Nowy raport o prawach pracy na świecie – Polska w środku stawki

Z początkiem czerwca Międzynarodowa Konfederacja Związków Zawodowych (ITUC) opublikowała swój coroczny raport dotyczący przestrzegania praw związkowych. Global Rights Index 2026 pokazuje dalsze, wyraźne pogorszenie praw pracowniczych na świecie. Raport opisuje globalny trend jako część szerszego kryzysu demokracji, w którym rządy i korporacje coraz częściej ograniczają wolności obywatelskie i prawa związkowe. 10 najgorszych państw do życia dla związkowców to: Argentyna, Białoruś, Ekwador, Egipt, Eswatini, Mjanma, Nigeria, Panama, Tunezja i Turcja. MKZZ sklasyfikowało je jako najbardziej represyjne wobec praw pracowniczych i związkowych. Zestawienie to wynika z rosnącej liczby przypadków przemocy wobec działaczy, aresztowań i zatrzymań, ograniczeń prawa do strajku i zrzeszania się i ingerencji państw i pracodawców w działalność związkową.

Najważniejsze odnotowane globalne trendy to:

1. Rosnąca represyjność państw

• naruszenia wolności słowa i zgromadzeń w 50% krajów,
• aresztowania pracowników w 75 krajach — najwięcej w historii raportu.

2. Wzrost przemocy wobec pracowników

• przemoc wobec związkowców w 32% krajów.
• odnotowano zabójstwa działaczy m.in. w Kolumbii, Meksyku i Indonezji.

3. Systemowe ograniczanie praw związkowych

• 87% krajów narusza prawo do strajku,
• 80% ogranicza rokowania zbiorowe,
• 75% utrudnia rejestrację związków.

4. Wykorzystanie technologii do nadzoru

• coraz częstsze stosowanie narzędzi cyfrowych do monitorowania i dyscyplinowania pracowników.

Europa odnotowała najgorszy wynik w historii indeksu. Najważniejsze problemy to:

• rosnące ograniczenia prawa do strajku,
• penalizacja protestów,
• działania antyzwiązkowe ze strony pracodawców,
• osłabianie dialogu społecznego,
• wpływ skrajnej prawicy na politykę pracy i praw obywatelskich.

Francja i Albania zostały zdegradowane do gorszych kategorii, co potwierdza ogólny trend regresu.

Mimo ogólnego pogorszenia sytuacji, raport wskazuje kilka pozytywnych trendów i przykładów poprawy w Europie:

1. Wielka Brytania — poprawa oceny

Choć nadal istnieją problemy, kraj został podniesiony o jedną kategorię dzięki:

• wycofaniu części najbardziej restrykcyjnych przepisów,
• poprawie dialogu z niektórymi sektorami.

2. Portugalia — wzmocnienie dialogu społecznego

• stabilny system rokowań zbiorowych,
• wzrost liczby układów zbiorowych po latach stagnacji,
• silna pozycja związków w sektorze publicznym.

3. Niemcy — pozytywne zmiany w ochronie pracowników platformowych

• wprowadzenie regulacji poprawiających warunki pracy kurierów i kierowców platformowych,
• wzmocnienie kontroli nad umowami cywilnoprawnymi.

4. Finlandia — utrzymanie bardzo wysokich standardów

• silna ochrona prawa do strajku,
• stabilny system rokowań zbiorowych,
• brak przypadków zwalczania związków zawodowych.

5. Irlandia — postęp w zakresie rokowań zbiorowych

• nowe przepisy ułatwiające uznawanie związków zawodowych przez pracodawców,
• wzmocnienie mechanizmów mediacji i arbitrażu.

Polska nie należy do najgorszych krajów (nota 3 na skali od 1 do 5), ale raport wskazuje na konkretne problemy, które wpisują się w europejski trend pogarszania się praw pracowniczych. Odnotowano m.in. działania antyzwiązkowe i ograniczenia wolności zrzeszania się Polska została wymieniona wśród krajów, w których pracodawcy stosowali praktyki mające na celu zastraszanie działaczy, utrudnianie działalności związkowej czy podważanie legalności struktur związkowych. W całej Europie obserwuje się rosnące ograniczenia, ale Polska nie została wskazana jako kraj szczególnie ograniczający prawo do strajku, tak jak Francja, Węgry czy Wielka Brytania, jednak procedury strajkowe są u nas jednymi z najbardziej sformalizowanych w UE. Niestety jeśli chodzi o rokowania zbiorowe zasięg układów zbiorowych jest niski (ok. 15% pracowników) a dialog społeczny jest niestabilny Choć przypadek Polski nie jest skrajny to jednak nasz kraj wpisuje się w europejski trend osłabiania przestrzeni dla działalności związkowej. Na szczęście nie odnotowano u nas najcięższych naruszeń takich jak przemoc wobec związkowców, aresztowania działaczy czy poważne ograniczenia rejestracji związków.

Raport za 2026 rok przedstawia obraz, w którym prawa pracownicze na świecie pogarszają się w szybkim tempie. Europa, dotąd stabilna, notuje historyczny regres. Polska choć nie znajduje się w grupie państw, w których naruszenia są najcięższego kalibru, ma realny problem z działaniami antyzwiązkowymi i wpisuje się w negatywne trendy europejskie.

kb