Konwencja dotycząca godnej pracy w gospodarce platformowej

Podczas 114 Sesji Międzynarodowej Konferencji Pracy udało osiągnąć się porozumienie w sprawie tekstu konwencji w przedmiocie godnej pracy w gospodarce platformowej. Dla wielu pracowników na całym świecie, pracujących za pomocą lub przy użyciu platform cyfrowych, jest to przełomowa chwila.

Prace nad treścią konwencji były bardzo trudne. Sukcesem jest, iż norma prawa międzynarodowego regulująca kwestie pracy platformowej zostanie przyjęta w formie konwencji, instrumentu wiążącego dla ratyfikującego ją kraju.  Pracodawcy optowali, by było to zalecenie.

Prace nad treścią przepisów miały miejsce w komitecie ds. ustanawiania standardów w zakresie godnej pracy w gospodarce platformowej. Prace nad projektem tekstu Konwencji zakończyły się w dniu 11 czerwca 20026 r. we wczesnych godzinach porannych tj. ok 3. 45 nad ranem.

Przedstawicielom pracowników, organizacji pracodawców i rządom udało osiągnąć się porozumienie w sprawie tekstu pierwszego ogólnoświatowego tekstu normatywnego, regulującego kwestie pracy za pomocą platform cyfrowych.

12 czerwca 2026 r. na posiedzeniu plenarnym 114 Sesji Międzynarodowej Konferencji Pracy uzgodniony tekst  został przedstawiony, omówiony,  przyjęty i poddany pod głosowanie.

Ze strony związkowej prace na tekstem prowadziła pani Amanda Brown z brytyjskiej Konfederacji Związków Zawodowych  (TUC).

W swoim przemówieniu odnoszącym się do pracy komitetu i do treści projektu konwencji Amanda Brown wskazała, iż na Międzynarodową Konferencję Pracy przyjechali pracownicy z całego świata, aby włączyć się w prace nad tą konwencją: „ po raz pierwszy w historii prawa międzynarodowego kobiety i mężczyźni, którzy w deszczu przemierzają miasta, by dostarczyć nam jedzenie, którzy sprzątają domy i świadczą usługi opiekuńcze w naszych domach, którzy przetwarzają dane i  którzy są na zawołanie aplikacji,  zostaną nazwani, uznani i objęci ochroną przez wiążące międzynarodowe standardy. Od dziś przestaną być niewidzialnymi. Konwencja stanowi odpowiedź na ponad dekadę nadużyć odnotowywanych,  jedne po drugich, przez sądy na każdym z kontynentów. Widzieliśmy dostawców, którzy tracili życie i  bez żadnego prawa do  ubezpieczenia, bez przeprowadzenia dochodzenia. Widzieliśmy konta na platformach, które były wyłączane w środku nocy, co oznaczało, iż jedyne źródło dochodu rodziny było zablokowane, bez uprzedzenia, bez podania przyczyny i bez możliwości odwołania się do tego. Widzieliśmy dochody z pracy platformowej, które nie pokrywały kosztów paliwa i połączeń telefonicznych oraz  zaangażowanej pracy. To nie były indywidualne przypadki, to były często elementy modelu biznesowego. I ten model biznesowy teraz konwencja będzie regulować. 

Pierwsza rzecz – brak kwalifikacji jako pracownik. Przez lata platformy ukrywały zatrudnienie poprzez nazywanie pracowników samozatrudnionymi, aby nic im nie być winnym, nie mieć żadnych zobowiązań. Art. 9 konwencji kończy tę praktykę. Kończy nieprawidłową klasyfikację i wskazuje,  iż klasyfikacja będzie odbywać się na zasadach, na jakich praca jest rzeczywiście wykonywana, a nie na podstawie tego, co jest określone w umowie. Jeśli platforma ustala stawki, powierza zadania do wykonania i dyscyplinuje pracownika, to żadne sprytne postanowienia umowy nie zmienią jego pracowniczego statusu na samozatrudnionego. Nie oznacza to wykluczenia możliwości samozatrudnienia w pracy platformowej, w sytuacjach gdy tak jest rzeczywiście. Pewna część pracy platformowej jest tak właśnie wykonywana ze swoim zapleczem  organizacyjnym i finansowym. Zasada ustalania statusu  zawarta w konwencji wyklucza jednak podejście, iż każdy, kto wykonuje pracę za pomocą platform, jest automatycznie samozatrudniony. Innym osiągnieciem jest to, iż konwencja jest pierwszym międzynarodowym aktem normatywnym regulującym kwestie zarządzania cyfrowego (algorytmic management). Cyfrowa ekonomia wymyśliła nowego szefa –  czarną skrzynkę –  która właściwie za nic nie jest odpowiedzialna. Ten szef zatrudnia, przydziela zadania,  ocenia i zwalnia bez słowa wyjaśnień i uzasadnienia. Konwencja wyciąga takie działania na światło dzienne. Zanim pracownik zostaje zatrudniony, platforma będzie musiała ujawnić,  w jaki sposób system działa”. Ponadto Pani Amanda Brown w swoim wystąpieniu wskazała, iż osobom wykonujących pracę za pomocą platform cyfrowych przysługuje prawo zrzeszania i zawierania układów zbiorowych.

Treści postanowień Konwencji dotyczącej godnej pracy w gospodarce platformowej:

Art. 1 zawiera definicje platformy cyfrowej, za pomocą której wykonywana jest praca (“digital labour platform”) oraz pracownika platformy cyfrowej ( “digital platform worker”). Termin „pracownik platformy cyfrowej” oznacza osobę zatrudnioną lub zaangażowaną do pracy:  w celu świadczenia usług organizowanych i/lub ułatwianych przez cyfrową platformę pracy;  za wynagrodzeniem lub opłatą; niezależnie od klasyfikacji jej statusu zatrudnienia. 

Art. 2 stanowi, iż konwencja ma zastosowanie do wszystkich cyfrowych platform pracy i do wszystkich pracowników platformy cyfrowej, o ile niniejsza konwencja nie stanowi inaczej, niezależnie od tego czy działają w ramach gospodarki formalnej, czy nieformalnej.

Art. 3 nakłada na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia, że w gospodarce platformowej będą  przestrzegane podstawowe zasady i prawa w miejscu pracy, m.in. wolność zrzeszania się oraz rzeczywiste uznanie prawa do rokowań zbiorowych;  zniesienie wszelkich form pracy przymusowej lub obowiązkowej; rzeczywiste zniesienie pracy dzieci;  zniesienie dyskryminacji w zakresie zatrudnienia i wykonywania zawodu;  bezpieczne i zdrowe środowisko pracy.

Art. 4 konwencji dotyczy kwestii BHP. Przepis ten nakłada na państwo członkowskie obowiązek podjęcia  odpowiednich środków w celu zapobiegania wypadkom przy pracy, chorobom zawodowym oraz wszelkim innym szkodom dla zdrowia pracowników platform cyfrowych, wynikających ze związanych z lub występujących w trakcie wykonywania przez nich pracy.

Art. 5 umożliwia pracownikom platform cyfrowych powstrzymanie się od wykonywania pracy w sytuacji, co do której mają uzasadnione podstawy, by sądzić, że stanowi ona bezpośrednie i poważne zagrożenie dla ich życia lub zdrowia, bez ponoszenia nieuzasadnionych konsekwencji oraz z zastrzeżeniem, że niezwłocznie poinformują o tym platformę pracy cyfrowej.

Art. 6 zawiera postanowienia nakazujące krajom-stronom podjęcie działań przeciwdziałających przemocy i nękania, w tym online oraz przez klientów. 

Art. 7 i 8  zawierają postanowienia dotyczące promowania godnej pracy. Klasyfikacja statusu zatrudnienia pracowników platform cyfrowych uregulowana jest w art. 9.

Art. 10 i 11 zawierają postanowienia dotyczące wynagrodzenia lub płatności. Wynagrodzenia pracowników platformowych nie będą mogły być niższe niż płaca minimalna. Będzie również obowiązek zrekompensowania wszystkich kosztów, jakie ponoszą w związku z wykonywaniem pracy. Rozwiązanie to zamyka praktykę przerzucania kosztów na pracowników platformowych.

Art. 12 zapewnia pracownikom platform cyfrowych dostęp do ubezpieczenia społecznego. Art. 13 do 15 regulują wpływ stosowania systemów zautomatyzowanych na pracę. Przepisy te m.in. wymagają poinformowania pracownika przed podjęciem przez niego pracy oraz reprezentatywnych przedstawicieli o wykorzystaniu zautomatyzowanych systemów opartych na algorytmach lub podobnych metodach do monitorowania lub oceny pracy albo do podejmowania decyzji dotyczących pracy oraz o stopieniu, w jakim stosowanie takich zautomatyzowanych systemów wpływa na warunki pracy pracowników platform cyfrowych lub na ich dostęp do pracy.

Art. 16 dotyczy ochrony danych osobowych pracowników platformowych.

Art. 17 konwencji odnosi się również do kwestii jednostronnego zawieszania lub wyłączania kont pracowników platformowych. Konwencja nakłada na kraje członkowskie obowiązek podjęcia odpowiednich działań w celu zapewnienia zakazania zawieszania lub wyłączania kont pracowników platformowych z przyczyn dyskryminacyjnych lub niezgodnych z prawem.

Art. 18 i 19 nakładają obowiązek właściwego poinformowania pracowników platformowych o zasadach i warunkach pracy.

Konwencja dotycząca godnej pracy w gospodarce platformowej została przyjęta większością 406 głosów za przyjęciem Konwencji, 8 głosów przeciwko i 36 wstrzymujących się.

Jest to chwila historyczna dla wielu pracowników. Mamy nadzieję na poprawę warunków pracy milionów pracowników na całym świecie.


ek