Od dzisiaj nowe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy

8 lipca 2026 r. wchodzi w życie ustawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Na jej podstawie Państwowa Inspekcja Pracy zyska uprawnienie do wydawania decyzji o ustalenie stosunku pracy, jeśli uzna, że praca wykonywana jest na warunkach właściwych dla pracy w ramach stosunku pracy. Takie uprawnienie uzyskali okręgowi inspektorzy pracy, którzy będą mogli przekształcić zawartą przez strony umowę cywilnoprawną w umowę o pracę. Wcześniej inspektor pracy będzie wydawał podmiotowi zatrudniającemu polecenie doprowadzenia warunków zatrudnienia do zgodnych z przepisami prawa pracy. Wydana decyzja będzie rodzić skutki jedynie na przyszłość, a nie od dnia zawarcia umowy. Od decyzji będzie można się odwołać do sądu pracy.

Nowelizacja przewiduje także tzw. abolicję dla podmiotów zatrudniających tj. jeśli podmiot zatrudniający w ciągu 12 miesięcy dobrowolnie zmieni niezgodną z przepisami prawa pracy podstawę zatrudnienia (do lipca 2027 r.) to uniknie kar za naruszenia z kodeksu pracy.

Ustawa pozostawia także uprawnienie inspekcji pracy do wystąpienia do sądu pracy z powództwem
o ustalenie stosunku pracy według zasad dotychczasowych. Wtedy sąd pracy, po zbadaniu warunków zatrudnienia, będzie mógł ustalić istnienie stosunku pracy przez cały okres trwania umowy.

Nowelizacja wprowadza także uprawnienie dla podmiotu zatrudniającego do uzyskania interpretacji indywidualnej wydanej przez GIP w zakresie charakteru zawartej pomiędzy stronami umowy. Interpretacja indywidualna ma zawierać ocenę stanowiska wnioskodawcy z przytoczeniem przepisów prawa oraz ich wykładni, a GIP będzie musiał wydać interpretację bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania kompletnego wniosku. Wydanie interpretacji indywidualnej przez GIP nie będzie wyłączać możliwości oceny przez właściwy organ Państwowej Inspekcji Pracy rzeczywistego charakteru stosunku prawnego w toku kontroli, jeżeli ustalony w jej trakcie stan faktyczny różni się od opisanego we wniosku.

Ustawa wprowadza także szerszą współpracę PIP, ZUS i KAS w zakresie wymiany danych oraz analizy rozliczeń przedsiębiorców. Dane dotyczące zatrudnienia, składek i podatków będą służyły w celu oceny rzeczywistego charakteru wykonywanej pracy oraz form współpracy. Kontrole będą planowane na podstawie wspólnych analiz. Wprowadzono też możliwość prowadzenia kontroli w trybie zdalnym np. przez transmisje online czy dokumenty elektroniczne.

W wyniku nowelizacji ustawy o PIP wzrośnie wysokość grzywny, którą może nałożyć Państwowa Inspekcja Pracy za określone wykroczenia przeciwko prawom pracownika. Dodatkowo w wyniku nowelizacji katalog wykroczeń przeciwko prawom pracownika uzupełniono o przypadki naruszenia zakazu niekorzystnego traktowania pracownika w związku z wydaniem decyzji PIP stwierdzającej istnienie stosunku pracy.

arc