynagrodzenia, płatnych zwolnień chorobowych, urlopu czy odpowiednich świadczeń emerytalnych.

Szczególnie niepokojącym zjawiskiem jest rozwój tzw. zarządzania algorytmicznego. Coraz częściej to nie przełożony, lecz algorytm decyduje o tym, kto otrzyma zlecenie, ile za nie zarobi oraz czy będzie mógł nadal wykonywać pracę. Brak przejrzystości tych mechanizmów powoduje, że pracownicy nie wiedzą, dlaczego ich wynagrodzenie spada lub z jakiego powodu zostali pozbawieni dostępu do platformy.

Raport został opublikowany w momencie, gdy na forum Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) trwały prace nad pierwszymi globalnymi standardami dotyczącymi pracy platformowej. Organizacje związkowe od lat podkreślają, że rozwój nowych technologii nie może prowadzić do osłabienia podstawowych praw pracowniczych. Każda osoba świadcząca pracę – niezależnie od formy zatrudnienia – powinna mieć zagwarantowane godne wynagrodzenie, bezpieczne warunki pracy, dostęp do zabezpieczenia społecznego oraz prawo do zrzeszania się i rokowań zbiorowych. Te postulaty znalazły odzwierciedlenie w nowej konwencji MOP dotyczącej godnej pracy w gospodarce platformowej, przyjętej w czerwcu 2026 r.

Rozwój gospodarki platformowej nie może odbywać się kosztem pracowników. Cyfryzacja i sztuczna inteligencja powinny służyć poprawie jakości pracy, a nie pogłębianiu niepewności zatrudnienia i obchodzeniu przepisów prawa pracy. Dlatego związki zawodowe konsekwentnie opowiadają się za wprowadzeniem skutecznych regulacji zapewniających przejrzystość działania algorytmów, odpowiedzialność platform cyfrowych oraz pełną ochronę praw osób wykonujących pracę za ich pośrednictwem.

Także na poziomie UE przyjęto odpowiednie przepisy mające na celu ochronę pracowników w sektorze tzw. gig-economy. Wprowadzają domniemanie stosunku pracy, nowe zasady nadzoru algorytmicznego oraz ochronę socjalną dla osób zatrudnionych przez aplikacje. Czas na ich wdrożenie mija 2 grudnia br. Polski rząd jak dotąd nie przedstawił założeń odpowiednich ustaw.

Więcej na temat raportu tutaj.

ms