Deklaracja z Marrakeszu: większy nacisk na wdrażanie działań przeciw pracy dzieci

Deklaracja z Marrakeszu została przyjęta w momencie, gdy skala problemu pracy dzieci nadal pozostaje bardzo duża. Według najnowszych wspólnych szacunków Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) i UNICEF w 2024 r. na świecie pracowało prawie 138 mln dzieci, z czego około 54 mln wykonywało prace niebezpieczne, zagrażające ich zdrowiu, bezpieczeństwu lub rozwojowi. Oznacza to, że mimo pewnego postępu tempo zmian wciąż pozostaje niewystarczające.

W tym właśnie kontekście, podczas VI Globalnej Konferencji na rzecz Eliminacji Pracy Dzieci, która odbyła się w lutym 2026 r., przyjęto Marrakeski Globalny Ramowy Plan Działania przeciw pracy dzieci (Marrakech Global Framework for Action against Child Labour). Z oficjalnego komunikatu MOP wynika, że dokument ten ma służyć przede wszystkim zwiększeniu skali wdrażania już podjętych zobowiązań oraz wzmocnieniu egzekwowania działań na rzecz eliminacji pracy dzieci. To istotne przesunięcie akcentu: problemem nie jest dziś brak deklaracji, lecz zbyt słaba realizacja przyjętych wcześniej zobowiązań.

Dokument z Marrakeszu rozwija wcześniejszy Durban Call to Action z 2022 r., ale wyraźniej podkreśla potrzebę konkretnych działań krajowych. W komunikacie MOP wskazano na konieczność silniejszych działań prewencyjnych, lepszego egzekwowania prawa, większych inwestycji publicznych oraz skuteczniejszych mechanizmów wdrożeniowych. W praktyce oznacza to większy nacisk na ochronę socjalną, edukację, inspekcję pracy i odpowiedzialność podmiotów gospodarczych.

Warto przy tym pamiętać, że problem pracy dzieci nie dotyczy przede wszystkim dużych, sformalizowanych zakładów przemysłowych, lecz bardzo często samego gospodarstwa domowego lub rodzinnego, niewielkiego gospodarstwa rolnego. Według najnowszych globalnych szacunków MOP i UNICEF 61 proc. pracy dzieci przypada na rolnictwo, a znaczna część tej pracy odbywa się właśnie w ramach rodzinnego utrzymania i na małoskalowych gospodarstwach. Usługi, w tym praca domowa w cudzych gospodarstwach, drobny handel i inne aktywności nieformalne, odpowiadają za 27 proc., a przemysł obejmujący m.in. górnictwo, budownictwo i produkcję za 13 proc. całości.

Jednocześnie dokument z Marrakeszu nie abstrahuje od najbardziej niebezpiecznych, systemowych form pracy dzieci. Do dobrze udokumentowanych przykładów należą prace przy wydobyciu kobaltu w Demokratycznej Republice Konga, gdzie dzieci wykonują niebezpieczne zajęcia w górnictwie rzemieślniczym, praca przy uprawie kakao w Ghanie i na Wybrzeżu Kości Słoniowej, obejmująca m.in. kontakt z pestycydami i używanie maczet, a także wydobycie miki na Madagaskarze, prowadzone w bardzo trudnych i niebezpiecznych warunkach. Przykłady te pokazują, że praca dzieci nadal występuje nie tylko w ubogich gospodarstwach domowych, lecz także w sektorach powiązanych z handlem międzynarodowym i globalną produkcją.

Nowy dokument mocniej niż wcześniej akcentuje także znaczenie dobrze finansowanych, powszechnych systemów ochrony socjalnej, zwłaszcza na obszarach wiejskich i wobec osób pracujących w gospodarce nieformalnej. Wprost wskazuje na znaczenie świadczeń na dzieci, bezpieczeństwa dochodowego rodzin i inwestycji publicznych w wysokiej jakości edukację. W Marrakeszu podkreślono również, że trwała eliminacja pracy dzieci wymaga pokoju i stabilności, a dokument odnosi się także do technologicznie ułatwianej komercyjnej eksploatacji dzieci.

W tle tego problemu pozostaje także odpowiedzialność przedsiębiorstw działających w globalnych łańcuchach dostaw. W ostatnich latach publiczne spory i postępowania sądowe dotyczyły m.in. powiązań między pracą dzieci na plantacjach kakao w Afryce Zachodniej a łańcuchami dostaw dużych firm czekoladowych, takich jak Nestlé, Mars i Hershey, a także zarzutów dotyczących kobaltu z Demokratycznej Republiki Konga wykorzystywanego w łańcuchach dostaw firm technologicznych i motoryzacyjnych, takich jak Apple, Google, Microsoft, Dell i Tesla. Nie we wszystkich tych sprawach sądy stwierdziły odpowiedzialność korporacji, ale same postępowania pokazują, że problem pracy dzieci coraz częściej analizowany jest także przez pryzmat należytej staranności i odpowiedzialności biznesu za warunki panujące u dostawców i podwykonawców.

Z perspektywy polityki społecznej i prawa pracy istotne jest to, że deklaracja z Marrakeszu wyraźnie łączy walkę z pracą dzieci z warunkami pracy dorosłych. Podkreśla znaczenie godziwych wynagrodzeń, wolności zrzeszania się, rokowań zbiorowych i dialogu społecznego jako podstawowych narzędzi zapobiegania pracy dzieci. Sekretarz generalny MKZZ Luc Triangle zwrócił uwagę, że „plan działania został wzmocniony, a teraz pilnie musi nastąpić jego wdrożenie”. W tym sensie deklaracja z Marrakeszu przypomina, że skuteczna walka z pracą dzieci wymaga nie tylko kolejnych zobowiązań politycznych, ale także realnych działań państw, silnych instytucji publicznych i większej odpowiedzialności przedsiębiorstw.

bs