Decyzja Prezydium KK nr 68/26 ws. wyrażenia zgody na rozszerzenie obszaru działania Organizacji Zakładowej NSZZ ,,Solidarność” przy Komendzie Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej z siedzibą w Rzeszowie na pracodawców prowadzących działalność na terenie innych regionów niż region rejestrujący tę organizację

Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”, działając na mocy postanowień § 1 Uchwały KK nr 30/15 ws. zasad i trybu postępowania w sprawach o rozszerzenie obszaru działania organizacji zakładowych i międzyzakładowych oraz Uchwały KK nr 23/16 ws. scedowania na Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” uprawnienia wynikającego z § 1 Uchwały KK nr 30/15 postanawia, co następuje.

§ 1.

Wspólny wniosek Zarządu Regionu Rzeszowskiego NSZZ „Solidarność”, Zarządu Regionu Małopolskiego NSZZ „Solidarność”, Zarządu Regionu Ziemia Sandomierska NSZZ „Solidarność” oraz Zarządu Regionu Podkarpackiego NSZZ „Solidarność” o wyrażenie zgody przez Komisję Krajową na rozszerzenie obszaru działania Organizacji Zakładowej NSZZ ,,Solidarność” przy Komendzie Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej z siedzibą w Rzeszowie (ul. Mochnackiego 5, 35-016 Rzeszów) – wpisanej pod numerem 256 do Rejestru Podstawowych Jednostek Organizacyjnych Związku prowadzonego przez Region Rzeszowski NSZZ „Solidarność” – dotyczy następujących pracodawców:

  1. Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Łańcucie, ul. Grunwaldzka 68, 37-100 Łańcut, pracodawcy znajdującego się na terenie działania Regionu Rzeszowskiego NSZZ „Solidarność”,
  2. Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Strzyżowie, ul. Sportowa 20, 38-100 Strzyżów, pracodawcy znajdującego się na terenie działania Regionu Rzeszowskiego NSZZ „Solidarność”,
  3. Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Dębicy, ul. Poddęby 6a, 39-200 Dębica, pracodawcy znajdującego się na terenie działania Regionu Małopolskiego NSZZ „Solidarność”,
  4. Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w Tarnobrzegu, ul. Targowa 3, 39-400 Tarnobrzeg, pracodawcy znajdującego się na terenie działania Regionu Ziemia Sandomierska NSZZ „Solidarność”,
  5. Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Stalowej Woli, ul. Aleje Jana Pawła II 27, 37-450 Stalowa Wola, pracodawcy znajdującego się na terenie działania Regionu Ziemia Sandomierska NSZZ „Solidarność”,
  6. Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Sanoku, ul. Wincentego Witosa 60, 38-500 Sanok, pracodawcy znajdującego się na terenie działania Regionu Podkarpackiego NSZZ „Solidarność”,
  7. Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Brzozowie, ul. Mickiewicza 1, 36-200 Brzozów, pracodawcy znajdującego się na terenie działania Regionu Podkarpackiego NSZZ „Solidarność”.

§ 2.

1. Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” wyraża zgodę na rozszerzenie zasięgu działania Organizacji Zakładowej NSZZ ,,Solidarność” przy Komendzie Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej z siedzibą w Rzeszowie (ul. Mochnackiego 5, 35-1016 Rzeszów), wpisanej do Rejestru Podstawowych Jednostek Organizacyjnych Związku prowadzonego przez Region Rzeszowski NSZZ „Solidarność” pod numerem 256 na następujących pracodawców:

1. Komendę Powiatową Państwowej Straży Pożarnej w Dębicy, ul. Poddęby 6a, 39-200 Dębica, pracodawcy znajdującego się na terenie działania Regionu Małopolskiego NSZZ „Solidarność”,
2. Komendę Miejską Państwowej Straży Pożarnej w Tarnobrzegu, ul. Targowa 3, 39-400 Tarnobrzeg, pracodawcy znajdującego się na terenie działania Regionu Ziemia Sandomierska NSZZ „Solidarność”,
3. Komendę Powiatową Państwowej Straży Pożarnej w Stalowej Woli, ul. Aleje Jana Pawła II 27, 37-450 Stalowa Wola, pracodawcy znajdującego się na terenie działania Regionu Ziemia Sandomierska NSZZ „Solidarność”,
4. Komendę Powiatową Państwowej Straży Pożarnej w Sanoku, ul. Wincentego Witosa 60, 38-500 Sanok, pracodawcy znajdującego się na terenie działania Regionu Podkarpackiego NSZZ „Solidarność”,
5. Komendę Powiatową Państwowej Straży Pożarnej w Brzozowie, ul. Mickiewicza 1, 36-200 Brzozów, pracodawcy znajdującego się na terenie działania Regionu Podkarpackiego NSZZ „Solidarność”.

2. Rozszerzenie zasięgu działania Organizacji Zakładowej o której mowa w punkcie 1 na:

1. Komendę Powiatową Państwowej Straży Pożarnej w Łańcucie, ul. Grunwaldzka 68, 37-100 Łańcut, pracodawcy znajdującego się na terenie działania Regionu Rzeszowskiego NSZZ „Solidarność”,
2. Komendę Powiatową Państwowej Straży Pożarnej w Strzyżowie, ul. Sportowa 20, 38-100 Strzyżów, pracodawcy znajdującego się na terenie działania Regionu Rzeszowskiego NSZZ „Solidarność”,

nie wymaga zgody Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”. Pracodawcy ci prowadzą działalność na terenie tego samego regionu, który jest regionem rejestrującym dla wyżej wymienionej Organizacji Zakładowej NSZZ ,,Solidarność” przy Komendzie Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej z siedzibą w Rzeszowie.

Decyzja Prezydium KK nr 67/26 ws. opinii o projekcie OSR ex post ustawy o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami

Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” na podstawie przedstawionej Oceny Skutków Regulacji ex-post wnosi następujące wnioski oraz rekomendacje w zakresie zmiany ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (dalej ustawa).

Prezydium KK NSZZ „Solidarność” wskazuje na brak unifikacji, standaryzacji oraz mechanizmów kontroli jakości audytów dostępności. Obecnie audyty są prowadzone według różnych zasad w poszczególnych miastach, co prowadzi do niejednolitej oceny spełniania wymagań w zakresie dostępności. W związku z tym NSZZ „Solidarność” postuluje o wprowadzenie jednolitego, ogólnopolskiego standardu dostępności, który określałby również kwestie nieuregulowane w obowiązujących przepisach prawa.

W odniesieniu do postępowania skargowego należy zauważyć, że obowiązujące przepisy ograniczają możliwość wszczęcia procedury skargowej wyłącznie do osób ze szczególnymi potrzebami lub ich przedstawicieli ustawowych. Indywidualny charakter tego uprawnienia stanowi istotną barierę dla skutecznego egzekwowania przepisów, czego potwierdzeniem jest niewielka liczba formalnych skarg – do końca 2025 roku złożono ich jedynie 234. Prezydium KK proponuje nowelizację przepisów poprzez przyznanie organizacjom pozarządowym oraz instytucjom działającym na rzecz osób z niepełnosprawnościami prawa do składania wniosków o zapewnienie dostępności oraz wnoszenia skarg do Prezesa Zarządu PFRON w interesie publicznym. Osoby ze szczególnymi potrzebami często rezygnują z dochodzenia swoich praw z obawy przed negatywnymi konsekwencjami lub ostracyzmem ze strony podmiotów publicznych, w których załatwiają formalności, dlatego umożliwienie działania organizacjom społecznym mogłoby skutecznie ograniczyć to zjawisko.

W zakresie art. 3 ustawy – brak objęcia ustawą spółdzielni mieszkaniowych. Zdaniem Prezydium KK, powinno nastąpić rozszerzenie katalogu podmiotów zobowiązanych do zapewnienia dostępności o spółdzielnie mieszkaniowe. Aktualnie spółdzielnie często odmawiają mieszkańcom zapewnienia dostępności, co szczególnie utrudnia funkcjonowanie osobom ze szczególnymi potrzebami mieszkającymi na wyższych piętrach. Włączenie spółdzielni mieszkaniowych do zakresu stosowania ustawy mogłoby przyczynić się do rozwiązania tego problemu.

Odnosząc się do art. 6 ustawy, istnieje potrzeba rozszerzenia obowiązku zapewnienia dostępności architektonicznej nie tylko na budynki, ale również na otaczającą je przestrzeń publiczną. Prezydium KK podkreśla,  że zapewnienie dostępności samego budynku nie oznacza możliwości skorzystania z niego przez osoby ze szczególnymi potrzebami, jeżeli dojście do budynku pozostaje niedostępne.

W odniesieniu do art. 7 przedmiotowej ustawy występuje problem nadużywania dostępu alternatywnego kosztem wdrażania racjonalnych usprawnień architektonicznych. W związku z powyższym zasadnym jest wykreślenie przesłanki „trudności finansowych” jako uzasadnienia stosowania dostępu alternatywnego oraz wprowadzenie obowiązku rejestrowania i szczegółowego uzasadniania każdego przypadku zastosowania tej formy. W ocenie Prezydium KK, brak precyzyjnych wymagań architektonicznych osłabia skuteczność obowiązujących norm prawnych i sprzyja zastępowaniu trwałych rozwiązań architektonicznych rozwiązaniami doraźnymi, tańszymi, lecz mniej funkcjonalnymi.

Prezydium KK wskazuje również na problem zapewnienia dostępności przez niepubliczne podmioty lecznicze. W związku z tym należy uzupełnić katalog podmiotów zobowiązanych do zapewnienia dostępności o wszystkie podmioty lecznicze. Należy zwrócić uwagę, że w placówkach ochrony zdrowia zapewnienie dostępności ma szczególnie istotne znaczenie.

Decyzja Prezydium KK nr 65/26 ws. wyrażenia zgody na rozszerzenie zasięgu działania Zakładowej Organizacji Związkowej NSZZ ,,Solidarność” Essity Operations Poland sp. z o.o. na pracodawcę prowadzącego działalność na terenie innego regionu niż region rejestrujący tę organizację

Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”, działając na mocy postanowień § 1 Uchwały KK nr 30/15 ws. zasad i trybu postępowania w sprawach o rozszerzenie obszaru działania organizacji zakładowych i międzyzakładowych oraz Uchwały KK nr 23/16 ws. scedowania na Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” uprawnienia wynikającego z § 1 Uchwały KK nr 30/15, wyraża zgodę na rozszerzenie zasięgu działania Zakładowej Organizacji Związkowej NSZZ ,,Solidarność” Essity Operations Poland sp. z o.o. (ul. 3 Maja 30A, 55-200 Oława), wpisanej do Rejestru Podstawowych Jednostek Organizacyjnych prowadzonego przez Region Dolny Śląsk NSZZ „Solidarność” pod numerem 2379 na Essity Poland sp. z o.o. z siedzibą ul. Puławska 180, 02-670 Warszawa, pracodawcy znajdującego się na terenie działania Regionu Mazowsze NSZZ „Solidarność”.

Decyzja Prezydium KK nr 64/26 ws. opinii o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej

Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” pozytywnie ocenia kierunek proponowanych zmian w zakresie powstania instytucji ugody podatkowej.

Wprowadzenie mechanizmu ugody podatkowej może stanowić istotny krok w stronę bardziej partnerskiego modelu relacji pomiędzy podatnikami a organami podatkowymi, a także przyczynić się do ograniczenia liczby długotrwałych sporów podatkowych oraz usprawnienia dochodzenia należności publicznoprawnych. Ugoda podatkowa ma mieć charakter alternatywnej metody rozwiązywania sporów (ADR), znanej z innych systemów prawnych. Oznacza to, że będzie ona dodatkową, fakultatywną ścieżką obok standardowych postępowań kontrolnych, podatkowych i sądowo administracyjnych.

Wniosek o zawarcie ugody podatkowej może być złożony począwszy od dnia, w którym powstała zaległość podatkowa, w tym również w toku kontroli podatkowej, celno-skarbowej oraz postępowania podatkowego dotyczącego zobowiązania będącego przedmiotem wniosku.

W szczególności należy pozytywnie ocenić powiązanie instytucji ugody z możliwością obniżenia odsetek za zwłokę oraz ograniczeniem ryzyk związanych z dalszym prowadzeniem postępowań kontrolnych i podatkowych.

Jednocześnie Prezydium KK zwraca uwagę na zasadność podjęcia przez projektodawcę działań zmierzających do:

  • doprecyzowania niektórych przesłanek związanych z odmową zawarcia ugody, w szczególności w zakresie kryteriów będących podstawą oceny „prawdopodobieństwa osiągnięcia porozumienia” oraz przesłanek odnoszących się do „interesu publicznego” (Skarbu Państwa). W praktyce ich stosowanie może budzić wątpliwości interpretacyjne;
  • monitorowania praktycznego funkcjonowania projektowanej instytucji po jej wdrożeniu, zwłaszcza pod kątem jednolitości stosowania przepisów przez organy podatkowe oraz rzeczywistej dostępności ugody dla podatników.

Decyzja Prezydium KK nr 62/26 ws. opinii o projekcie ustawy MFiG o zmianie ustawy o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego oraz DFG (…)

Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” nie wnosi uwag do projektu ustawy Ministra Finansów i Gospodarki o zmianie ustawy o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego oraz Deweloperskim Funduszu Gwarancyjnym i ustawy o zmianie ustawy o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego oraz Deweloperskim Funduszu Gwarancyjnym oraz niektórych innych ustaw, z dnia 27 kwietnia 2026 r. (dalej: projekt ustawy).
Opiniowany projekt ustawy jest istotnym krokiem w kierunku poprawy polityki mieszkaniowej w Polsce, przede wszystkim z perspektywy zwiększenia ochrony konsumentów oraz poprawy transparentności rynku mieszkaniowego. Art. 1 pkt 2 projektu ustawy (zmieniany art. 5a ustawy o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego oraz Deweloperskim Funduszu Gwarancyjnym (dalej: ustawa)) zawiera propozycję ujednolicenia zasad obliczania powierzchni użytkowej lokali mieszkalnych oraz domów jednorodzinnych w transakcjach kupna mieszkania lub domu jednorodzinnego na rynku pierwotnym. Obowiązujące przepisy prowadziły do sytuacji, w której powierzchnia tego samego lokalu mogła być obliczana odmiennie w zależności od dewelopera, który dokonywał pomiaru. Wprowadzenie jednolitej definicji powierzchni użytkowej, opartej na przepisach prawa budowlanego, zwiększy przejrzystość rynku nieruchomości i ułatwi nabywcom weryfikację rzeczywistej wartości rynkowej lokali.
Kolejną pozytywną zmianą jest zwiększenie kontroli nad działalnością deweloperów. Rozszerzenie zakresu obowiązków kontrolnych banków wobec deweloperów stanowi dodatkowy mechanizm zabezpieczający interes nabywców. Weryfikacja sytuacji finansowej dewelopera, jego zobowiązań wobec wykonawców, zaległości podatkowych czy faktycznego postępu prac budowlanych może ograniczyć ryzyko wystąpienia nieprawidłowości oraz poprawić bezpieczeństwo środków wpłacanych przez kupujących (zmiana art. 17 ustawy).
Pomocne dla nabywców będą proponowane przepisy dotyczące ujednolicenia sposobu prezentowania ofert oraz wizualizacji inwestycji. Wprowadzenie obowiązku oznaczania materiałów generowanych komputerowo lub przy wykorzystaniu sztucznej inteligencji jako wizualizacji, a także konieczność wyraźnego wskazywania, gdy prezentowane zdjęcia dotyczą innych inwestycji, należy ocenić jako krok w kierunku przeciwdziałania nieuczciwym praktykom rynkowym (zmiana art. 19a ust. 1 ustawy).
Projekt ustawy w wyraźny sposób wzmacnia ochronę kupujących mieszkania i domy jednorodzinne poprzez zakaz waloryzacji ceny lokalu na niekorzyść nabywcy po podpisaniu umowy. Korzystne dla konsumentów są również rozwiązania dotyczące procedury odbioru lokalu oraz zwiększenia odpowiedzialności deweloperów za wady nieruchomości (zmiany art. 36a oraz art. 41 ustawy).
Prezydium KK NSZZ „Solidarność” pozytywnie ocenia zawarte w projekcie ustawy rozwiązania, ze względu na liczne korzyści w zakresie ochrony praw nabywców lokali mieszkaniowych i domów jednorodzinnych w stosunku do deweloperów.

Decyzja Prezydium KK nr 61/26 ws. opinii o Wieloletnich założeniach makroekonomicznych na lata 2026-2030

Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” przedkłada opinię o projekcie „Wieloletnich założeń makroekonomicznych na lata 2026–2030” (dalej: Założenia), przyjętym przez Radę Ministrów 28 kwietnia 2026 roku.
Zdaniem NSZZ „Solidarność”, pomimo zastrzeżeń zgłaszanych już w poprzednich latach wobec niewystarczającego zakresu informacji niezbędnych do negocjacji budżetowych, obecny projekt Założeń nadal wykazuje istotne braki. Na fakt ten, utrudniający rzetelną ocenę rządowych prognoz, zwróciła uwagę również Rada Fiskalna.
Prezydium KK NSZZ „Solidarność” podkreśla, że przyjęty scenariusz makroekonomiczny obarczony jest dużą niepewnością wynikającą z ryzyk geopolitycznych. Do najważniejszych należą: eskalacja wojny na Ukrainie, konflikt na Bliskim Wschodzie przekładający się na wysokie ceny paliw i gazu oraz słabszy wzrost gospodarczy w strefie euro, w tym u głównego partnera handlowego – Niemiec. Rządowe prognozy zakładają stopniowe spowolnienie tempa wzrostu realnego PKB z 3,1% w 2027 r. do 2,9% w 2028 r., 2,6% w 2029 r. i zaledwie 2,2% w 2030 r.
Zdziwienie budzi brak uwzględnienia w tzw. scenariuszu bazowym wpływu wojny na Bliskim Wschodzie co pozostawia wątpliwości w zakresie trafności prognoz zaprezentowanych w Założeniach. Natomiast w przedstawionym „scenariuszu szokowym”, zakładającym drastyczny wzrost cen surowców energetycznych, wpływ na inflację w latach 2027–2030 jest całkowicie pomijany (różnica względem scenariusza bazowego wynosi 0,0 pkt proc.). Sugeruje to nierealistyczne założenie, że skutki szoków cenowych wygasną natychmiast, bez wpływu na kolejne lata.
W ocenie Związku prognozy inflacji są nadmiernie optymistyczne: rząd zakłada średnioroczną dynamikę cen na poziomie 2,5% w 2027 r. oraz spadek do 2,2% w 2030 r. Prezydium KK podkreśla, że pomimo zanotowanego spadku inflacji w maju 2026 roku, nadal istnieją prognozy jej wzrostu ze względu na skutki warunków pogodowych. Susza oraz przymrozki, które pogorszyły stan zbóż, rzepaku, warzyw i owoców, stwarzają ryzyko słabszych plonów i ograniczonej podaży.
Wzrost konsumpcji prywatnej w 2025 r. (realnie o 3,7%) był niższy niż wzrost dochodów gospodarstw domowych, co zwiększyło stopę oszczędności, która była jednak hamowana przez wzrost kosztów energii i transportu wywołany konfliktami zewnętrznymi.
Rząd zakłada stabilizację stopy bezrobocia na poziomie 5,6%. Jednak dane GUS za I kwartał 2026 r. wskazują na wzrost bezrobocia powyżej 6,1%, co jest największym skokiem od około 5 lat. Spadająca liczba ofert pracy rodzi konieczność zwiększenia transferów socjalnych, szczególnie dla rodzin z dziećmi. Dotychczasowe wsparcie, jak program „Rodzina 800+”, jest niewystarczające przy braku systemowej reformy pomocy społecznej, gdzie progi interwencji w wielu rodzinach pracowniczych znajdują się poniżej minimum egzystencji. Wszystkie te czynniki mogą uniemożliwić utrzymanie popytu prywatnego na przewidywanym poziomie w roku 2027.
Zgodnie z Założeniami, wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej mają wzrosnąć w 2027 r. nominalnie jedynie o 2,5% (o równowartość prognozowanej inflacji). Oznacza to de facto ich zamrożenie i brak udziału pracowników sfery publicznej we wzroście gospodarczym, podczas gdy nominalny wzrost płac w całej gospodarce prognozowany jest na 5,6%. Zdaniem Związku będzie to prowadziło do:
• pogłębienia dysproporcji płacowych pomiędzy sektorem publicznym a prywatnym,
• obniżenia atrakcyjności zatrudnienia w administracji i usługach publicznych,
• ryzyka odpływu wykwalifikowanych kadr do sektora prywatnego, co bezpośrednio uderzy w jakość usług świadczonych obywatelom.
Ponadto nie można pominąć faktu o znacznej rozpiętości wysokości przeciętnych wynagrodzeń w porównywalnych urzędach oraz o postępującym spłaszczeniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej. Przegląd systemu wynagradzania w sferze finansów publicznych i jego niezbędne zmiany są oczekiwane od wielu lat, mając także na uwadze zbliżający się termin implementacji Dyrektywy UE 2023/970 z dnia 10 maja 2023 r. w sprawie wzmocnienia stosowania zasady równości wynagrodzeń kobiet i mężczyzn za taką samą pracę lub pracę o takiej samej wartości poprzez mechanizmy przejrzystości wynagrodzeń oraz mechanizmy egzekwowania.
Prezydium KK krytycznie ocenia minimalistyczny zakres informacji zawartych w dokumencie w zakresie zmian podatkowych, inwestycji publicznych oraz planowanych działań dotyczących konsolidacji fiskalnej. Zapowiedź konsolidacji fiskalnej zgodnej z wymogami reguł UE i krajowymi jako kluczowego założenia scenariusza makroekonomicznego na lata 2029-2030 budzi niepokój, tym bardziej że autorzy powołują się na działania sanacyjne.
Dokument nie rozwiewa obaw o stabilność finansowania kluczowych usług publicznych, przede wszystkim ochrony zdrowia.
Niestety negocjacje podczas prac Zespołu ds. budżetu, wynagrodzeń nie rozwiały wielu wątpliwości zgłaszanych przez uczestników, odnośnie planowanych zmian podatkowych, ilości osób zatrudnionych w państwowej sferze budżetowej oraz skutków zakończenia KPO (w kontekście kontynuowania inwestycji). Nie jest dobrą praktyką, aby koncentrować dyskusję i odsuwać negocjacje ze stroną społeczną na krótki okres kiedy Rada Dialogu Społecznego otrzymuje projekt ustawy budżetowej do zaopiniowania. Uniemożliwia to realne konsultacje ze strukturami i ekspertami. Dlatego Prezydium KK NSZZ „Solidarność” wnosi o ustosunkowanie się do przedstawionej opinii na piśmie w jak najszybszym terminie, co pozwoli na pogłębioną analizę.
W załączeniu przesyłamy stanowisko strony pracowników, reprezentowanej przez Forum Związków Zawodowych, NSZZ „Solidarność”, Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych odnośnie wspólnej propozycji w sprawie wzrostu w 2027 roku: wynagrodzeń w gospodarce narodowej, w tym w państwowej sferze budżetowej, minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz emerytur i rent z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

 

Decyzja Prezydium KK nr 60/26 ws. wyznaczenia przedstawicieli NSZZ „Solidarność”w Zespole Trójstronnym ds. Transportu Drog

Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” wyznacza do reprezentowania NSZZ „Solidarność” w Zespole Trójstronnym ds. Transportu Drogowego następujących przedstawicieli:
– pan Gerard Skroński,
– pan Paweł Saturski,
– pan Sławomir Kubera,
– pan Andrzej Burnat,
– pan Piotr Jurczyk,
– pan Marek Marcinkowski,
– pani Barbara Surdykowska.

Decyzja Prezydium KK nr 59/26 ws. wskazania kandydata na członka Rady Nadzorczej PFRON

Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”, na podstawie art. 50 ust. 2 pkt 2b ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tj. Dz.U. z 2025r. poz. 913, ze zm.) postanawia delegować Krzysztofa Rowińskiego jako przedstawiciela NSZZ „Solidarność” do Rady Nadzorczej Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

 

Decyzja Prezydium KK nr 58/26 ws. opinii o projekcie ustawy z dnia 29.04.2026 r. o wzmocnieniu stosowania prawado jednakowego wynagrodzenia mężczyzn i kobiet za jednakową pracę lub za pracęo jednakowej wartości

Przedstawiony do zaopiniowania projekt ustawy z dnia 29.04.2026 r. o wzmocnieniu stosowania prawa do jednakowego wynagrodzenia mężczyzn i kobiet za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości jest drugą wersja, przekazaną przez MRPIPS do zaopiniowania przez partnerów społecznych.
W ocenie Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” skrajnie oburzająca i całkowicie nieakceptowalna jest próba wprowadzenia do projektu ustawy dotyczącej przejrzystości wynagrodzeń zmian odnoszących się do wymogów stawianych Głównemu Inspektorowi Pracy. Związek stanowczo sprzeciwia się podejmowanej przy okazji implementacji dyrektywy 2023/970 próbie przeforsowania istotnych zmian ustrojowych dotyczących funkcjonowania Państwowej Inspekcji Pracy, które nie pozostają w żadnym rzeczywistym związku z przedmiotem procedowanej regulacji. Szczególnie bulwersująca jest propozycja rezygnacji z obowiązku posiadania przez Głównego Inspektora Pracy wiedzy z zakresu działania Państwowej Inspekcji Pracy potwierdzonej egzaminem państwowym, co oznacza faktyczne obniżenie standardów stawianych osobie kierującej najważniejszym organem nadzoru nad przestrzeganiem prawa pracy i ochroną praw pracowniczych. Propozycja ta pojawia się przy tym bez jakiegokolwiek przekonującego uzasadnienia merytorycznego, mimo że w ostatnim czasie kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy zostały istotnie rozszerzone. Zdaniem Prezydium KK tego rodzaju działania podważają rangę Państwowej Inspekcji Pracy.
Prezydium KK przypomina, że projekt ustawy stanowi implementację Dyrektywy 2023/970 w sprawie wzmocnienia stosowania zasady równości wynagrodzeń dla mężczyzn i kobiet za taką samą pracę lub pracę o takiej samej wartości za pośrednictwem mechanizmów przejrzystości wynagrodzeń oraz mechanizmów egzekwowania, która powinna nastąpić do dnia 7 czerwca 2026 r. Związek podkreśla, że prace nad projektem powinny rozpocząć się dużo wcześniej, zważywszy, że Dyrektywa została przyjęta w roku 2023.
Projekt ma na celu określenie zasad i trybu dokonywania oceny wartości pracy przez pracodawców, w tym zasady ustalenia kryteriów oraz ewentualnych podkryteriów wartościowania i ich wagi. Ponadto projekt określa zasady i tryb tworzenia struktur wynagrodzeń zapewniających realizację prawa do jednakowego wynagrodzenia mężczyzn i kobiet za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości.
Projekt ustawy określa także środki w zakresie przejrzystości wynagrodzeń, np.: dostęp pracowników do kryteriów służących ustalaniu wynagrodzeń, poziomów wynagrodzeń i wzrostu wynagrodzeń, prawo pracownika do informacji dotyczących jego indywidualnego poziomu wynagrodzenia oraz średnich poziomów wynagrodzenia w podziale na płeć w odniesieniu do kategorii pracowników wykonujących jednakową pracę jak on lub pracę o jednakowej wartości jak jego praca, sprawozdawczość w zakresie luki płacowej między pracownikami płci żeńskiej i męskiej oraz wspólną ocenę wynagrodzeń. Projekt określa zasady i tryb monitorowania realizacji przez pracodawców zasady równego wynagradzania za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości oraz sankcje karne za m.in. nierealizowanie obowiązków sprawozdawczych czy brak wspólnej oceny wynagrodzeń.
Pierwotna wersja projektu nie uzyskała pozytywnych opinii zarówno strony pracowników jak i strony pracodawców Rady Dialogu Społecznego. W ramach konsultacji zgłoszono bardzo wiele uwag i wniosków.
Prezydium KK doceniając decyzję o przygotowaniu nowego projektu ustawy i poddaniu go ponownym konsultacjom społecznym, uważa, że nadal rodzi on wiele wątpliwości, które utrudnią jego stosowanie w praktyce.
Prezydium KK zwraca uwagę, że niektóre wnioski wyrażone w Decyzji Prezydium KK nr 8/26 zostały uwzględnione:
• nastąpiła zmiana treści oraz poszerzenie definicji, aby były bardziej czytelne i precyzyjne,
• zmodyfikowano strukturę ustawy w kierunku zwiększenia jej przejrzystości i logiczności,
• wskazano podmioty, które mają pełnić funkcje: organu do spraw równości – Komisja do spraw Przeciwdziałania Dyskryminacji w Zatrudnieniu, o której mowa w art. 18 ust. 3 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz. U. z 2025 r. poz. 1452 Dz. U. z 2025 r. poz. 1452 oraz z 2026 r. poz. 160) oraz organu monitorującego – podmiot, o którym mowa w art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (funkcja może zostać powierzona członkowi Rady Ministrów, sekretarzowi stanu, podsekretarzowi stanu albo Pełnomocnikowi Rządu do Spraw Równości),
• projekt wskazuje zasady obliczania liczby pracowników zatrudnionych w roku kalendarzowym w celu ustalenia czy podlega obowiązkowi sporządzania sprawozdania z luki placowej i częstotliwości tego obowiązku.
Jednocześnie Związek nadal postuluje:
• wzmocnienie roli związków zawodowych poprzez zastosowanie na wszystkich etapach formuły uzgodnień, zamiast proponowanej konsultacji,
• odstąpienie od niewłaściwej definicji pracownika w rozumieniu prawa krajowego,
• wprowadzenie obowiązku sporządzania sprawozdania z luki placowej przez pracodawców zatrudniających poniżej 100 pracowników,
• harmonijne ukształtowanie odszkodowania i zadośćuczynienia zgodnie z krajowym dorobkiem prawnym,
• dokonanie bardziej precyzyjnego określenia „jednego źródło”,
• wyeliminowanie wątpliwości dotyczącej zobowiązania pracownika do niewykorzystywania informacji na temat jego indywidulanego poziomu wynagrodzenia.
Uwagi szczegółowe
Art. 5, Art. 7, Art. 33
Związek nie zgadza się z zaproponowanym, zróżnicowanym modelem współpracy pracodawcy z zakładowymi organizacjami związkowymi na poszczególnych etapach badania przejrzystości wynagrodzeń. Projektodawca stosuje formułę uzgadniania z zakładową organizacją związkową lub zakładowymi organizacjami związkowymi jedynie w sytuacji ustalania obowiązkowych kryteriów, ewentualnie podkryteriów i dodatkowych kryteriów.
Natomiast klasyfikacja stanowisk i ustalenie kategorii pracowników, potwierdzenie rzetelności informacji zawartych w sprawozdaniu z luki płacowej, przeprowadzenie wspólnej oceny wynagrodzeń, pracodawca dokonuje po konsultacji z zakładową organizacją związkową lub zakładowymi organizacjami związkowymi.
Przy założeniu, że Dyrektywa wprost nie wskazuje trybu uzgadniania na wszystkich etapach, Prezydium KK zwraca uwagę, że Państwa członkowskie mogą wprowadzić lub utrzymać przepisy, które są korzystniejsze dla pracowników niż te ustanowione w niniejszej dyrektywie. Ponadto w dyrektywie ustanawia się minimalne wymogi służące wzmocnieniu stosowania zasady równości wynagrodzeń dla mężczyzn i kobiet za taką samą pracę lub pracę o takiej samej wartości. Od polskiego projektodawcy należałoby oczekiwać podejścia wychodzącego poza ramy Dyrektywy, które wzmocniłoby wpływ związków zawodowych na kształtowanie wynagrodzeń, szczególnie w zakresie prawa do jednakowego wynagrodzenia mężczyzn i kobiet.
Wątpliwości budzi art. 5 ust. 3 in fine projektu, w którym jest mowa o tym, że w przypadku gdy pracodawca nie uzgodni w terminie 30 dni obowiązkowych kryteriów, ewentualnych podkryteriów i dodatkowych kryteriów, o których mowa w art. 183c § 3 Kodeksu pracy, ze wszystkimi zakładowymi organizacjami związkowymi albo z organizacjami związkowymi reprezentatywnymi w rozumieniu art. 253 ust. 1 lub 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, z których każda zrzesza co najmniej 5% pracowników zatrudnionych u pracodawcy, pracodawca po rozpatrzeniu odrębnych stanowisk organizacji związkowych do czasu zakończenia uzgodnień stosuje kryteria obowiązkowe i może stosować podkryteria, o których mowa w art. 183c § 3 Kodeksu pracy. Z projektowanego przepisu nie wynika jak długo mają trwać uzgodnienia i stosowanie przez pracodawcę samodzielnie bez uzgodnień kryteriów obowiązkowych i podkryteriów, o których mowa w art. 183c § 3 Kodeksu pracy. Proponowane rozwiązanie podważa sens prowadzonych uzgodnień ze stroną związkową, a tym samym osłabienie dialogu społecznego, więc proponujemy stworzenie obowiązku powrotu do negocjacji we wskazanym w ustawie terminie.
Art. 17
Wątpliwości budzi art. 17 ust. 1 projektu ustawy i możliwość zobowiązania pracownika do niewykorzystywania, w innym celu niż realizacja praw wynikających z zasady równego traktowania w zatrudnieniu, informacji dotyczących średnich poziomów wynagrodzenia w podziale na płeć w odniesieniu do kategorii pracowników wykonujących jednakową pracę jak on lub pracę o jednakowej wartości jak jego praca. Wprowadzenie powyższego ograniczenia należy uznać za zbędne w ustawie. Ponadto, należy podkreślić, że zgodnie z art. 7 ust. 6 dyrektywy pracodawcy mogą wymagać, aby pracownicy, którzy uzyskali informacje „inne niż dotyczące ich własnych wynagrodzeń lub poziomu wynagrodzenia” nie wykorzystywali tych informacji do celów innych niż wykonywanie prawa do równego wynagrodzenia. Wskazanie zatem w ustawie, że możliwe jest zobowiązanie pracownika do niewykorzystywania informacji dotyczących „średnich poziomów wynagrodzenia w podziale na płeć w odniesieniu do kategorii pracowników wykonujących jednakową pracę”, które to pojęcie mieści się w określeniu „poziom wynagrodzenia” użytym w ww. przepisie dyrektywy, jest niezgodne z treścią art. 7 ust. 6 dyrektywy.
Trudno także odnaleźć uzasadnienie dla wprowadzenia takiego ograniczenia. Ponadto, odesłanie do przepisów działu IV rozdziału VI k.p. należy uznać za zbyt ogólne. Odpowiedzialność porządkowa może zostać pracownikowi wymierzona za enumeratywnie wyliczone przewinienia wskazane w art. 108 k.p. Ogólne odesłanie może prowadzić do niejasności interpretacyjnych.
Art. 51
Prezydium KK podtrzymuje uwagę dotyczącą regulacji odnoszących się do odszkodowania i zadośćuczynienia. Związek nie kwestionuje konieczności implementacji art. 16 dyrektywy 2023/970, jednak ponownie zaznacza, że celem implementacji prawa unijnego nie powinno być literalne przenoszenie przepisów dyrektywy do prawa krajowego, lecz takie dostosowanie krajowego porządku prawnego, które zapewni osiągnięcie celu dyrektywy przy zachowaniu spójności i harmonii istniejących konstrukcji prawnych. W ocenie Prezydium KK projekt nadal w sposób bardzo szczegółowy określa elementy odszkodowania, mimo że jego istota jest od lat ugruntowana w polskim prawie pracy i prawie cywilnym.
Jej zakres oraz funkcje zostały szeroko omówione w literaturze i doktrynie, a ponadto wskazane w dyrektywie oraz projekcie ustawy. Elementy składające się na odszkodowanie wpisują się w aktualne rozumienie pojęcia odszkodowania w polskim prawie. Wskazana obawa o wszczęcie postępowania naruszeniowego przez Komisję Europejską wydaje się zatem nieuzasadniona. Projekt nie zachowuje analogicznej precyzji w odniesieniu do zadośćuczynienia, przy czym fakt, że rozwinięcie tego pojęcia nie znalazło się w dyrektywie nie wyłącza możliwości wprowadzenia go do przedmiotowej ustawy. Z perspektywy spójności legislacyjnej zasadne wydaje się przyjęcie jednolitego podejścia do obu instytucji, tj. albo pozostawienie pojęć odszkodowania i zadośćuczynienia bez ich szczegółowego rozwijania, albo analogiczne doprecyzowanie obu tych pojęć w przepisach ustawy. Zdaniem NSZZ „Solidarność” implementacja dyrektywy powinna koncentrować się przede wszystkim na zapewnieniu skutecznej ochrony praw pracowniczych oraz harmonijnym wkomponowaniu rozwiązań unijnych w istniejący system prawa krajowego, a nie na możliwie dosłownym odwzorowywaniu treści dyrektywy w przepisach ustawy.
Jednocześnie z perspektywy spójności regulacji niezrozumiałe jest przewidzenie minimalnego gwarantowanego poziomu wyłącznie dla zadośćuczynienia, przy braku analogicznego rozwiązania w odniesieniu do odszkodowania.
Art. 55
Prezydium KK podtrzymuje uwagę dotyczącą konieczności bardziej precyzyjnego określenia pojęcia „jednego źródła” wynagrodzenia. W ocenie Związku odpowiedź projektodawcy, zgodnie z którą ustalenie istnienia „jednego źródła” ma następować w indywidualnych sprawach przez organ rozpatrujący spór na podstawie wszystkich okoliczności faktycznych, nie usuwa zgłaszanych wątpliwości. W praktyce oznacza to bowiem, że ocena ta będzie dokonywana dopiero na etapie naruszenia prawa i dochodzenia roszczeń, co prowadzi do istotnej niepewności prawnej zarówno po stronie pracowników, jak i pracodawców. Takie rozwiązanie stwarza ryzyko braku jednolitości stosowania przepisów oraz prowadzi do sytuacji, w której ocena istnienia „jednego źródła” będzie uzależniona od indywidualnej interpretacji organu rozpatrującego konkretną sprawę. W konsekwencji pojęcie to może być różnie rozumiane i stosowane w praktyce, mimo występowania porównywalnych okoliczności faktycznych, co nie powinno mieć miejsca w przypadku tak istotnej instytucji prawnej. Zdaniem NSZZ „Solidarność” pojęcie „jednego źródła” powinno być interpretowane w sposób jednolity i przewidywalny, a przepisy ustawy powinny zawierać bardziej jednoznaczne kryteria jego oceny, zamiast pozostawiać tak szeroki zakres uznaniowości organom rozpatrującym indywidualne sprawy.
Ponadto w art. 55 wskazuje się przykładowe ujęcie „jednego źródła”. Zgodnie z art. 55 ust. 1 pkt. 3 jedno źródło ma istnieć m.in. w przypadku: 3) wewnętrznych regulacji wiążących w ramach grupy kapitałowej, grupy przedsiębiorstw lub grupy przedsiębiorców prowadzących wspólną działalność gospodarczą. Ma to stanowić realizację art. 19 ust. 1 i motywu 29 dyrektywy 2023/970.
Motyw 29 wskazuje na „warunki ustalane centralnie dla więcej niż jednej organizacji lub przedsiębiorstwa w ramach spółki holdingowej lub konglomeratu”. Unijny ustawodawca nie wymaga, aby warunki te przyjęły jakąkolwiek sformalizowaną postać. Nie wymaga również, aby były formalnie wiążące. W tym kontekście odwołanie polskiego ustawodawcy do „regulacji wiążących” w ramach grupy kapitałowej zawęża zakres przedmiotowy stanów faktycznych (praktyki), mogących zostać zakwalifikowane jako „jedno źródło” w myśl przepisu art. 55. Może to rodzić wiele problemów praktycznych, łącznie z pytaniem o charakter prawny tych regulacji i sposób ich przyjęcia. Stąd powstaje pytanie czy wadliwie przyjęte – ale stosowane w praktyce – regulacje wewnętrzne lub praktyka stosowana w ramach grupy kapitałowej lecz nieujęta formalnie, również zostaną zakwalifikowane jako jedno źródło w rozumieniu projektowanego przepisu? Jeśli nie – będą to potencjalne obszary omijania przepisów o jednym źródle.
Art. 62
Art. 62 pkt. 4 dotyczy zmiany w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277, 807, 1423 i 1661 oraz z 2026 r. poz. 25 i 473). Projekt dodaje art. 2911 w brzmieniu:
„Art. 2911. Roszczenia wynikające z działu pierwszego, rozdziału IIa oraz art. 221– 221b przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o naruszeniu wobec niego zasady równego traktowania w zatrudnieniu albo przepisów o ochronie danych osobowych.”. W art. 21 Dyrektywa zawiera postanowienia dotyczące terminów przedawnienia roszczeń dotyczących równego wynagrodzenia. Unijny ustawodawca wskazał dwa sposoby ich uregulowania. Po pierwsze bieg terminów przedawnienia nie może rozpocząć się, zanim powód nie będzie świadomy lub zanim można w uzasadniony sposób oczekiwać, że będzie świadomy naruszenia. Po drugie unijny ustawodawca przyjął, iż Państwa członkowskie mogą zadecydować, że bieg terminów przedawnienia nie rozpoczyna się w czasie trwania naruszenia lub przed rozwiązaniem umowy o pracę lub stosunku pracy. Takie terminy przedawnienia nie mogą być krótsze niż trzy lata.
Motyw 53 dyrektywy wskazuje, iż przepisy krajowe dotyczące terminów przedawnienia w odniesieniu do dochodzenia roszczeń dotyczących zarzucanych naruszeń praw przewidzianych w niniejszej dyrektywie powinny być takie, aby praktycznie nie uniemożliwiały lub nadmiernie nie utrudniały wykonywania tych praw.
Uwzględniając praktykę z której wynika, iż pracownicy mogą spotkać się z negatywną reakcją ze strony pracodawcy w przypadku dochodzenia swoich praw (motyw 58 i art. 21) unijny ustawodawca wskazał, iż Państwa członkowskie mogą postanowić, że bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się w czasie, gdy dochodzi do naruszenia lub przed rozwiązaniem umowy o pracę lub stosunku pracy.
Analizując zaproponowane w dyrektywie sposoby uregulowania kwestii rozpoczęcia terminu przedawnienia dochodzenia roszczeń z tytułu równości wynagrodzenia, można wskazać iż propozycja zawarta w art. 21 ust. 1 zdanie 2 dyrektywy ustala podstawowy standard ochrony. Natomiast propozycja zawarta w zdaniu 3 stanowi o podwyższonym standardzie ochrony dochodzenia roszczeń, uwzgledniającym specyfikę stosunku prawnego, którego termin przedawnienia roszczeń dotyczy.
W art. 62 pkt. 4 projektu zawarta jest propozycja pierwsza stanowiąca standard podstawowy. Jest to rozwiązanie analogiczne do rozwiązania zawartego w art. 4421. § 1. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 z późn. zm.) regulującego termin przedawnienia roszczeń z deliktów.
Zastosowanie wprost w prawie pracy konstrukcji cywilnej nie jest właściwe, ze względu na nierówność stron stosunku pracy. Pracownicy ze względu na obawę przed retorsjami ze strony pracodawcy, w tym obawą przed utratą pracy, raczej będą obawiali się dochodzenia roszczeń z tytułu równego wynagrodzenia tak długo jak stosunek pracy trwa.
W szczególności gdy polski ustawodawca, w ocenie NSZZ „Solidarność”, nie przewidział w projekcie ochrony przed zwolnieniem pracowników, którzy zdecydują się na wykonywanie swoich praw związanych z zasadą równego traktowania w zatrudnieniu. Z tego powodu, mając na uwadze praktykę stosowania przepisów wnosimy o zmianę brzmienia dodawanego przepisu art. 291 1 k.p. o postanowienie, iż bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się w czasie, gdy dochodzi do naruszenia lub przed rozwiązaniem umowy o pracę lub stosunku pracy.
Art. 67 i art. 69
W art. 67 projektu proponuje się wprowadzić zmiany w ustawie z dnia 21 października 2016 r. o umowie koncesji na roboty budowlane lub usługi (Dz. U. z 2025 r. poz. 1688) polegające na wprowadzeniu nowej podstawy fakultatywnego wykluczenia wykonawcy od udziału w postępowaniu o zawarcie umowy koncesji. Zmiana ma polegać m.in. na dodaniu pkt. 3a w art. 32 ust. 2.
Analogiczne zmiany tj. wprowadzenie nowej podstawy fakultatywnego wykluczenia wykonawcy zawiera art. 69 projektu. W przepisie tym proponuje się zmiany w ustawie z dnia 11 września 2019 r. Prawo Zamówień Publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1320 z 2025 r. poz. 620, 769, 794, 1165, 1173, 1235 oraz z 2026 r. poz. 252) polegające na wprowadzeniu nowej podstawy fakultatywnego wykluczenia w postępowaniu o udzielenie zamówienia. Zmiana ma polegać na dodaniu pkt 3a w art. 109 ust. 1.
Powyższe zmiany stanowią realizację wytycznych zawartych w art. 24 ust. 1 dyrektywy 2023/970. Przywołany przepis nakłada na państwa członkowskie na podstawie art. 30 ust. 3 dyrektywy 2014/23/UE, art. 18 ust. 2 dyrektywy 2014/24/UE i art. 36 ust. 2 dyrektywy 2014/25/UE obowiązek podjęcia odpowiednich środków mających na celu zapewnienie, aby podczas realizacji zamówień publicznych lub koncesji podmioty gospodarcze przestrzegały swoich obowiązków związanych z zasadą równości wynagrodzeń.
Jednocześnie przywołane przepisy tj. art. 30 ust. 3 dyrektywy 2014/23/UE, art. 18 ust. 2 dyrektywy 2014/24/UE i art. 36 ust. 2 dyrektywy 2014/25/UE nakładają na państwa członkowskie obowiązek przyjęcia stosownych środków służących zapewnieniu, by w postępowaniu o zamówienie publiczne lub realizacji umów koncesji wykonawcy przestrzegali mających zastosowanie obowiązków w dziedzinie prawa ochrony środowiska, prawa socjalnego i prawa pracy, ustanowionych w przepisach unijnych, krajowych, układach zbiorowych bądź w przepisach międzynarodowego prawa ochrony środowiska, międzynarodowego prawa socjalnego i międzynarodowego prawa pracy takich jak:
— Konwencja MOP nr 87 dotycząca wolności związkowej i ochrony praw związkowych,
— Konwencja MOP nr 98 dotycząca stosowania zasad prawa organizowania się i rokowań zbiorowych,
— Konwencja MOP nr 29 dotycząca pracy przymusowej lub obowiązkowej,
— Konwencja MOP nr 105 dotycząca zniesienia pracy przymusowej,
— Konwencja MOP nr 138 dotycząca najniższego wieku dopuszczenia do zatrudnienia,
— Konwencja MOP nr 111 dotycząca dyskryminacji w zakresie zatrudnienia i wykonywania zawodu,
— Konwencja MOP nr 100 dotycząca jednakowego wynagrodzenia dla pracujących mężczyzn i kobiet za pracę jednakowej wartości,
— Konwencja MOP nr 182 dotycząca zakazu i natychmiastowych działań na rzecz eliminowania najgorszych form pracy dzieci.
Art. 109 ust. 1 ustawy – Prawo zamówień publicznych jako fakultatywną przesłankę wykluczenia wskazuje naruszenie przez wykonawcę obowiązków m.in. w dziedzinie prawa pracy, tj. skazanego prawomocnie za przestępstwo przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową, o którym mowa w rozdziale XXVIII Kodeksu karnego, lub za odpowiedni czyn zabroniony określony w przepisach prawa obcego. Niestety przepis ten stanowi tylko częściową implementację art. 57 ust. 4 Dyrektywy 2014/24/UE ws. zamówień publicznych, uchylająca dyrektywę 2004/18/WE zgodnie z którym instytucje zamawiające mogą wykluczyć lub zostać zobowiązane przez państwa członkowskie do wykluczenia z udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia każdego wykonawcy, gdy instytucja zamawiająca za pomocą dowolnych stosownych środków może wykazać naruszenie mających zastosowanie obowiązków, o których mowa w art. 18 ust. 2 dyrektywy. W art. 18 ust. 2 dyrektywy zostały wymienione obowiązki w dziedzinie prawa ochrony środowiska, prawa socjalnego i prawa pracy, ustanowione w przepisach unijnych, krajowych, układach zbiorowych bądź w przepisach międzynarodowego prawa ochrony środowiska, międzynarodowego prawa socjalnego i międzynarodowego prawa pracy wymienionych w załączniku X, w tym Konwencja MOP nr 87 dotycząca wolności związkowej i ochrony praw związkowych oraz Konwencja MOP nr 98 dotycząca stosowania zasad prawa organizowania się i rokowań zbiorowych.
Zgodnie z obecnym brzmieniem art. 109 ust. 1 pkt. 2 ustawy – Prawo zamówień publicznych, z postępowania o udzielenie zamówienia zamawiający może wykluczyć wykonawcę, który naruszył obowiązki w dziedzinie ochrony środowiska, prawa socjalnego lub prawa pracy: będącego osobą fizyczną skazanego prawomocnie za przestępstwo przeciwko środowisku, o którym mowa w rozdziale XXII Kodeksu karnego lub za przestępstwo przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową, o którym mowa w rozdziale XXVIII Kodeksu karnego, lub za odpowiedni czyn zabroniony określony w przepisach prawa obcego.
Jednak przestępstwa przeciwko wolności związkowej nie są uregulowane w Kodeksie karnym, lecz w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 549). Tym samym, przepisy ustawy – Prawo zamówień publicznych nie pozwalają na wykluczenie od udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego tych wykonawców, którzy łamią wolności związkowe określone w umowach międzynarodowych, w tym w konwencjach 87 i 98 MOP. Tym samym dyrektywa 2014/24/UE w zakresie przestrzegania obowiązków w dziedzinie prawa pracy oraz stosowania się do zobowiązań wynikających z umów międzynarodowych nie jest prawidłowo wdrożona, gdyż nie wypełnia postulatu eliminowania z postępowań o udzielenie zamówienia publicznego tych wykonawców, którzy naruszają obowiązki w zakresie prawa pracy, w tym w zakresie przestrzegania wolności związkowej.
Te same zarzuty o niepełnej implementacji dotyczą art. 30 ust. 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/23/UE z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie udzielania koncesji, implementowanej ustawą z dnia 21 października 2016 r. o umowie koncesji na roboty budowlane lub usługi (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1688 z późn. zm.).
Art. 32 ust. 2 pkt 2 ustawy o umowie koncesji na roboty budowlane lub usługi, regulujący fakultatywne podstawy wykluczenia wykonawcy z postępowania o zawarcie umowy koncesji ma następująca treść:
„a) będącego osobą fizyczną skazanego prawomocnie za przestępstwo przeciwko środowisku, o którym mowa w rozdziale XXII Kodeksu karnego, popełnione nieumyślnie lub za przestępstwo przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową, o którym mowa w rozdziale XXVIII Kodeksu karnego, lub za odpowiedni czyn zabroniony określony w przepisach prawa obcego,” i nie obejmuje przestępstwa przeciwko wolności związkowej o którym mowa w art. 35 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. NSZZ „Solidarność” od 2021 r. wielokrotnie wskazywała na konieczność uzupełnienia w przepisach implementujących dyrektywę 2014/23/UE i dyrektywę 2024/24/UE, fakultatywnych podstaw wykluczenia wykonawców o przestępstwa przeciwko wolności związkowej, o których mowa w art. 35 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych.
W dniu 16 stycznia 2025 r. strona pracowników i strona pracodawców Rady Dialogu społecznego przyjęła uchwałę nr 136 w sprawie przyjęcia projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo zamówień publicznych. Jednym z postulatów zawartych w uchwale jest poszerzenie katalogu podstaw wykluczenia o wykluczenie za popełnienie przestępstwa naruszenia niektórych przepisów ustawy o związkach zawodowych.
W odpowiedzi na uchwałę strony pracowników i pracodawców, Minister Rozwoju i Technologii uznał zasadność proponowanych zmian i wskazał, iż zasadne jest uwzględnienie rozwiązania postulowanego w § 1 pkt 1 Uchwały nr 136 w ramach szerszej nowelizacji, stanowiącej efekt prowadzonych prac przeglądowych ustawy Pzp. (pismo: DPG-V.053.1.2025 z dnia 02 kwietnia 2025 r.).
Jest to kolejny raz kiedy legislator uznaje zasadność wniosku NSZZ „Solidarność” jednak w żaden sposób nie przekłada się to na działania legislacyjne.
Zgodnie z artykułem 13 dyrektywy 2023/970 na państwach członkowskich spoczywa obowiązek zapewnienia skutecznego zaangażowania partnerów społecznych, gdyż stanowi to element realizacji prawa do równego wynagrodzenia. Obowiązek ten nie może być rozumiany wyłącznie jako stworzenie procedury konsultacji kwestii związanych z równym wynagrodzeniem. Obowiązek ten powinien być również rozumiany jako wprowadzenie mechanizmów przeciwdziałania utrudnianiu związkom zawodowych wzięcia udziału w stworzonych mechanizmach konsultacji. Z taką sytuacją będziemy mieli do czynienia w przypadkach, o których mowa w art. 35 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. Inną jest sytuacja, gdy brak przedstawicielstwa związkowego jest wynikiem decyzji pracowników o nieutworzeniu związku zawodowego lub zakładowej organizacji związkowej a inną jest sytuacja, gdy brak reprezentacji związkowej jest wynikiem antyzwiązkowej działalności pracodawcy. To ostanie nie może pozostać bez reakcji polskiego ustawodawcy przy okazji wdrażania dyrektywy 2023/970. Mając na względzie zawartą w art. 24 ust. 2 dyrektywy wskazówkę rozważenia przez Państwa członkowskie wymogu względem instytucji zamawiających, aby w stosownych przypadkach, wprowadziły kary i warunki rozwiązania umowy, zapewniające zgodność z zasadą równości wynagrodzeń podczas realizacji zamówień publicznych i koncesji, uzasadniony jest wniosek o uzupełnienie projektu o przepisy poszerzające fakultatywną podstawę wykluczenia o naruszenia wolności związkowej w ustawie prawo zamówień publicznych i ustawie o umowie koncesji na roboty budowlane lub usługi.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych wnosimy o uzupełnienie projektu o uzupełnienie treści przepisu art. 67 i art. 69 projektu we wskazany poniżej sposób:
Art. 67. W ustawie z dnia 21 października 2016 r. o umowie koncesji na roboty budowlane lub usługi (Dz. U. z 2025 r. poz. 1688) wprowadza się następujące zmiany:
1) w art. 32 w ust. 2:
a) pkt. 2 lit a) otrzymuje brzmienie:
„a) będącego osobą fizyczną skazanego prawomocnie za przestępstwo przeciwko środowisku, o którym mowa w rozdziale XXII Kodeksu karnego lub za przestępstwo przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową, o którym mowa w rozdziale XXVIII Kodeksu karnego lub za przestępstwo, o którym mowa w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 2026 r., poz. 549), lub za odpowiedni czyn zabroniony określony w przepisach prawa obcego,”
b) po pkt 3 dodaje się pkt 3a w brzmieniu:
„3a) który ma lukę płacową ze względu na płeć w którejkolwiek kategorii pracowników w rozumieniu ustawy z dnia ….….. o wzmocnieniu stosowania prawa do jednakowego wynagrodzenia mężczyzn i kobiet za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości (Dz. U. …), wynoszącą, w wartości bezwzględnej, więcej niż 5%, zwaną dalej „luką płacową”, a jednocześnie nieuzasadnioną obiektywnymi, neutralnymi pod względem płci kryteriami;”,
c) ust. 6 otrzymuje brzmienie:
„6. Wykonawca nie podlega wykluczeniu w okolicznościach określonych w ust. 1 pkt 1, 2 i 5 lub ust. 2 pkt 2-5 i 7-11, jeżeli udowodni zamawiającemu, że naprawił lub zobowiązał się do naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem, wykroczeniem lub swoim nieprawidłowym postępowaniem, w tym poprzez zadośćuczynienie pieniężne, wyczerpująco wyjaśnił fakty i okoliczności związane z przestępstwem, wykroczeniem lub swoim nieprawidłowym postępowaniem oraz spowodowanymi przez nie szkodami, aktywnie współpracując odpowiednio z właściwymi organami, w tym organami ścigania, lub zamawiającym oraz podjął konkretne środki techniczne, organizacyjne i kadrowe, odpowiednie dla zapobiegania dalszym przestępstwom, wykroczeniom lub nieprawidłowemu postępowaniu lub w terminie 6 miesięcy od przekazania sprawozdania z luki płacowej zlikwidował lukę płacową, lub uzasadnił lukę płacową.”.
Art. 69. W ustawie z dnia 11 września 2019 r. Prawo Zamówień Publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1320 z 2025 r. poz. 620, 769, 794, 1165, 1173, 1235 oraz z 2026 r. poz. 252) wprowadza się następujące zmiany:
1) w art. 109 w ust. 1:
a) pkt. 2 lit. a nadaje się następujące brzmienie:
„a) będącego osobą fizyczną skazanego prawomocnie za przestępstwo przeciwko środowisku, o którym mowa w rozdziale XXII Kodeksu karnego lub za przestępstwo przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową, o którym mowa w rozdziale XXVIII Kodeksu karnego lub za przestępstwo, o którym mowa w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U.
z 2026 r., poz. 549), lub za odpowiedni czyn zabroniony określony w przepisach prawa obcego,”
b) po pkt 3 dodaje się pkt 3a w brzmieniu:
„3a) który ma lukę płacową ze względu na płeć w którejkolwiek kategorii pracowników w rozumieniu ustawy z dnia ….….. o wzmocnieniu stosowania prawa do jednakowego wynagrodzenia mężczyzn i kobiet za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości (Dz. U. …), wynoszącą, w wartości bezwzględnej, więcej niż 5%, zwaną dalej „luką płacową”, a jednocześnie nieuzasadnioną obiektywnymi, neutralnymi pod względem płci kryteriami;”;
2) w art. 110 w ust. 2 dodaje się pkt 4 – 5 w brzmieniu:
4) w terminie 6 miesięcy od przekazania sprawozdania z luki płacowej zlikwidował lukę płacową;
5) uzasadnił lukę płacową.

Decyzja Prezydium KK nr 57/26 ws. opinii o rządowym projekcie ustawy o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych

Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” wnosi następujące uwagi do rządowego projektu ustawy o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych.
Opiniowany projekt jest połączeniem konsultowanych już wcześniej projektów Ministra ds. Polityki Senioralnej o bonie senioralnym oraz projektu rządowego o opiece długoterminowej. Projekt ustawy w zakresie koordynacji opieki długoterminowej tworzy skomplikowaną, wielostopniową procedurę przekazywania informacji między podmiotami leczniczymi a ośrodkami pomocy (CUS, OPS) i koordynatorem. W opinii Prezydium KK wprowadzenie dodatkowych obowiązków informacyjnych bez powiązania z realnym wzmocnieniem kadr lub uproszczeniem procedur stwarza ryzyko proceduralnej sprawozdawczości, obciążającej ośrodki pomocy bez realnego przedłożenia na szybsze objęcie osób pomocą.
Zdaniem Prezydium KK projekt nakłada zbyt szeroki katalog zadań na samorządy (koordynatorów opieki długoterminowej) zakładając wykorzystanie istniejących zasobów kadrowych, bez ustalenia minimalnych standardów zatrudnienia w zależności od liczby mieszkańców objętych działaniem. Istnieje realne niebezpieczeństwo, iż podjęte próby koordynacji nie przełożą się na wymierne efekty praktyczne.
W zakresie wdrożenia bonu senioralnego, projekt w zasadzie obrazuje rezygnację z systemowego wsparcia niesamodzielnych seniorów w miejscu ich zamieszkania, pomimo, że jak sam projektodawca zaznaczał, był szeroko konsultowany i oczekiwany przez środowiska seniorów i ich opiekunów. Ten element systemu miał także wspierać aktywne zawodowo osoby, które mają zobowiązania opiekuńcze wobec bliskich niesamodzielnych seniorów.
Prezydium KK NSZZ „Solidarność” zwraca uwagę, że opiniowany projekt w zakresie Programu Bonu Senioralnego, jest nową propozycją i powinien zostać poddany odpowiednim konsultacjom społecznym, tymczasem jego pierwsze czytanie w Sejmie odbywa się dwa tygodnie po przesłaniu projektu z Sejmu do Rady Dialogu Społecznego.
Uwagi szczegółowe do projektu: W Rozdziale 5 projektowanej ustawy wprowadza się Program Bonu Senioralnego (Program), który będzie realizowany jako świadczenie, dla osób które ukończyły 65 rok życia, o ile gmina ich miejsca zamieszkania taki program będzie realizowała.
W projektowanym art. 28 ustawy ustala się kolejność przyznawania dotacji w ramach Programu wg dotychczasowej aktywności gmin w organizowaniu usług opiekuńczych na rzecz osób starszych. Kolejność przyznawania dotacji ma być ustalana od najmniej dotychczas aktywnych gmin, poprzez te, w których usługi opiekuńcze były kierowane do nie więcej niż 10 osób, do tych gmin, które mają największą prognozowaną dynamikę wzrostu liczby i odsetka seniorów. Ograniczenie dostępu gminom do Programu znacznie zawęża jego zasięg i nie gwarantuje wsparcia wszystkim potrzebującym seniorom. Zakłada się, że wsparcie otrzyma maksymalnie 20 tys. osób rocznie w pierwszym okresie trwania Programu (lata 2026-2028). Należy nadmienić, że zgodnie z badaniami cytowanymi w Ocenie Skutków Regulacji projektu, w Polsce ok 25% osób w wieku powyżej 65 lat ma niezaspokojone potrzeby w zakresie podstawowych czynności, dziś jest to liczba ok. ponad 1,9 mln osób. Nie można zatem oczekiwać widocznej poprawy sytuacji tych osób wynikającej z zaproponowanych rozwiązań.
Program jest przewidziany na cykle trzyletnie (art. 29 ust. 2 projektu), a jego finasowanie zakłada się do 2035 roku, jednakże, nie gwarantuje się jego realizacji, gdy zostanie uruchomiony mechanizm korygujący ograniczający wydatki w zakresie realizacji opiniowanej ustawy (art. 48 ust.1i2). Zdaniem NSZZ „Solidarność” jest to element, który może zniechęcić gminy do sięgania po środki na realizację Programu, a tym samym jeszcze bardziej ograniczyć jego zasięg.
Niestety, wobec braku projektu aktu wykonawczego nie ma możliwości oceny zasad przyznawania świadczenia ani ustalania jego minimalnej i maksymalnej wysokości. Trudne jest także ustalenie wielkości grupy docelowej z uwagi na fakt, że Program nie będzie realizowany we wszystkich gminach w kraju. Prezydium KK NSZZ „Solidarność” negatywnie ocenia taki sposób wdrażania propozycji ustawodawczych, gdyż nie gwarantuje to przejrzystości procesu legislacyjnego ani skuteczności proponowanych rozwiązań.
NSZZ „Solidarność” zwraca uwagę, że rozwiązania dotyczące rosnącej grupy seniorów wymagających wsparcia w życiu codziennym są oczekiwane nie tylko przez samych seniorów, ale także przez aktywnych zawodowo ich bliskich, którzy często muszą wybierać między zapewnieniem opieki swoim rodzicom a pracą zawodową zapewniającą bezpieczeństwo finansowe własnego gospodarstwa domowego. Dlatego rozwiązania te powinny być z odpowiednim wyprzedzeniem konsultowane z zainteresowanymi środowiskami oraz stanowić przejrzysty system dostępny dla świadczeniobiorców bez względu na ich miejsce zamieszkania. Przedstawiony projekt nie spełnia tych warunków, dlatego NSZZ ”Solidarność” ocenia go negatywnie.

Decyzja Prezydium KK nr 55/26 ws. opinii o projekcie ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych

Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” wskazuje, że projekt ustawy zawiera propozycję nowelizacji przepisów dotyczących obowiązków informacyjnych i rozliczeniowych płatników podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatku dochodowego od osób prawnych, w szczególności w zakresie właściwości urzędu skarbowego, terminów i formy przekazywania informacji podatkowych.

Do tej pory PIT-11 oraz inne formularze były wysyłane automatycznie zarówno do urzędu skarbowego, jak i do podatników. W nowelizacji zaproponowano odejście od tej zasady w przypadku podatników, kiedy to PIT-11 miałby być wysyłany tylko na ich wniosek. Nie będzie to dotyczyło emerytów i rencistów, którzy będą nadal otrzymywali odpowiednie druki bez składania dodatkowych wniosków.

Z jednej strony ograniczy to obowiązki administracyjne, z drugiej – może być źródłem problemów m.in. dla podatników wykluczonych cyfrowo. Dlatego zdaniem Związku należy wprowadzić okres przejściowy oraz podjąć działania edukacyjne podatników w tym zakresie.

Zgodnie z projektem ustawy zmianie ma ulec również nazewnictwo: zamiast obecnych ogólnych opisów informacji podatkowych w przepisach mają pojawić się odesłania wprost do nazwy formularzy (np. PIT-11). Projektodawca wskazuje, że ma to ułatwić stosowanie przepisów przez płatników i ograniczyć wątpliwości praktyczne. Można uznać, że jest to podejście praktyczne i nie będzie wątpliwości jaki druk należy wykorzystać. Z drugiej strony w momencie zmiany nazwy formularza konieczna będzie kolejna nowelizacja ustawy co będzie stanowiło dodatkowe obciążenie legislacyjne dla i tak już skomplikowanego systemu.

Pozytywnie należy ocenić ujednolicenie terminu składania rocznych zeznań. Z ustawy mają zostać usunięte szczególne przepisy nakładające obowiązek wcześniejszego złożenia zeznania rocznego przez osoby opuszczające Polskę w trakcie roku podatkowego. Oznacza to rezygnację z obowiązku rozliczenia PIT przed wyjazdem z kraju. Po zmianach zasadą ma być jeden wspólny termin składania zeznań: od 15 lutego do 30 kwietnia następnego roku podatkowego.

Prezydium KK NSZZ „Solidarność” negatywnie ocenia brak uproszczeń dla małych podatników czy podmiotów o ograniczonych zasobach organizacyjnych. Pomimo chęci zmniejszenia obciążeń administracyjnych częsta zmiana przepisów podatkowych, niski stopień skonsolidowania przepisów, stosowanie zawiłych odesłań, rozbudowa przepisów o nowe jednostki redakcyjne negatywnie wpływa na przejrzystość prawa i zwiększa ryzyko błędów po stronie podatników. W szczególnym stopniu może to dotknąć mniejsze podmioty nieposiadające rozbudowanych działów księgowych lub podatkowych.

Decyzja Prezydium KK nr 54/26 ws. upoważnienia do podpisania Interpretacji przepisów PUZP dla Pracowników Wojskowych Jednostek Organizacyjnych Sfery Budżetowej ws. nabycia uprawnieńdo nagrody jubileuszowej w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 26 września 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw

Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” upoważnia Witolda Kleczkowskiego – przewodniczącego Krajowej Sekcji Pracowników Cywilnych MON NSZZ „Solidarność” oraz Andrzeja Kolucha – zastępcę przewodniczącego Krajowej Sekcji Pracowników Cywilnych MON NSZZ „Solidarność” do podpisania w imieniu NSZZ „Solidarność” Interpretacji przepisów PUZP dla Pracowników Wojskowych Jednostek Organizacyjnych Sfery Budżetowej ws. nabycia uprawnień do nagrody jubileuszowej w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 26 września 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw.

 

Decyzja Prezydium KK nr 50/26 ws. opinii o projekcie uchwały Rady Ministrów w sprawie ustanowienia „Polityki rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce do 2030 roku” wraz z załącznikiem

Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” zgłasza następujące uwagi do projektu uchwały Rady Ministrów w sprawie ustanowienia „Polityki rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce do 2030 roku” i załącznika do tej uchwały.
Przedstawiona „Polityka rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce do 2030 r.” stanowi istotny i potrzebny kierunek działań państwa w obszarze transformacji technologicznej, w szczególności w zakresie budowy kompetencji oraz wsparcia dla rozwoju innowacji. Jednocześnie dokument wymaga uzupełnienia w zakresie wpływu rozwoju sztucznej inteligencji na rynek pracy i zatrudnienie.
Analiza zawarta w dokumencie koncentruje się przede wszystkim na pozytywnych aspektach transformacji, takich jak wzrost produktywności, rozwój nowych kompetencji oraz tworzenie nowych miejsc pracy. NSZZ „Solidarność” ma świadomość, że dokument strategiczny dotyczący rozwoju sztucznej inteligencji nie jest instrumentem służącym kompleksowemu rozwiązywaniu wszystkich strukturalnych problemów polskiego rynku pracy. Strategia AI nie zastąpi reform odnoszących się do jakości zatrudnienia, kształcenia ustawicznego, partycypacji pracowniczej, bezpieczeństwa pracy czy innych wyzwań społeczno-gospodarczych. Jednocześnie nie można pomijać faktu, że sztuczna inteligencja w coraz większym stopniu oddziałuje na sposób organizacji pracy, relacje zatrudnienia oraz codzienne warunki wykonywania obowiązków pracowniczych. Z tego względu strategia państwa w obszarze AI nie może pomijać już występujących problemów świata pracy związanych z wykorzystywaniem AI w zarządzaniu pracownikami i organizacji pracy oraz traktować świat pracy wyłącznie jako kwestii obszaru adaptacji kompetencyjnej. W obowiązującej strategii z 2020 r. brakowało wyraźnego ujęcia praktycznych skutków AI dla pracowników, a także uznania, że organizacje pracodawców i związki zawodowe stanowią istotny element sprawiedliwej transformacji cyfrowej oraz naturalnych partnerów współtworzących zasady wdrażania AI w gospodarce i miejscach pracy. Ten sam brak, niestety, widoczny jest również w projekcie nowej strategii. Mimo dostrzegalnego postępu w zakresie kompetencji i aktywnych polityk rynku pracy, opiniowany dokument nadal nie poświęca wystarczającej uwagi kluczowym zagadnieniom: wykorzystaniu AI do algorytmicznego zarządzania pracą, ochronie danych pracowniczych, nowym ryzykom dla bezpieczeństwa i zdrowia pracowników, w szczególności ryzykom psychospołecznym, potrzebie dialogu z przedstawicielami pracowników przy wdrażaniu systemów AI w miejscu pracy, wpływowi AI na rynek pracy i zatrudnienie, obowiązkowi projektowania systemów AI z uwzględnieniem wymogów prawnych, w tym w szczególności przepisów prawa pracy oraz odpowiedzialności za stosowanie systemów AI prowadzących do łamania prawa pracowników.
1. Algorytmiczne zarządzanie pracą
Projekt strategii koncentruje się na wpływie AI na produktywność, konkurencyjność, administrację publiczną oraz rozwój kompetencji. Nadal jednak zbyt słabo dostrzega zjawisko, które w najbliższych latach będzie jednym z najważniejszych wyzwań świata pracy, tj. wykorzystywanie systemów sztucznej inteligencji do zarządzania pracownikami. W praktyce AI coraz częściej nie jest wyłącznie narzędziem wspierającym produkcję lub analizę danych, lecz staje się elementem codziennego procesu kierowania pracą. Dotyczy to w szczególności planowania grafików, przydzielania zadań, mierzenia wydajności, oceny jakości pracy, wspomagania procesów rekrutacyjnych, ustalania priorytetów operacyjnych czy identyfikowania pracowników uznawanych za „ryzykownych” z perspektywy organizacji.
Z perspektywy pracownika oznacza to istotną zmianę relacji zatrudnienia. Decyzje, które dotychczas były podejmowane przez przełożonych i podlegały społecznej kontroli, coraz częściej są współkształtowane przez modele statystyczne, automatyczne scoringi i narzędzia predykcyjne. Powoduje to ryzyko nieprzejrzystości decyzji, trudności w ustaleniu odpowiedzialności, wzrostu arbitralności, a niekiedy utrwalania błędów i uprzedzeń obecnych w danych treningowych. Dotyczy to szczególnie sektorów o wysokiej skali zatrudnienia, logistyki, handlu, usług platformowych, call center czy administracji zaplecza procesowego.
W ocenie NSZZ „Solidarność” strategia państwa w obszarze AI powinna wprost rozpoznawać algorytmiczne zarządzanie pracą jako jedno z kluczowych pól transformacji cyfrowej. Nie chodzi o blokowanie nowych technologii, lecz o stworzenie ram odpowiedzialnego projektowania systemów AI i ich wdrażania. Dokument strategiczny powinien wskazywać potrzebę zachowania nadzoru człowieka nad decyzjami wpływającymi na zatrudnienie, przejrzystości stosowanych systemów, możliwości weryfikacji rozstrzygnięć algorytmicznych oraz poszanowania godności pracownika.
Bez takiego uzupełnienia istnieje ryzyko, że AI będzie postrzegana wyłącznie jako narzędzie efektywnościowe, podczas gdy dla milionów osób stanie się przede wszystkim nowym sposobem sprawowania kontroli, również nadmiernej i nieuzasadnionej, nad pracą.
2. Dane pracownicze
Drugim obszarem wymagającym wyraźniejszego uwzględnienia są dane pracownicze. Projekt strategii trafnie akcentuje wagę ochrony danych osobowych oraz budowy godnej zaufania sztucznej inteligencji, jednak czyni to na poziomie ogólnym. Tymczasem dane dotyczące pracowników stanowią szczególną kategorię informacji, ponieważ są gromadzone w warunkach strukturalnej nierównowagi stron stosunku pracy. Pracownik bardzo często nie ma realnej możliwości swobodnego negocjowania zakresu przetwarzania danych ani skutecznego sprzeciwu wobec praktyk monitorujących.
Rozwój AI zwiększa znaczenie tego problemu. Systemy wykorzystywane w miejscu pracy mogą analizować dane dotyczące czasu aktywności, lokalizacji, sposobu korzystania ze sprzętu służbowego, tempa wykonywania zadań, komunikacji elektronicznej, absencji, wydajności czy zachowań operacyjnych. Coraz większe znaczenie mają również dane pochodne, a więc profile i wnioski generowane przez sam system, np. ocena prawdopodobieństwa odejścia z pracy, ryzyka spadku efektywności, skłonności do błędu lub poziomu zaangażowania.
Z punktu widzenia polityki publicznej dane pracownicze nie powinny być traktowane tak samo jak inne zasoby danych służące rozwojowi AI. Ich wykorzystanie wymaga podwyższonych standardów ostrożności, przejrzystości i proporcjonalności. Strategia powinna zatem wyraźnie wskazać potrzebę szczególnej ochrony danych pracowniczych, promowania praktyk privacy by design w narzędziach HR i workplace tech, a także wzmacniania wiedzy pracowników co do sposobu wykorzystywania ich danych przez systemy AI. W przeciwnym razie zaufanie do technologii będzie ograniczone, a konflikty społeczne wokół cyfryzacji zatrudnienia będą narastać.
3. Psychospołeczne BHP i nowe ryzyka pracy
Trzecim zagadnieniem, które wymaga uzupełnienia, jest wpływ AI na bezpieczeństwo i zdrowie pracowników, w szczególności w wymiarze psychospołecznym. W debacie publicznej bezpieczeństwo pracy bywa nadal kojarzone głównie z zagrożeniami fizycznymi. Tymczasem transformacja cyfrowa powoduje szybki wzrost znaczenia czynników takich jak stres, presja czasu, przeciążenie informacyjne, brak przewidywalności zadań, stały monitoring, izolacja pracownika czy poczucie utraty kontroli nad procesem pracy.
Systemy AI mogą te ryzyka zarówno ograniczać, jak i pogłębiać. Odpowiednio zaprojektowane narzędzia mogą odciążać pracowników z rutynowych obowiązków, wspierać ergonomię czy poprawiać bezpieczeństwo procesów technologicznych. Jednak źle wdrażane rozwiązania mogą prowadzić do nadmiernej intensyfikacji pracy, stałego porównywania wyników, automatycznego wyznaczania nierealistycznych norm, przeciążenia poznawczego oraz trwałego poczucia obserwacji. Obecna praktyka stosowania sztucznej inteligencji w zatrudnieniu wskazuje, iż jest ona nadużywana przez szefów do niemal orwellowskiego nadzoru nad pracownikami. Dla przykładu AI monitoruje ton głosu pracowników call center, natomiast pracownicy magazynów są narażeni na ryzyko, gdy próbują nadążyć za zautomatyzowanymi celami produktywności. Systemy algorytmiczne określają tempo pracy i śledzą każdy ruch, co prowadzi do wzrostu stresu, zmęczenia, a nawet wyższych wskaźników urazów. Ryzyka związane ze sztuczną inteligencją już się nie tyle pojawiają, lecz są już powszechne i przyczyniają się do eskalacji epidemii stresu.
W ocenie NSZZ „Solidarność” strategia powinna rozpoznawać, że nowoczesne BHP obejmuje także zdrowie psychiczne i społeczne warunki pracy. Potrzebne jest wskazanie, że wdrażanie AI w miejscu pracy powinno być poprzedzane oceną wpływu na warunki pracy, a państwo powinno wspierać rozwój standardów dotyczących psychospołecznych skutków cyfryzacji. Jest to szczególnie istotne
w starzejącym się społeczeństwie i przy rosnącym znaczeniu chorób związanych ze stresem, wypaleniem zawodowym oraz problemami zdrowia psychicznego.
4. Dialog z przedstawicielami pracowników
Czwartym, fundamentalnym elementem jest potrzeba dialogu z przedstawicielami pracowników przy wdrażaniu AI. Nie chodzi tu wyłącznie o klasyczny dialog społeczny na poziomie centralnym, lecz także o praktyczne mechanizmy komunikacji i konsultacji w przedsiębiorstwach oraz instytucjach publicznych. Im większy wpływ technologii na organizację pracy, tym większe znaczenie ma wczesne informowanie załogi o planowanych zmianach, wyjaśnianie celów wdrożenia, omawianie ryzyk i wspólne poszukiwanie rozwiązań akceptowalnych społecznie.
Doświadczenia wielu państw pokazują, że projekty cyfryzacyjne wdrażane bez udziału pracowników częściej spotykają się z oporem, niskim poziomem zaufania i problemami implementacyjnymi. Z kolei procesy prowadzone w sposób transparentny, z udziałem reprezentacji pracowniczej, sprzyjają lepszemu wykorzystaniu wiedzy praktycznej zatrudnionych oraz ograniczają napięcia społeczne. NSZZ „Solidarność” stoi na stanowisku, że sprawiedliwa transformacja cyfrowa wymaga nie tylko inwestycji i technologii, ale również instytucji dialogu. Strategia AI powinna zatem wskazać, że wdrażanie systemów sztucznej inteligencji oddziałujących na warunki pracy powinno odbywać się przy odpowiedniej komunikacji oraz konsultacji z przedstawicielami pracowników, z poszanowaniem obowiązujących form reprezentacji. Takie podejście wzmacnia legitymizację zmian, buduje zaufanie do nowych rozwiązań i zwiększa szanse trwałego sukcesu transformacji.
5. Wpływ rozwoju AI na rynek pracy i zatrudnienie
Strategia AI wymaga również uzupełnienia w zakresie wpływu rozwoju sztucznej inteligencji na rynek pracy i zatrudnienie. Polityka w zbyt ograniczonym zakresie odnosi się do potencjalnych napięć strukturalnych na rynku pracy, wynikających z nierównomiernego tempa wdrażania technologii czy też zróżnicowanej zdolności pracowników do dostosowania się do nowych warunków. Tymczasem, jak wynika również z samego dokumentu, rozwój sztucznej inteligencji ma charakter dynamiczny i przyspieszający, co oznacza, że mechanizmy adaptacyjne rynku pracy mogą nie nadążać za tempem zmian. W tym kontekście zasadne wydaje się rozszerzenie podejścia przyjętego w Polityce AI o wyraźny komponent dotyczący zarządzania ryzykami transformacji rynku pracy. Obecne zapisy słusznie akcentują znaczenie procesów podnoszenia i zmiany kwalifikacji, jednak wymagają uzupełnienia o przypadki, w których dostosowanie kompetencyjne nie będzie możliwe w krótkim okresie lub będzie wiązało się z istotnymi kosztami społecznymi. Dotyczy to w szczególności pracowników wykonujących zadania rutynowe lub powtarzalne, które należą do najbardziej narażonych na automatyzację.
Jednocześnie warto doprecyzować relację pomiędzy rozwojem sztucznej inteligencji a wyzwaniami demograficznymi. Dokument wskazuje na znaczenie AI w kontekście przyszłych zmian w podaży pracy, odwołując się do dłuższego horyzontu czasowego, wykraczającego poza okres obowiązywania strategii. Zasadne jest wyraźne rozróżnienie pomiędzy rolą AI jako czynnika wspierającego produktywność pracy a jej potencjalnym wpływem na strukturę zatrudnienia w krótszym, strategicznym horyzoncie do 2030 r. Takie doprecyzowanie pozwoliłoby uniknąć interpretacji, w której rozwój technologii zastępuje potrzebę prowadzenia aktywnej polityki rynku pracy oraz działań na rzecz zwiększenia aktywności zawodowej.
Istotnym elementem wymagającym dalszego rozwinięcia jest również zakres działań skierowanych do grup pracowników potencjalnie najbardziej narażonych na skutki automatyzacji. Obecna struktura dokumentu koncentruje się w znacznym stopniu na rozwoju kadr wysokospecjalistycznych oraz kompetencji zaawansowanych, co jest kierunkiem zasadnym, jednak nie wyczerpuje potrzeb rynku pracy jako całości. Uzupełnienie strategii o działania adresowane do szerszych grup pracowników, w tym zatrudnionych w sektorach usługowych, administracyjnych czy produkcyjnych, zwiększyłoby jej spójność oraz efektywność.
W tym kontekście zasadne wydaje się także rozważenie wprowadzenia bardziej szczegółowych mechanizmów monitorowania wpływu AI na zatrudnienie, które umożliwiałyby nie tylko analizę trendów, ale również szybkie reagowanie na pojawiające się ryzyka. Obecne zapisy wskazują na potrzebę monitorowania, jednak brak jest doprecyzowania narzędzi, wskaźników oraz instytucjonalnej odpowiedzialności w tym zakresie.
6. Projektowanie systemów AI zgodnie z przepisami prawa, w tym prawa pracy i odpowiedzialność za stosowanie systemów AI prowadzących do łamania prawa pracowników
Strategia w wielu miejscach odnosi się do potrzeby promowania odpowiedzialnej AI i oraz promowania etycznego i odpowiedzialnego stosowania AI. Dokument strategiczny powinien również odnieść się do potrzeby zapewnienia obowiązku uwzględnienia przepisów prawa pracy przy samym projektowaniu systemów sztucznej inteligencji, np. uwzględnienie przepisów o czasie pracy kierowców, w tym przerw dla kierowców przy projektowaniu systemu sterującego rozkładem jazdy. W obszarze styku AI ze światem pracy zasada „ethics by design” to za mało. Ze względu na możliwy negatywny wpływ jaki na świat pracy może wywrzeć, a właściwie już wywiera stosowanie systemów AI, samo promowanie odpowiedzialnej AI jest niewystarczające. Konieczny jest nacisk na obowiązek uwzględniania wymogów prawa pracy przy projektowaniu i stosowaniu systemów AI. Niestety, strategia nie odnosi się do tej kwestii. Kontrola działania systemów AI w piaskownicach regulacyjnych przed ich wprowadzeniem na rynek nie jest wystarczającym narzędziem kontroli. Strategia powinna zawierać również zapowiedź utworzenia skutecznego mechanizmu kontrolnego i ponoszenia odpowiedzialności, w przypadku gdy stosowane systemy AI prowadzą do naruszeń prawa, są obiektywnie szkodliwe i niezgodne z zasadami współżycia społecznego. Elementem tej kontroli powinno być zapewnienie związkom zawodowym dostępu do informacji dotyczących zasad, na jakich stosowane systemy zostały zaprojektowane.
Podsumowując, w ocenie NSZZ „Solidarność” kluczowe znaczenie ma uzupełnienie Polityki AI o wyraźny, systemowy komponent rynku pracy, który obejmowałby nie tylko rozwój kompetencji, ale również mechanizmy łagodzenia skutków transformacji technologicznej. Takie podejście pozostaje spójne z deklarowanymi w dokumencie wartościami, w tym z zasadą rozwoju zorientowanego na człowieka, i pozwoli na pełniejsze wykorzystanie potencjału sztucznej inteligencji przy jednoczesnym zachowaniu stabilności społecznej i jakości zatrudnienia.

 

Decyzja Prezydium KK nr 45/26 ws. opinii o projekcie ustawy o biegłych sądowych i instytucjach opiniujących (UD265)

Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” przedstawia opinię do projektu ustawy o biegłych sądowych i instytucjach opiniujących (UD265) z dnia 2 kwietnia 2026 r.:

Projektowana regulacja stanowi pierwszą od wielu lat próbę kompleksowego i systemowego uregulowania statusu biegłych sądowych oraz zasad funkcjonowania instytucji opiniujących.

Aktualnie w praktyce funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości ujawniają się istotne trudności związane z dostępnością biegłych w wielu specjalnościach, ich znacznym obciążeniem, a także wydłużającym się czasem oczekiwania na sporządzenie opinii. Problemy te pozostają w ścisłym związku z warunkami wykonywania funkcji biegłego, w tym poziomem wynagrodzeń oraz skalą nakładanych obowiązków, co wpływa zarówno na zainteresowanie pełnieniem tej funkcji, jak i na efektywność systemu opiniowania jako całości.

Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” pozytywnie ocenia kierunek proponowanych zmian, zmierzających do stworzenia spójnego i efektywnie funkcjonującego systemu opiniowania, opartego na stabilnym i odpowiednio przygotowanym korpusie ekspertów.

Jednocześnie, w obecnym kształcie nie daje on wystarczających podstaw do przyjęcia, że zakładane cele – w szczególności zwiększenie dostępności biegłych oraz usprawnienie postępowań – zostaną w pełni osiągnięte. W konsekwencji, przy pozytywnej ocenie ogólnego kierunku projektowanych regulacji, należy zauważyć konieczność uwzględnienia dodatkowych rozwiązań i modyfikacji, które pozwolą na rzeczywiste wzmocnienie systemu biegłych sądowych oraz zapewnią osiągnięcie zakładanych celów projektowanej ustawy.

Prezydium KK podkreśla fundamentalne znaczenie czynności wykonywanych przez biegłych sądowych dla prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Opinie biegłych stanowią szczególny środek dowodowy, często mający rozstrzygające znaczenie dla ustalenia stanu faktycznego sprawy w postępowaniach wymagających wiadomości specjalistycznych. Tym samym rola biegłego nie ogranicza się wyłącznie do funkcji pomocniczej wobec sądu, lecz w istocie współkształtuje podstawę rozstrzygnięcia, wpływając zarówno na jego trafność, jak i na realizację prawa do rzetelnego procesu.

I. Uwagi ogólne

  1. Uregulowanie wynagrodzeń biegłych jako element warunkujący funkcjonowanie systemu opiniowania

Zasadniczym czynnikiem determinującym funkcjonowanie systemu biegłych sądowych pozostają warunki wykonywania tej funkcji, w tym w szczególności poziom wynagrodzeń. W obecnym stanie prawnym wynagrodzenie biegłych nie odpowiada ani charakterowi wykonywanych czynności, ani wymaganym kwalifikacjom i odpowiedzialności związanej z opiniowaniem, co w praktyce prowadzi do sytuacji, w której rzeczywisty nakład pracy oraz znaczenie opinii biegłych pozostają nieadekwatnie wycenione.

Brak realnej zmiany w zakresie wynagrodzeń w projektowanej regulacji powoduje, że nie zostaje usunięta zasadnicza przyczyna problemów związanych z dostępnością biegłych i czasem sporządzania opinii.

Projekt ustawy, w zakresie wynagrodzeń, w istocie utrzymuje dotychczasowy model, w którym szczegółowe stawki określane są w drodze rozporządzenia, przy ogólnym wskazaniu kryteriów ich ustalania na poziomie ustawowym (wynagrodzenie za godzinę pracy lub według taryf zryczałtowanych, z uwzględnieniem kwalifikacji, nakładu pracy oraz czasu niezbędnego do sporządzenia opinii). Rozwiązanie to nie stanowi jakościowej zmiany względem obecnych regulacji i nie odpowiada na problem niskiej atrakcyjności ekonomicznej wykonywania funkcji biegłego.

Ponadto należy rozważyć uzupełnienie projektu o instrumenty pozwalające na jego dostosowanie do konkretnych spraw, w szczególności poprzez mechanizmy korekty wynagrodzenia w zależności od stopnia złożoności opinii, nakładu pracy, pilności zlecenia czy deficytowego charakteru danej specjalizacji. Tak ukształtowane rozwiązania sprzyjałyby nie tylko zwiększeniu dostępności ekspertów, lecz także budowie stabilnego i efektywnego systemu opiniowania, który w sposób realny wspierałby sprawność postępowań sądowych.

W tym kontekście należy uznać, że bez wprowadzenia realnych i systemowych zmian w zakresie wynagrodzeń biegłych sądowych projektowana regulacja nie osiągnie swojego podstawowego celu, jakim jest zwiększenie efektywności postępowań sądowych.

  1. Certyfikacja biegłych

Wprowadzenie obowiązkowej certyfikacji należy uznać za słuszne, natomiast istotne wątpliwości budzi przyjęty model organizacyjny oraz jego wykonalność w praktyce. Przy uwzględnieniu skali systemu – obejmującego obecnie kilkadziesiąt tysięcy biegłych – oraz konieczności cyklicznej weryfikacji ich uprawnień, należy mieć poważne zastrzeżenia co do zdolności jednego, stosunkowo niewielkiego organu do sprawnego przeprowadzenia procedur certyfikacyjnych. Proste oszacowanie obciążenia wskazuje, że na każdego członka komisji przypadałaby konieczność rozpatrywania setek spraw rocznie, co rodzi ryzyko wydłużenia procedur oraz powstania istotnych opóźnień.

Z perspektywy efektywności systemu zasadne wydaje się rozważenie modelu certyfikacji, w którym – przy zachowaniu ogólnych standardów oraz nadzoru na poziomie centralnym – proces weryfikacji kompetencji byłby częściowo powierzony wyspecjalizowanym podmiotom branżowym lub środowiskom naukowym właściwym dla danej dziedziny. Rozwiązanie takie mogłoby zwiększyć sprawność procedur, lepiej uwzględniać specyfikę poszczególnych specjalności oraz ograniczyć ryzyko powstawania wąskich gardeł organizacyjnych.

  1. Mechanizmy oceny opinii, standaryzacja opiniowania oraz autonomia biegłych

Projekt przewiduje również wprowadzenie mechanizmów służących ocenie opinii sporządzanych przez biegłych, jak również opracowanie standardów opiniowania oraz określenie czasochłonności poszczególnych czynności. Rozwiązania te mają na celu zwiększenie jakości i przejrzystości opiniowania oraz ujednolicenie praktyki w tym zakresie.

Kierunek ten należy co do zasady ocenić pozytywnie.

  1. Obowiązki szkoleniowe i organizacyjne biegłych – wpływ na wykonywanie funkcji

Projekt przewiduje wprowadzenie rozwiązań związanych z obowiązkiem podnoszenia kwalifikacji zawodowych biegłych, w tym uczestnictwa w szkoleniach oraz aktualizowania wiedzy. Kierunek ten należy ocenić pozytywnie. Stałe doskonalenie kompetencji stanowi bowiem niezbędny element zapewnienia wysokiej jakości opiniowania, zwłaszcza w dziedzinach, w których wiedza specjalistyczna podlega dynamicznym zmianom.

Jednocześnie projekt wprowadza również szereg obowiązków o charakterze formalnym i organizacyjnym, które – choć uzasadnione z punktu widzenia uporządkowania systemu – powinny być kształtowane w sposób możliwie najmniej obciążający. W szczególności istotne jest ograniczenie nadmiernej biurokratyzacji oraz wykorzystanie narzędzi cyfrowych, tak aby obowiązki administracyjne nie wpływały negatywnie na czas i jakość pracy opiniodawczej.

Kluczowe znaczenie ma jednak zachowanie równowagi pomiędzy zakresem obowiązków a realnymi warunkami wykonywania funkcji biegłego. W przeciwnym razie istnieje ryzyko, że system – zamiast przyciągać nowych ekspertów – będzie stopniowo tracił osoby już wykonujące tę funkcję.

Z tego względu projektowane rozwiązania powinny zostać uzupełnione o elementy systemu zachęt, które w sposób rzeczywisty zwiększałyby atrakcyjność pełnienia funkcji biegłego.
W tym kontekście rozważenia wymaga w szczególności:

  • wprowadzenie zróżnicowanego modelu funkcjonowania biegłych, uwzględniającego poziom doświadczenia (np. wyodrębnienie ścieżki dla biegłych początkujących oraz uproszczonej ścieżki dla ekspertów o ugruntowanej pozycji zawodowej),
  • powiązanie zakresu obowiązków oraz wymagań szkoleniowych z doświadczeniem biegłego, tak aby nie obciążać w jednakowym stopniu osób rozpoczynających działalność oraz ekspertów z wieloletnim dorobkiem,
  • stworzenie elastycznego systemu doskonalenia zawodowego, opartego na różnych formach aktywności (szkolenia, działalność naukowa, praktyka zawodowa), analogicznego do rozwiązań funkcjonujących w zawodach zaufania publicznego,
  • zapewnienie organizacyjnego wsparcia dla biegłych, w tym usprawnienia dostępu do materiałów sprawy oraz komunikacji z sądami.
  1. Dostępność biegłych a czas trwania postępowań

Dostępność biegłych pozostaje jednym z kluczowych czynników wpływających na sprawność postępowań sądowych, jednak w praktyce na całkowity czas uzyskania opinii składa się szereg elementów związanych z przebiegiem postępowania, w tym w szczególności organizacja pracy sądu, obieg akt oraz dostępność materiału dowodowego.

Prezydium KK podkreśla, że bez zwiększenia liczby biegłych oraz poprawy warunków wykonywania tej funkcji nie będzie możliwe osiągnięcie zakładanego celu w postaci skrócenia czasu trwania postępowań. Projekt w obecnym kształcie nie zawiera jednak rozwiązań, które w sposób wystarczający odpowiadałyby na tę potrzebę.

  1. Systemowe rozwiązania organizacyjne

Projektowane wprowadzenie takich rozwiązań jak utworzenie centralnego rejestru biegłych oraz powołanie Rady Biegłych należy ocenić pozytywnie, jako element porządkujący system oraz zwiększający jego przejrzystość. W szczególności instytucjonalizacja reprezentacji środowiska biegłych może stanowić istotne narzędzie komunikacji pomiędzy ekspertami a organami państwa, a także przyczyniać się do wypracowywania bardziej adekwatnych rozwiązań systemowych.

Jednocześnie skuteczność tych instrumentów będzie uzależniona od ich rzeczywistego funkcjonowania w praktyce, w tym od zakresu kompetencji przypisanych Radzie oraz od funkcjonalności rejestru jako narzędzia wspierającego wybór biegłych. W tym kontekście kluczowe znaczenie ma zapewnienie, aby rozwiązania te nie miały wyłącznie charakteru formalnego, lecz realnie wspierały organizację systemu opiniowania i przyczyniały się do poprawy jego efektywności.

II. Uwagi szczegółowe

  1. Wykorzystanie systemów sztucznej inteligencji

Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 8 projektu opinia biegłego sądowego oraz opinia instytucji opiniującej zawiera wskazanie, czy i w jakim zakresie biegły sądowy lub osoby, które wydały opinię w imieniu instytucji korzystały z systemów opartych na sztucznej inteligencji.

Rozwiązanie to należy ocenić pozytywnie, jako zwiększające transparentność procesu opiniowania. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w praktyce mogą być wykorzystywane narzędzia wspierające pracę ekspercką, w tym systemy oparte na sztucznej inteligencji. Istotne jest jednak, aby ich zastosowanie miało charakter wyłącznie pomocniczy i służyło usprawnieniu procesu opracowania opinii, a nie zastępowało merytoryczną wiedzę oraz samodzielną ocenę biegłego.

W tym kontekście obowiązek ujawnienia wykorzystania takich narzędzi należy uznać za zasadne rozwiązanie, wzmacniające zaufanie do opinii biegłych oraz umożliwiające ocenę sposobu jej przygotowania. Jednocześnie wskazane byłoby doprecyzowanie zakresu tego obowiązku, tak aby obejmował on nie tylko ogólną informację o wykorzystaniu systemów sztucznej inteligencji, lecz również wskazanie, z jakiego rodzaju narzędzi korzystano, w jakim celu, w jaki sposób oraz jaki był wpływ ich zastosowania na treść opinii.

Takie ukształtowanie przepisu pozwoliłoby zachować równowagę pomiędzy dopuszczalnym wykorzystaniem nowoczesnych narzędzi a koniecznością zapewnienia pełnej odpowiedzialności biegłego za rzetelność i jakość sporządzonej opinii.

  1. Dostęp biegłego do akt sprawy

Projekt nie odnosi się w sposób wystarczający do kwestii organizacyjnych związanych z dostępem biegłego do materiału dowodowego, w szczególności akt sprawy, co w praktyce ma istotne znaczenie dla sprawności sporządzania opinii.

W tym kontekście zasadne wydaje się rozważenie wzmocnienia rozwiązań zapewniających biegłym sprawny i niezwłoczny dostęp do akt, w szczególności poprzez rozwój narzędzi cyfrowych umożliwiających zdalny wgląd w dokumentację. Usprawnienie tego obszaru mogłoby w istotny sposób przyczynić się do skrócenia czasu przygotowywania opinii, bez ingerencji w sam proces jej opracowania.

  1. Obowiązek przechowywania dokumentacji przez biegłych

Projekt wprowadza obowiązek przechowywania dokumentacji związanej ze sporządzaniem opinii przez określony czas, co należy ocenić jako rozwiązanie uzasadnione z punktu widzenia potrzeby zapewnienia możliwości weryfikacji opinii oraz zachowania standardów należytej staranności oraz tajemnicy postępowania.

Jednocześnie istotne jest, aby obowiązek ten był realizowany w sposób adekwatny do realiów wykonywania funkcji biegłego, w szczególności poprzez dopuszczenie i rozwój rozwiązań opartych na przechowywaniu dokumentacji w formie elektronicznej. Takie podejście pozwoliłoby zapewnić właściwy poziom bezpieczeństwa i dostępności dokumentów, przy jednoczesnym dostosowaniu do współczesnych standardów organizacyjnych.

  1. Okres ważności certyfikatu biegłego

Projekt przewiduje ograniczony czas obowiązywania certyfikatu biegłego oraz konieczność jego okresowego odnawiania. Rozwiązanie to co do zasady należy ocenić jako uzasadnione, gdyż sprzyja ono utrzymaniu aktualności kwalifikacji oraz weryfikacji kompetencji osób wykonujących tę funkcję. Zasadne wydaje się jednak rozważenie zróżnicowania trybu odnawiania certyfikatu, w szczególności poprzez wprowadzenie uproszczonych procedur dla biegłych o ugruntowanym doświadczeniu i niekwestionowanym dorobku zawodowym. Takie rozwiązanie pozwoliłoby zachować funkcję weryfikacyjną systemu, przy jednoczesnym ograniczeniu nadmiernych obciążeń proceduralnych.

  1. Przetwarzanie danych osobowych zgromadzonych w związku z wydaniem opinii

Art. 78 ust. 2 projektu stanowi, iż biegły sądowy jest administratorem danych osobowych zgromadzonych przez biegłego sądowego w związku z wydawaniem opinii. Zgodnie z art. 175 db ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 334 z późn. zm.) administratorami danych osobowych przetwarzanych w postępowaniach sądowych w ramach sprawowania wymiaru sprawiedliwości albo realizacji zadań z zakresu ochrony prawnej są sądy. Ustanowienie biegłego sądowego administratorem danych osobowych zgromadzanych przez niego w związku z wydawaniem opinii oznacza nałożenie na biegłego sądowego licznych obowiązków administratora danych osobowych, do których należy m.in.: prowadzenie rejestrów, przetwarzania danych osobowych, opracowanie polityki przetwarzania danych osobowych, realizacja obowiązku informacyjnego wobec osób, których dane osobowe będą przetwarzane, dokonywanie oceny ryzyka. W ocenie NSZZ „Solidarność” obciążenie biegłego sądowego obowiązkami administratora danych osobowych,  będzie stanowić nadmierne obciążenie administracyjne i obarczenie biegłego ryzykiem związanym z przetwarzaniem danych osobowych, jako administratora tych danych. A to może przyczynić się do powstrzymywania się przez osoby posiadające informacje specjalne od ubiegania się o status biegłego sądowego. Ponadto, zgodnie z art. 4 pkt. 7  Rozporządzenia  Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) „administrator” oznacza osobę fizyczną lub prawną, organ publiczny, jednostkę lub inny podmiot, który samodzielnie ustala cele przetwarzania danych osobowych. W przypadku biegłego sądowego sytuacja nie występuje sytuacja samodzielnego ustalania celu przetwarzania danych osobowych, gdyż cel przetwarzania danych osobowych jest uzależniony od treści i zakresu tezy dowodowej. Stanowi to dodatkowy argument wskazujący na brak uzasadnienia dla propozycji nałożenia na biegłego sądowego statusu administratora danych osobowych zgromadzonych przez niego w związku z wydawaniem opinii oraz obciążenia go obowiązkami i ryzykiem, które z tego statusu wynikają.

III.

Na zakończenie należy podkreślić, że problematyka funkcjonowania biegłych sądowych nie może być rozpatrywana w oderwaniu od szerszego kontekstu funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Postępowania sądowe już obecnie obarczone są szeregiem trudności o charakterze systemowym, w tym w szczególności niedostatecznym poziomem kadrowym, ograniczoną liczbą wydziałów oraz rosnącym obciążeniem sprawami, co w sposób istotny wpływa na długość i sprawność prowadzonych postępowań.

W tym kontekście problemy związane z dostępnością biegłych oraz czasem sporządzania opinii stanowią istotny, lecz nie jedyny element wpływający na efektywność postępowań. Ich znaczenie jest jednak szczególnie widoczne w sprawach z zakresu prawa pracy oraz ubezpieczeń społecznych, w których opinia biegłego często stanowi kluczowy dowód przesądzający o sytuacji prawnej i bytowej pracownika lub ubezpieczonego. Wydłużający się czas oczekiwania na opinię przekłada się w takich przypadkach bezpośrednio na przedłużenie stanu niepewności prawnej, a niekiedy również na pogorszenie sytuacji materialnej osób oczekujących na rozstrzygnięcie.

Z perspektywy NSZZ „Solidarność” szczególnego znaczenia nabiera zatem zapewnienie takich rozwiązań systemowych, które będą sprzyjały nie tylko sprawności postępowań, lecz również realnej ochronie interesów pracowników i innych osób korzystających z ochrony prawnej w ramach wymiaru sprawiedliwości. W tym ujęciu kwestie związane z funkcjonowaniem biegłych sądowych nie mają charakteru wyłącznie technicznego, lecz pozostają bezpośrednio powiązane z realizacją prawa do sądu oraz skutecznej ochrony prawnej.

 

 

Decyzja Prezydium KK nr 42/26 ws. zgody na użycie nazwy i znaku graficznego NSZZ „Solidarność”

Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”, na wniosek wydawnictwa Tashka, wyraża zgodę na użycie nazwy i znaku graficznego NSZZ „Solidarność” w edukacyjnej publikacji dla dzieci pn. „Stocznia Gdańska”, która otwiera cykl trzech książek poświęconych miastu Gdańsk. Projekt łączy w sobie wartości edukacyjne, kulturowe i społeczne, kierując je do najmłodszych odbiorców – dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym.