Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” popiera kierunek zmian wynikający z projektu ustawy Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o zmianie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz niektórych innych ustaw0 z dnia 20 marca 2026 r., jednocześnie wnosi następujące uwagi.
Uwagi ogólne:
Zdaniem NSZZ „Solidarność” wszystkie formy rodzinnej pieczy zastępczej powinny zostać objęte superwizją wzorem innych służb społecznych. Praca w rodzinach zastępczych jest równie wymagająca i zasługuje na każdą formę wsparcia, która umożliwi właściwe wykonywanie obowiązków ale również przyczyni się do ograniczenia zjawiska wypalenia zawodowego. Jest to tym bardziej paląca kwestia w sytuacji braku kandydatów do pełnienia funkcji rodzin zastępczych.
Nie mniej istotnym zagadnieniem jest prawo do godziwej emerytury dla opiekunów pieczy zastępczej. Wielu z nich pełni tę rolę od ponad 20 lat, ale ze względu na niekorzystne formy zawierania umów w przeszłości np. umowy zlecenia, rodzice zastępczy nie zostali objęci systemem ubezpieczeń społecznych, w związku z czym nie odprowadzano za nich odpowiednich składek. Kwestia ta powinna zostać zauważona i jak najszybciej rozwiązana systemowo, aby uatrakcyjnić wykonywanie zawodu, ale także zapewnić odpowiednie zabezpieczenie dochodowe opiekunów pieczy zastępczej po zakończeniu aktywności zawodowej.
NSZZ „Solidarność” zwraca uwagę, że umowa o zawarciu pełnienia pieczy zastępczej podpisywana jest z jednym rodzicem, jednak obowiązki wynikające z tej umowy dotyczą obojga rodziców zastępczych. Ten stan prawny jest niezrozumiały, gdyż pomimo nakładanych na nią obowiązków druga osoba (rodzic) nie otrzymuje wynagrodzenia, ani innych gratyfikacji związanych z nałożonymi obowiązkami. Koniecznym jest zatem wprowadzenie gratyfikacji finansowej za tą pracę, a przynajmniej objęcie jej ubezpieczeniem emerytalno-rentowym. Aktualny stan prawny nie zachęca nowych opiekunów do podejmowania się tego wymagającego zadania wpisującego się w deinstytucjonalizację szeroko pojętych usług opiekuńczych.
Od wielu lat postulatem zarówno NSZZ „Solidarność” jak i środowiska pomocy społecznej jest ustawa o zawodach pomocowych, która mogłaby przyczynić się z jednej strony do podniesienia prestiżu zawodów, ale również mogłaby zachęcić do podejmowania pracy w tych coraz liczniejszych profesjach. Piecza zastępcza również zalicza się do nich. Z nieokreślonych przyczyn ustawodawca uchyla się od przygotowania odpowiedniego aktu prawnego, który jest nie tylko potrzebny i wyczekiwany przez pracowników, ale z perspektywy systemu korzystny i bezkosztowy.
Uwagi szczegółowe:
Art. 1 wprowadzający zmiany do ustawy o wsparciu rodziny i systemie pieczy zastępczej (dalej ustawa):
Zmiana nr 7: dotycząca art. 7b ustawy, zawierający katalog podmiotów stanowiących opiekę zastępczą oraz katalog przestępstw, które dyskwalifikują kandydatów do pracy z dziećmi. Zdaniem Prezydium KK katalog ten powinien odnosić się także do zawodu asystenta rodziny, gdyż co do zasady objęte nim powinny być wszystkie osoby, które mają kontakt z dziećmi bez względu na zatrudniający je podmiot. Proponowana zmiana nie wymienia asystentów w katalogu podmiotowym zmienianego przepisu.
Zmiana 27: w dodawanym art. 31c ust. 4 pkt. 2, który dotyczy wynagrodzenia rodziny opiekuńczej, odwołanie do art. 31a ust. 2, który dotyczy zlecenia zadań przez gminę, wydaje się nielogiczne, gdyż odniesienie winno dotyczyć osoby przebywającej w rodzinie opiekuńczej co odzwierciedla art. 31a ust. 1.
Zmiana 54: w art. 53 ustawy dotycząca podwyższenia maksymalnej liczby dzieci w rodzinie zastępczej zawodowej z 3 dzieci na nie więcej niż 4 w tym samym czasie. Dla wielu rodzin może to być zbyt trudne do udźwignięcia ze względu na liczne obowiązki wynikające z pełnienia opieki nad dziećmi, które często borykają się z różnymi schorzeniami lub dysfunkcjami. Istnieje obawa, że wiele powiatów, które z różnych względów nie tworzą nowych rodzin będą nadmiernie obciążać dodatkowymi obowiązkami rodziny już funkcjonujące. Takie ryzyko wpływa negatywnie na jakość opieki nad dziećmi w rodzinach zastępczych, dlatego Prezydium KK sprzeciwia się zaproponowanej zmianie.
Zmiana 59: w art. 56 ustawy polegająca na zawieraniu umowy przez starostę lub podmiot, któremu powiat zleca wykonywanie zadania na podstawie art. 190, w ramach limitu rodzin zastępczych zawodowych na dany rok kalendarzowy, określony w 3-letnim powiatowym programie dotyczącym rozwoju pieczy zastępczej. Zapis taki zdaniem NSZZ „Solidarność” jest niewłaściwy, gdyż ogranicza rozwój pieczy zastępczej. Wszelkie działania w tym zakresie powinny rozwijać się w oparciu o dobro i potrzeby dzieci, a nie z góry narzucane limity.
Zmiana 64: w art. 65 ustawy dotycząca zatrudniania osoby do pomocy przy sprawowaniu opieki nad dziećmi przy pracach gospodarskich, gdzie może to być także małżonek niepobierający wynagrodzenia z tytułu umowy rodzicielstwa zastępczego. Taka forma wsparcia dochodu rodziny zastępczej wydaje się nieuczciwa, biorąc pod uwagę, że małżonek niepobierający wynagrodzenia z tytułu rodzicielstwa zastępczego ma obowiązki wynikające z tej umowy. Zdaniem NSZZ „S” wspieranie rodziny, której jest się częścią jest przejawem nietrafionego sposobu rozwiązania problemu niedostatecznego finansowania rodzin zastępczych.
Zmiana 85: dotycząca art. 85 ust. 1 ustawy zawierający kwoty miesięcznego wynagrodzenia za rodzicielstwo zastępcze zawodowe należy ocenić pozytywnie. Podstawowa kwota w art. 85 ust. 1 pkt. 1 za pełnienie rodziny zastępczej zawodowej wzrasta z 4100 zł do kwoty 6160 zł co istotnie poprawi komfort pracy tych rodzin. Jednocześnie zmiana pkt. 2 przewiduje zmianę mechanizmu wynagradzania dla rodzin pełniących funkcję pogotowia rodzinnego. Dotychczas było to 124% kwoty bazowej z tytułu pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej. W ramach tego mechanizmu po zmianie kwoty bazowej dla pogotowia rodzinnego powinna ona wynosić 7638,40 zł. Tymczasem ustawodawca postanowił zmienić ten mechanizm na rzecz stałej kwoty w wysokości 7260 zł. Wyraźnie widać, że kwota ta jest niższa od dotychczasowych rozwiązań, a należy pamiętać, że forma pogotowia rodzinnego jest też najbardziej wymagającą formą pieczy zastępczej. Zdaniem NSZZ „Solidarność” mechanizm naliczania wynagrodzenia powinien pozostać w dotychczasowej formie lub przynajmniej kwota to powinna zostać ustalona na poziomie 7638 zł.
Zmiana 86: w art. 86 proponuje się nowy sposób waloryzacji wynagrodzeń i świadczeń wynikających z przepisów zmienianej ustawy. Zdaniem Prezydium KK określenie wysokości wskaźnika waloryzacji wynagrodzeń rodzin zastępczych na poziomie inflacji jest niewystarczające, gdyż koszyk inflacyjny w tych grupach rodzin charakteryzuje się szybszą dynamiką niż inflacja ogółem. Prezydium KK wnosi, aby wynagrodzenia określone w projektowanym art. 86 pkt 2 i 4 były waloryzowane wskaźnikiem wzrostu przeciętnego rocznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym rok, w którym przeprowadzana jest waloryzacja.
W art. 68 projektowanej ustawy zakłada się likwidację z dniem 1 lipca 2027 r. interwencyjnych ośrodków preadopcyjnych. Ze względu na możliwość opóźnień dotyczących wejścia w życie nowelizowanych przepisów ustawy, Prezydium KK proponuje określenie tego terminu do 12 miesięcy od dnia wejścia w życie przepisów opiniowanego projektu ustawy, by konieczne działania wynikające ze zmian mogły być realizowane płynnie i w najlepszym interesie dzieci przebywających w tych placówkach.
NSZZ „Solidarność” dostrzega w projektowanych zmianach ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej właściwy kierunek oraz wolę poprawy sytuacji zarówno samych opiekunów jak i przebywających w opiece zastępczej dzieci. Kryzys rodziny, który niewątpliwie przyczynia się do konieczności rozwijania alternatywnych form opieki nad dziećmi powoduje, że staje się to ogromnym wyzwaniem nie tylko w przyszłości, ale już dziś.
Jednocześnie należy podkreślić, że wszelkie działania w powyższym zakresie powinny być również wsparciem dla samorządów, które realizują te zadania. Piecza zastępcza stanowi bardzo istotny element polityki rodzinnej i społecznej naszego państwa. Dlatego to właśnie budżet państwa powinien zapewniać istotne wsparcie samorządów w tym obszarze, które są zróżnicowane zarówno pod względem ekonomicznym, organizacyjnym jak i potencjałem ludzkim, a dobro dzieci objętych pieczą zastępczą nie powinno być uzależnione od zamożności samorządu, którego są mieszkańcami.