Odważyli się sprzeciwić władzy komunistycznej. Historia powstania KOR-u, który zmienił Polskę

Równo pół wieku temu nieliczna grupa odważnych ludzi postanowiła przełamać strach i otwarcie wystąpić przeciwko aparatowi opresji PRL. 23 września 1976 roku ogłoszono powstanie Komitetu Obrony Robotników, pierwszej jawnej organizacji opozycyjnej w powojennej Polsce. To właśnie ta inicjatywa położyła fundamenty pod późniejszy zryw „Solidarności” i ostateczny upadek komunizmu.

Odpowiedź na brutalne represje władz po protestach w Czerwcu ’76

Bezpośrednim impulsem do działania stała się fala brutalnych prześladowań, która spadła na uczestników robotniczych protestów z czerwca 1976 roku. Mieszkańcy Radomia, Ursusa oraz Płocka wyszli na ulice, protestując przeciwko drastycznym podwyżkom cen żywności.

Władze odpowiedziały masowymi aresztowaniami, zwolnieniami z pracy oraz tak zwanymi „ścieżkami zdrowia”, czyli bezlitosnym biciem zatrzymanych przez funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej i ZOMO.

Różne pokolenia i poglądy połączone w walce z bezprawiem

KOR stał się fenomenem na skalę całego bloku wschodniego, ponieważ skupił ludzi o bardzo różnych życiorysach. W jednym szeregu stanęli przedwojenni działacze społeczni, wybitni intelektualiści, pisarze oraz przedstawiciele młodego pokolenia studentów.

Mimo odmiennych przekonań politycznych i światopoglądowych łączył ich jeden nadrzędny cel: zdecydowany sprzeciw wobec łamania praw człowieka i niesienie realnej pomocy bezbronnym obywatelom.

Czwarty września i czternaście podpisów pod historycznym apelem

Początek organizacji dał „Apel do społeczeństwa i władz PRL”, podpisany przez czternaście odważnych osób. Dokument ten nie tylko informował o powstaniu struktury, ale przede wszystkim stawiał reżimowi twarde warunki.

Sygnatariusze domagali się przywrócenia do pracy wszystkich zwolnionych, amnestii dla więzionych robotników, ujawnienia skali represji oraz ukarania winnych łamania prawa. Pod apelem podpisali się między innymi Jacek Kuroń, Antoni Macierewicz, Jan Józef Lipski i ks. Jan Zieja.

Szeroki strumień pomocy materialnej i prawnej dla poszkodowanych

Działalność Komitetu nie ograniczała się wyłącznie do pisania oświadczeń. Członkowie i współpracownicy KOR-u docierali bezpośrednio do rodzin uwięzionych, oferując wsparcie finansowe, lekarskie oraz organizując bezpłatną opiekę prawną podczas procesów sądowych.

Do grupy szybko dołączały kolejne postacie życia publicznego i kulturalnego, w tym Halina Mikołajska, Mirosław Chojecki czy Bogdan Borusewicz, co zwiększało zasięg i skuteczność prowadzonych akcji.

Fundament pod narodziny wielkiego ruchu Solidarności

KOR stworzył unikalny wzorzec samoorganizacji społecznej w warunkach totalitarianizmu. Intelektualne i organizacyjne doświadczenie KOR-u stało się bezpośrednią bazą dla powstania Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” w 1980 roku.

Była to pierwsza niezależna masowa organizacja pracownicza za „żelazną kurtyną”, która wstrząsnęła posadami całego systemu komunistycznego w Europie Środkowo-Wschodniej.

Droga od podziemia do wolnej i demokratycznej Polski

Odwaga ludzi KOR-u przyniosła ostateczne owoce pod koniec lat osiemdziesiątych. Większość kluczowych postaci tego ruchu wzięła aktywny udział w przełomowych rozmowach Okrągłego Stołu w 1989 roku.

Następnie reprezentowali stronę solidarnościową w częściowo wolnych wyborach 4 czerwca 1989 roku, co definitywnie przypieczętowało powrót Polski do rodziny wolnych i demokratycznych państw.

Źródło: IPN