Kategoria: Dokumenty Prezydium

Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”, po analizie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zgłasza następujące zastrzeżenia do proponowanych zmian.
Projekt dotyczy szeroko rozumianej sfery zabezpieczenia społecznego. Jego zasadniczym celem jest rozszerzenie systemu pomocy dla osób korzystających z ochrony czasowej, przede wszystkim w zakresie zakwaterowania oraz dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej.
Projekt przewiduje rozszerzenie katalogu osób uprawnionych do nieodpłatnego pobytu w obiektach zbiorowego zakwaterowania m.in. o małoletnich pozostających pod opieką osób przebywających w takich obiektach, osoby do 26 roku życia, które przed dniem 1 lipca 2026 r. przebywały w obiekcie zbiorowego zakwaterowania, a następnie bezpośrednio kontynuują naukę w określonych w projekcie formach, samotne matki wychowujące dzieci, osoby w wieku emerytalnym pobierające polskie świadczenie emerytalne w wysokości nieprzekraczającej kwoty najniższej emerytury.
Prezydium KK zwraca uwagę, że o ile objęcie szczególną ochroną małoletnich, samotnych rodziców oraz osób w wieku emerytalnym znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej znajduje wyraźne uzasadnienie społeczne, o tyle wątpliwości budzi przyjęcie wieku do 26 roku życia i samego faktu kontynuowania nauki jako wystarczającej przesłanki dalszego korzystania z nieodpłatnego zakwaterowania.
Zdaniem Prezydium KK zasadne byłoby rozważenie powiązania tego uprawnienia również z rzeczywistą sytuacją materialną i życiową osoby korzystającej z pomocy, tak aby świadczenia publiczne były kierowane przede wszystkim do osób, które faktycznie
nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb mieszkaniowych.
Istotne zastrzeżenia budzi projektowany art. 112 ust. 18a, przewidujący możliwość zlecania przez wojewodę realizacji zadania publicznego organizacjom pozarządowym, innym podmiotom wskazanym w przepisach o działalności pożytku publicznego oraz związkom zawodowym, z pominięciem otwartego konkursu ofert. Rozwiązanie to oznacza stworzenie możliwości udziału w realizacji zadań związanych z funkcjonowaniem systemu zbiorowego zakwaterowania osób korzystających z ochrony czasowej.
Szczególne zastrzeżenia Prezydium KK budzi przewidziana w projekcie możliwość powierzania realizacji zadań publicznych z pominięciem otwartego konkursu ofert,
przy jednoczesnym braku dostatecznie precyzyjnego określenia zasad gospodarowania środkami publicznymi przeznaczonymi na realizację tych zadań.
Projekt określa ogólne źródła finansowania systemu oraz szacowane koszty jego funkcjonowania, nie zawiera jednak szczegółowych regulacji pozwalających ustalić, według jakich zasad środki miałyby być przekazywane konkretnym podmiotom realizującym zadania publiczne. W szczególności projekt nie określa:
1. według jakich kryteriów wojewoda miałby wybierać podmiot, któremu zostanie powierzone zadanie z pominięciem otwartego konkursu ofert,
2. w jaki sposób miałaby być ustalana wysokość środków publicznych przekazywanych danemu podmiotowi,
3. jak miałaby być ustalana wysokość finansowania,
4. jaki katalog wydatków może być finansowany ze środków publicznych, a jakie wydatki powinny zostać uznane za niekwalifikowalne,
5. czy i w jakiej wysokości podmiot realizujący zadanie może finansować ze środków publicznych własne koszty pośrednie, administracyjne, organizacyjne lub zarządcze,
6. czy wojewoda przed udzieleniem zlecenia powinien dokonać analizy rynkowej
lub porównania kosztów realizacji tego samego zadania przez inne podmioty,
7. jakie limity kwotowe mogą dotyczyć jednego zlecenia, jednego podmiotu albo zleceń udzielanych w określonym okresie,
8. czy dopuszczalne jest wielokrotne powierzanie temu samemu podmiotowi kolejnych zadań bez procedury konkurencyjnej,
9. w jakim trybie i z jaką częstotliwością mają następować kontrole wykorzystania środków publicznych.
Brak ww. mechanizmów może prowadzić do sytuacji, w której organ administracji publicznej uzyska szeroki zakres uznania zarówno co do wyboru podmiotu realizującego zadanie, jak i wysokości przekazywanego mu finansowania. Prezydium KK zwraca uwagę,
że w przypadku wydatkowania środków publicznych odstąpienie od procedury konkurencyjnej powinno być rozwiązaniem wyjątkowym i powinno być równoważone szczególnie precyzyjnymi mechanizmami zapewniającymi przejrzystość, gospodarność i możliwość kontroli.
Zdaniem Prezydium KK projekt powinien zatem zostać uzupełniony przynajmniej
o podstawowe gwarancje gospodarnego i transparentnego wydatkowania środków publicznych.

(do użytku służbowego)

Zdaniem Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” ujęte w rządowym projekcie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (UD 458) propozycje zmian podatkowych są spóźnione i dalece niewystarczające. Propozycje zmian podatkowych zostały przedstawione przez Ministerstwo Finansów w ostatniej chwili, na kilka dni przed przyjęciem przez Radę Ministrów wstępnego projektu ustawy budżetowej na rok 2027, a więc istnieje poważne ryzyko nie uwzględnienia żadnych uwag strony społecznej. Prezydium KK domaga realizacji deklaracji rządu w zakresie zwiększenia kwoty wolnej od podatku do wysokości 60 tyś. zł.
Zmiany w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych (ustawa PIT)
W ustawie o PIT zaproponowano zmiany w zakresie parametrów skali podatkowej
oraz daniny solidarnościowej.
Projekt określa skalę podatkową z trzema przedziałami dochodów. Pierwszy do 130 tys. zł ze stawką 12 %, drugi będzie obejmował dochody w przedziale ponad 130 tys. zł do 150 tys. zł ze stawką 24 % i trzeci przedział będzie obejmował dochody przekraczające 150 tys. zł
ze stawką 32 %. Kwota wolna od podatku pozostanie na obecnym poziomie 30 tys. zł. Zmiana w zakresie daniny solidarnościowej będzie polegać na podwyższenie o 1 punkt procentowy, tj. z 4 % do 5 % podstawy obliczenia tej daniny.
Ze zmian dotyczących podwyższenia progu podatkowego skorzystają głównie osoby uzyskujące wyższe dochody w skali podatkowej, podczas gdy pracownicy o niskich dochodach nie odczują realnej poprawy swojej sytuacji. Dotychczasowa polityka rządu odnośnie zamrażania kwoty wolnej od podatku oraz progów podatkowych spowodowała wzrost efektywnej stawki opodatkowania dochodów pracowników. Prezydium KK przypomina ponadto, iż od 2019 nie była waloryzowana kwota pracowniczych kosztów uzyskania przychodu. NSZZ „Solidarność” niejednokrotnie apelował o urealnienie oraz mechanizmy waloryzacji powyższych wskaźników.
Zdaniem Prezydium KK NSZZ „Solidarność”, jednocześnie ze wzrostem progu podatkowego, o którym mowa w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, należy podwyższyć (zgodnie z deklaracją przedwyborczą rządu) kwotę wolną od podatku,
co wpłynęłoby pozytywnie na dochody do dyspozycji podatników z niższych decyli dochodowych. Podatnicy, którzy osiągają najniższe wynagrodzenia nie skorzystają na proponowanych rozwiązaniach, a oni najszybciej odczuwają zwiększone koszty utrzymania. Warto zwrócić uwagę, że aktualne poziomy kwoty wolnej od podatku oraz progów podatkowych zostały ustalone w 2022 roku. Istnieje zagrożenie, że wzrost cen żywności przełoży się na wzrost cen konsumpcyjnych, co oznacza, że w roku 2026 skumulowana inflacja liczona od roku 2022 może sięgnąć 40%. Biorąc pod uwagę ten wysoki wzrost cen, zasadnym jest adekwatny wzrost kwoty wolnej, tak aby realnienie chroniła najuboższych podatników przed zagrożeniem ubóstwem. Jednocześnie pozytywnie należy ocenić zaproponowanie nowej stawki podatkowej (24%) ponieważ chroni ona podatników przed „szokiem” znacznej utraty dochodu do dyspozycji w końcu roku podatkowego.
Zmiany w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych (ustawa CIT)
Projekt zawiera propozycję wprowadzenie stawki podatku CIT w wysokości 22 % dla największych podatników. Celem zwiększenia o 3 punkty procentowe stawki CIT dla największych podmiotów gospodarczych jest zwiększenie ich udziału w finansowaniu wydatków publicznych i poprawa wyniku sektora finansów publicznych. Należy zgodzić
się z tezą zawartą w uzasadnieniu, że powinniśmy solidarnie uczestniczyć w finansowaniu zadań państwa, w zależności od poziomu zamożności.
Jednakże ustawodawca powinien wziąć pod uwagę szerszy kontekst opodatkowania niż tylko dochody budżetu. Podwyżka CIT dla dużych podmiotów może przełożyć się na decyzje pracodawców dotyczące zatrudnienia, wynagrodzeń czy inwestycji. Projekt natomiast nie zawiera żadnej pogłębionej analizy tych mechanizmów.
NSZZ „Solidarność” nie zgadza się z zawartym w OSR stwierdzeniu, że „proponowane regulacje nie mają bezpośredniego wpływu na rynek pracy” i wnioskuje o rzetelną ocenę wpływu projektu na rynek pracy.Zmiany w ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.
Zdaniem Prezydium KK zaproponowane zmiany w zakresie zryczałtowanego podatku dochodowego nie będą na tyle skuteczne, aby ograniczyć patologię wykorzystywania ryczałtu jako formy opodatkowania. Projektodawca ma świadomość ubytków w składce zdrowotnej, podatku oraz daninie solidarnościowej po stronie przedsiębiorców o wysokich dochodach, którzy korzystają z tej formy opodatkowania, jednak nie wprowadza adekwatnych rozwiązań w tym zakresie. W związku z powyższym NSZZ „Solidarność” domaga się wypracowania zmian chroniących przed patologią wypychania pracowników lub ich ucieczki od umów o pracę do jednoosobowej działalności gospodarczej – zjawiskiem przyczyniającym się do ubytków w systemie podatkowo-składkowym.
Prezydium KK NSZZ „Solidarność” nie akceptuje trybu prowadzenia konsultacji projektu. Projekt nie został skierowany do zaopiniowania w trybie art. 19 ust 2 ustawy o związkach zawodowych, nie przeprowadzono prekonsultacji – co uniemożliwiło wysłuchanie postulatów na temat pożądanych zmian w ustawach podatkowych i jego skutkach dla podatników oraz skrócono terminu na opiniowanie, co należy ocenić zdecydowanie negatywnie. W procesie opiniowania projektu powinien wyraźnie zostać uwzględniony dialog ze związkami zawodowymi i analiza wpływu projektowanych zmian na pracowników.

Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” po konsultacji z Krajową Sekcją Uzdrowisk NSZZ „Solidarność” przedstawia następującą opinię do projektu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu rehabilitacji leczniczej. Uważamy, że konieczne jest utrzymanie w katalogu świadczeń gwarantowanych zakresu „rehabilitacja pulmonologiczna z wykorzystaniem metod subterraneoterapii”.
NSZZ „Solidarność” od lat stoi na straży prawa obywateli do równego dostępu do świadczeń zdrowotnych oraz ochrony rozwiązań służących poprawie zdrowia i jakości życia pacjentów. Dlatego z niepokojem przyjmujemy propozycję ograniczenia dostępu do rehabilitacji pulmonologicznej realizowanej w wyjątkowych warunkach naturalnego mikroklimatu podziemnych komór leczniczych.
W pełni rozumiemy potrzebę zwiększania dostępności rehabilitacji pulmonologicznej i objęcia nią jak największej liczby pacjentów. Uważamy jednak, że rozwój systemu nie powinien odbywać się poprzez likwidację istniejących form leczenia, z których od wielu lat korzystają pacjenci z przewlekłymi chorobami układu oddechowego. Rozszerzanie dostępu do rehabilitacji i zachowanie rehabilitacji pulmonologicznej z wykorzystaniem metod subterraneoterapii nie są celami sprzecznymi – przeciwnie, mogą się wzajemnie uzupełniać.
Szczególny niepokój budzi perspektywa odebrania pacjentom możliwości korzystania ze świadczeń realizowanych w jednym z najbardziej wyjątkowych podmiotów leczniczych w Polsce. Uzdrowisko Kopalni Soli „Wieliczka” od wielu lat prowadzi rehabilitację pulmonologiczną w warunkach naturalnego mikroklimatu podziemnych wyrobisk, zapewniając kompleksową opiekę tysiącom chorych. Z tej formy leczenia korzysta około 3 500 pacjentów rocznie, co najlepiej pokazuje jej znaczenie społeczne oraz rzeczywiste zapotrzebowanie na tego rodzaju świadczenia. Polska jako kraj będący pionierem w rozwoju subterraneoterapii, powinna dążyć do zachowania i wykorzystania tego potencjału, a nie do ograniczania dostępu do niego.
Dlatego apelujemy o pozostawienie rehabilitacji pulmonologicznej z wykorzystaniem metod subterraneoterapii w katalogu świadczeń gwarantowanych jako wyspecjalizowanej formy rehabilitacji dostępnej dla pacjentów, którzy mogą odnieść korzyści z leczenia prowadzonego w tych wyjątkowych warunkach. Jesteśmy przekonani, że rozwiązanie to pozwoli jednocześnie rozwijać dostępność rehabilitacji pulmonologicznej w Polsce oraz zachować ważną część krajowego dorobku w zakresie rehabilitacji i lecznictwa uzdrowiskowego.

Uwagi szczegółowe stanowią integralną część przedstawionej opinii.

Uwagi szczegółowe do projektu Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu rehabilitacji leczniczej

Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”, po dokonaniu analizy projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw uznaje, że proponowane rozwiązania zasługują na poparcie, zmierzajac do wzmocnienia pozycji ławnika. Jednocześnie Prezydium KK wskazuje, że zaproponowane zmiany są niewystarczające, by w pełni zrealizować cel wskazany w uzasadnieniu projektu jakim jest „odbudowa roli i znaczenia obywatelskiego wymiaru sprawiedliwości”.
Projekt z 11 sierpnia 2026 r. wprowadza zmianę nazwy „ławnik” na „sędzia społeczny”,
a ponadto przebudowuje: sposób wyboru osób pełniących tę funkcję, ich status, samorząd oraz zasady wykonywania obowiązków. Projektodawca uzasadnia potrzebę reformy znaczącym spadkiem liczby ławników – z 43 613 osób w kadencji 2004-2007 do zaledwie 7197 w kadencji 2024-2027. Jako przyczyny tego zjawiska wskazuje przede wszystkim niewystarczającą rekompensatę finansową oraz słabą pozycję ławników w strukturze sądów. Sam cel reformy, polegający na wzmocnieniu udziału obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości, zasługuje na poparcie i pozostaje zgodny z konstytucyjną zasadą, zgodnie z którą zakres tego udziału określa ustawa.
Zdaniem Prezydium KK podstawowy zarzut dotyczy braku propozycji zmian związanych
z poszerzeniem zakresu spraw rozpoznawanych z udziałem ławników/sędziów społecznych. Przedstawione rozwiązania składają się zatem na wstępny etap reformy o charakterze instytucjonalnym; nie są reformą zwiększającą udział obywateli w wymiarze sprawiedliwości.
Prezydium Komisji Krajowej pozytywnie ocenia podwyższenie wysokości rekompensaty za pełnienie funkcji związanej ze sprawowaniem wymiaru sprawiedliwości, przysługującej sędziom społecznym wraz z rozszerzeniem katalogu czynności, za które rekompensata ta przysługuje. Pozytywnie oceniono również wzmocnienie samorządu sędziów społecznych, udział przedstawicieli związków zawodowych w procesie wyboru kandydatów na ławników (sędziów społecznych), wprowadzenie regulacji dotyczących szkoleń oraz nowych zasad wskazywania kandydatów przez gminy.
Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” przedstawia następujące uwagi szczegółowe:
1. Zmiana nazwy „ławnik” na „sędzia społeczny” jest dobrym rozwiązaniem, ale niewystarczającym dla podniesienia jego rangi. Projektodawca słusznie podkreśla, że osoba ta jest pełnoprawnym członkiem składu orzekającego, a nie obserwatorem czy pomocnikiem sędziego zawodowego. Istotne jest, aby za wzrostem prestiżu nazwy szły rzeczywiste gwarancje pozycji sędziego społecznego: dostęp do informacji, warunki pracy, szkolenia i rzeczywisty udział w orzekaniu.
2. Pozytywnie należy ocenić udział przedstawicieli związków zawodowych w zespołach opiniujących kandydatów, przewidziany w art. 163 § 3 pkt 4. To rozwiązanie jest szczególnie istotne w przypadku sędziów społecznych orzekających w sprawach z zakresu prawa pracy. Projekt stanowi, że w skład zespołu „mogą” wchodzić m.in. radni, sędzia, sędzia społeczny oraz przedstawiciele: NGO, pracodawców i związków zawodowych. Nie istnieje jednak obowiązek zachowania określonej reprezentacji. W jednej gminie zespół może mieć charakter ekspercki i pluralistyczny, w innej może być zdominowany przez radnych. Krytycznie należy ocenić fakt, że nie określono jasnych zasad kształtowania stałego składu zespołów orzekających, a zwłaszcza to, że nie zapewniono partnerom społecznym gwarantowanego udziału w procesie wyboru sędziów rozpoznających sprawy z zakresu prawa pracy. Jest to szczególnie istotne, ponieważ rada gminy nadal będzie wskazywać odrębną listę osób wybranych do orzekania w sprawach z zakresu prawa pracy.
3. Projekt przewiduje przeprowadzanie rozmów z kandydatami na sędziów społecznych oraz ocenę m.in. ich „walorów etycznych i intelektualnych”. Jednocześnie nie definiuje tych pojęć ani nie określa kryteriów i metod pozwalających na ich weryfikację. W rezultacie procedura wyboru kandydatów staje się bardziej rozbudowana i selektywna. Zespół, po osobistym wysłuchaniu kandydata i przeprowadzeniu z nim rozmowy, ma sporządzić opinię uwzględniającą m.in. ocenę wskazanych walorów. Uzasadnienie dopowiada, że rozmowa ma pozwolić ocenić motywację, dyspozycyjność, predyspozycje osobiste i rozumienie odpowiedzialności związanej z funkcją, co rodzi poważne ryzyka, takie jak: subiektywna ocena kandydata oraz różne interpretacje tych terminów przez poszczególne zespoły opiniujące kandydatów powołane przez gminy na terenie kraju oraz możliwości upolitycznienia procesu wyborczego.
Prezydium KK proponuje zastąpienie sformułowań „walory etyczne i intelektualne” bardziej precyzyjnym katalogiem kryteriów, np. znajomością roli sędziego społecznego, motywacją i zdolnością komunikowania się. Jednocześnie, przy wyborze sędziów społecznych, należy uwzględnić ryzyko wystąpienia ograniczenia różnorodności społecznej. Jeżeli zespół będzie wybierał osoby najbardziej „profesjonalnie” wypadające podczas rozmowy, to w praktyce może preferować osoby lepiej wykształcone, bardziej elokwentne czy posiadające doświadczenie w wystąpieniach publicznych. W konsekwencji istnieje ryzyko ograniczenia udziału w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości robotników, pracowników fizycznych, mieszkańców mniejszych miejscowości oraz przedstawicieli innych grup społecznych, których różnorodne doświadczenia życiowe stanowią istotną wartość udziału czynnika społecznego w wymiarze sprawiedliwości. Szczególnie istotne jest zapewnienie, że ocena kandydata dotyczy wyłącznie kompetencji i predyspozycji związanych z wykonywaniem funkcji sędziego społecznego, a nie jego poglądów, statusu społecznego czy afiliacji środowiskowej. Projekt wymaga wprawdzie pisemnego uzasadnienia negatywnej opinii o kandydacie, co jest rozwiązaniem pozytywnym, ale sama opinia nie jest decyzją administracyjną i nie przesądza o wyniku wyboru. Projekt nie tworzy szczególnej procedury odwoławczej od oceny zespołu, co ogranicza możliwość skutecznego zakwestionowania arbitralnej oceny.
4. Jednym z praktycznych problemów pozostaje brak definicji pojęcia „nieskazitalnego charakteru”, co może prowadzić do różnych interpretacji w zakresie informacji, jakie powinna dostarczać Policja o kandydacie na sędziego społecznego. W związku z tym zasadne byłoby jednoznaczne określenie informacji, które Policja powinna przekazywać w ramach weryfikacji kandydata.
5. Zdaniem Prezydium KK poszerzony katalog funkcji i zawodów niepołączalnych  z wykonywaniem obowiązków orzeczniczych w charakterze sędziego społecznego może zmniejszać pulę kandydatów na sędziów społecznych. Projekt rozszerza art. 159 o kolejne grupy zawodowe, m.in. sędziów i prokuratorów w stanie spoczynku, aplikantów, kuratorów społecznych, przedstawicieli Prokuratorii, rzeczników patentowych, komorników i notariuszy. Może to być uzasadnione względami niezależności, ale przy obserwowanym niskim zainteresowaniu funkcją dodatkowo ogranicza liczbę potencjalnych kandydatów.
6. Projekt przewiduje, że sędzia społeczny przez pierwsze trzy lata swojej kadencji nie może zostać kandydatem w kolejnym naborze, co budzi poważne wątpliwości. Można zrozumieć intencję zapewnienia rotacji przy corocznych wyborach, ale w danej sytuacji przepis wydaje się być sztuczny i może eliminować właśnie osoby aktywne, dobrze oceniane i potrzebne sądom. W uzasadnieniu projektu brak przekonującej argumentacji dla takiego ograniczenia. Jeżeli projektodawca rzeczywiście chce zapewnić rotację, to lepszym rozwiązaniem byłoby ograniczenie liczby kolejnych pełnych kadencji.
7. Projekt zakłada wprowadzenie czterech obowiązkowych szkoleń w skali roku, co może przełożyć się na wzrost kompetencji sędziów społecznych oraz ich większą zdolność do czynnego udziału w naradzie i procesie orzekania. Warto jednak zwrócić uwagę, że wzmożone zaangażowanie niesie ze sobą ryzyko trudności w pogodzeniu przez osobę czynną zawodowo kilku obowiązków jednocześnie: udziału w rozprawach (do 20 dni pełnienia funkcji), dodatkowych czterech szkoleń rocznie oraz ewentualnej aktywności w radzie sędziów społecznych. Negatywnie należy ocenić brak przewidzianej w projekcie rekompensaty za udział w szkoleniach.
Ponadto, projekt nie reguluje w sposób wystarczający sytuacji pracownika zobowiązanego do odbycia czterech szkoleń rocznie. Skoro sędzia społeczny ma uczestniczyć w szkoleniach trwających 2-4 godziny, o których terminie zawiadamiany będzie pracodawca, projekt powinien wprost przesądzać, czy czas szkolenia przypadający w godzinach pracy objęty jest zwolnieniem od pracy, jakie są tego skutki płacowe oraz czy z tego tytułu przysługuje rekompensata. Niedoprecyzowanie tych kwestii może rodzić konflikty na linii pracownik-pracodawca.
8. Zwiększenie limitu z 12 do 20 dni orzekania jest racjonalne organizacyjnie, ale wymaga zabezpieczenia praw pracowników. Uzasadnienie pokazuje, że w części sądów ławnicy pracują obecnie 20–30 dni i więcej rocznie. Z punktu widzenia prawa pracowniczego zwiększenie liczby dni przeznaczanych na wykonywanie funkcji publicznej nie powinno prowadzić do pogorszenia sytuacji zawodowej pracownika. Należy zatem postulować jednoznaczne zagwarantowanie ochrony przed negatywnymi konsekwencjami w zatrudnieniu, w tym przy premiach, awansach i ocenie pracowniczej.
9. Projekt nakazuje zakończyć kadencję sędziego społecznego z dniem ukończenia 74. roku życia. Uzasadnienie projektu ogranicza się jednak do wskazania skutków przyjęcia tego rozwiązania, nie przedstawiając przekonującej analizy ani argumentów uzasadniających wybór właśnie tej granicy wieku. Prezydium KK wnosi o wskazanie obiektywnego i proporcjonalnego uzasadnienia kryterium wieku.
10. Podwyższenie rekompensaty za pełnienie funkcji związanych ze sprawowaniem wymiaru sprawiedliwości zasługuje na aprobatę, choć proponowany pułap 4,5% budzi wątpliwości. Zgodnie z projektem stawka ma wzrosnąć z obecnych 2,64% do 4,5% podstawy wynagrodzenia sędziego. Warto zauważyć, że autorzy projektu sami wskazują, iż obowiązujące obecnie 2,64% przekłada się w 2026 r. na kwotę 230,96 zł, a jednocześnie za właściwy punkt odniesienia przyjmują dzienne przeciętne wynagrodzenie w wysokości 423,98 zł. Tymczasem z danych zawartych w samym projekcie wynika, że 4,5% tej samej podstawy to kwota rzędu 394 zł – a więc nadal niższa niż wskazany przez projektodawców poziom 423,98 zł. W związku z tym uzasadnione byłoby dalsze podniesienie omawianego wskaźnika bądź określenie minimalnej, gwarantowanej wysokości rekompensaty.
11. Samorząd sędziów społecznych. Rada sędziów społecznych ma pełnić funkcję reprezentacji sędziów społecznych, uczestniczyć w ustalaniu zasad przydziału spraw, określać potrzeby szkoleniowe oraz współpracować z innymi radami. Rozwiązanie to może realnie wzmocnić pozycję obywatelskiego członka składu sądu. Niepokoi jednak fakt, że wiele istotnych kwestii dotyczących składu i funkcjonowania rady projektodawca pozostawił do uregulowania w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości. Najważniejsze gwarancje niezależności rady powinny zostać zawarte bezpośrednio w ustawie, a projektowi ustawy powinien towarzyszyć przedstawiony do konsultacji projekt stosownego rozporządzenia.
12. Projekt w znacznym stopniu wykorzystuje dorobek Rady do spraw Ławników przy Ministrze Sprawiedliwości, jednak dokonuje selektywnej implementacji jej rekomendacji. Uwzględniono przede wszystkim postulaty dotyczące zmiany nazwy, podwyższenia rekompensaty, obowiązkowych szkoleń, samorządu i prestiżu funkcji. Pominięto natomiast część rozwiązań mających bezpośrednio wpływać na realne warunki wykonywania funkcji oraz rzeczywisty udział obywateli w orzekaniu. W szczególności pominięto rekompensatę za obowiązkowe szkolenia, system szkoleń koordynowany przez KSSiP, gwarantowany dostęp do systemów informacji prawnej, odpowiednie wyposażenie oraz – przede wszystkim – postulowane poszerzenie zakresu spraw rozpoznawanych z udziałem sędziów społecznych.
13. Projekt zmienia ustawę z 30 października 2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach tak, aby obecne uprawnienia ławnika zachować dla „sędziego społecznego”. Uzasadnienie wskazuje, że świadczenia przysługują w razie nagłego zdarzenia wywołanego przyczyną zewnętrzną, powodującego uraz lub śmierć, które nastąpiło „przy wykonywaniu funkcji ławnika w sądzie”. Projekt jedynie dostosowuje tę regulację terminologicznie. To jest kolejna istotna luka, którą projekt w praktyce pozostawia bez rozwiązania. Obecne brzmienie nie obejmuje wprost wypadku w drodze do sądu ani z sądu. Projekt nie dodaje takiej sytuacji do katalogu szczególnych okoliczności i nie rozszerza ochrony na podróż podejmowaną w celu wykonywania obowiązków sędziego społecznego. To jest szczególnie niespójne z konstrukcją projektu, ponieważ sędzia społeczny będzie miał obowiązek stawiania się nie tylko na rozprawy i posiedzenia, ale także na obowiązkowe szkolenia organizowane przez prezesa sądu. Projekt rozszerza więc katalog obowiązków wymagających przemieszczania się, ale nie rozszerza równolegle ochrony wypadkowej. Art. 7 projektu, powinien objąć ochroną także zdarzenia powstałe „w związku z wykonywaniem funkcji sędziego społecznego, w tym w drodze do miejsca wykonywania obowiązków oraz w drodze powrotnej”.
Projekt nie rozwiązuje kwestii ochrony sędziego społecznego w razie wypadku w drodze do sądu lub z sądu. Utrzymuje ochronę wyłącznie w odniesieniu do zdarzeń powstałych „przy wykonywaniu funkcji w sądzie”, mimo że wykonywanie funkcji wiąże się z koniecznością dojazdu na rozprawy, posiedzenia, szkolenia oraz inne czynności. Zasadne jest rozszerzenie ochrony na wypadki pozostające w związku z wykonywaniem funkcji, w tym w drodze do miejsca wykonywania obowiązków i w drodze powrotnej.
14. Prezydium KK wskazuje na lukę z punktu widzenia dostępności funkcji ławnika/ sędziego społecznego dla osób pracujących poza stosunkiem pracy. Obecny art. 158 § 1 pkt 4 stanowi, że ławnikiem może być wybrany ten, kto „jest zatrudniony, prowadzi działalność gospodarczą lub mieszka w miejscu kandydowania co najmniej od roku”. Projekt z 11 sierpnia 2026 r. nie zmienia merytorycznie tego warunku – w art. 158 dokonuje przede wszystkim zmiany terminologicznej „ławnik” → „sędzia społeczny”.
Problem polega na tym, że pojęcie „jest zatrudniony” nie zostało zdefiniowane. Obecne pojęcie „jest zatrudniony” może prowadzić do rozbieżności interpretacyjnych i nie znajduje pełnego uzasadnienia w realiach współczesnego rynku pracy, ponieważ znaczna grupa osób wykonuje pracę zarobkową poza stosunkiem pracy. Zleceniobiorca może stale pracować, posiadać wieloletnie doświadczenie zawodowe i być silnie związany z lokalną społecznością, mimo że formalnie nie jest pracownikiem. Z punktu widzenia celu projektu, którym jest zwiększenie społecznej reprezentatywności i dostępności funkcji sędziego społecznego, decydujące powinno być rzeczywiste wykonywanie pracy i doświadczenie zawodowe, a nie forma prawna świadczenia pracy.

Prezydium KK proponuje zmianę brzmienia art. 158 § 1 pkt 4 na:
„wykonuje pracę zarobkową, niezależnie od podstawy prawnej jej wykonywania, prowadzi działalność gospodarczą lub mieszka w miejscu kandydowania co najmniej od roku;”

Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” wskazuje na potrzebę wprowadzenia poprawek dotyczących w szczególności: zapewnienia reprezentacji związków zawodowych w zespołach opiniujących, usunięcia nieostrego kryterium „walorów etycznych i intelektualnych” oraz wzmocnienia ochrony praw pracowniczych osób pełniących funkcję sędziego społecznego. Prezydium KK podkreśla, ze istotnym elementem reformy powinno być poszerzenia katalogu spraw, w których mogą orzekać sędziowie społeczni, oraz postuluje o przedstawienie projektu rozporządzenia, o którym mowa w projekcie.

Zdaniem Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” przedstawiona przez Komisję Europejską diagnoza sytuacji społecznej i rynku pracy w Unii Europejskiej (Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie Europejskiego filaru praw socjalnych (COM(2026) 650) jest co do zasady trafna i identyfikuje większość najważniejszych wyzwań związanych z realizacją Europejskiego Filaru Praw Socjalnych.
Uzupełnienia wymaga jednak diagnoza dotycząca dialogu społecznego i rokowań zbiorowych. Komisja prawidłowo wskazuje na bardzo duże zróżnicowanie zasięgu rokowań zbiorowych w państwach członkowskich – od praktycznie pełnego objęcia pracowników układami zbiorowymi w niektórych państwach do zaledwie 11,6% w Polsce – oraz na potrzebę wzmacniania zdolności partnerów społecznych do prowadzenia rokowań, szczególnie w państwach o niskim poziomie ich zasięgu. Diagnoza ta pozostaje jednak w znacznej mierze opisowa i nie identyfikuje dostatecznie przyczyn słabości rokowań. Dotyczy to w szczególności strukturalnego problemu organizacji pracodawców, które w wielu państwach członkowskich – nie tylko w Polsce – nie posiadają mandatu swoich członków do prowadzenia negocjacji zbiorowych i zawierania w ich imieniu układów. Bez uwzględnienia tej bariery trudno wyjaśnić trwałość bardzo niskiego poziomu rokowań sektorowych oraz ocenić, jakie instrumenty mogłyby rzeczywiście prowadzić do zwiększenia zasięgu rokowań zbiorowych.
Pozytywnie należy ocenić odnotowany przez Komisję wzrost zatrudnienia – wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 20–64 lata osiągnął w 2025 r. 76,1%, a osiągnięcie celu 78% do 2030 r. pozostaje realne. Sam poziom zatrudnienia jest jednak niewystarczającym miernikiem jakości funkcjonowania rynku pracy. Dokument roboczy Komisji równocześnie wskazuje na utrzymywanie się problemu nieadekwatnych wynagrodzeń, znaczący udział zatrudnienia czasowego, potrzebę zapewnienia odpowiednich zasobów inspekcjom pracy i skutecznych sankcji za naruszanie prawa pracy, a także konieczność wzmacniania dialogu społecznego i rokowań zbiorowych. Wysoki poziom zatrudnienia nie może zatem sam w sobie prowadzić do wniosku o dobrej kondycji europejskiego rynku pracy; równie istotne pozostają jakość zatrudnienia, stabilność stosunku pracy, poziom wynagrodzeń oraz rzeczywista możliwość korzystania przez pracowników z praw zbiorowych.
Skorygowania wymaga również sposób przedstawienia niedoborów siły roboczej
i kwalifikacji. W Komunikacie silnie akcentowana jest potrzeba aktywizacji osób pozostających poza rynkiem pracy, podnoszenia kwalifikacji i lepszego wykorzystania dostępnych zasobów pracy. Taka diagnoza jest uzasadniona, ale nie powinna prowadzić do traktowania niedoborów kadrowych wyłącznie jako problemu po stronie podaży pracy. Sam dokument roboczy wskazuje przykładowo, że w sektorze opieki długoterminowej niska atrakcyjność zatrudnienia wynika z trudnych warunków pracy, niskich wynagrodzeń oraz niewystarczających możliwości rozwoju zawodowego i szkolenia. W części sektorów problemem nie jest zatem wyłącznie brak osób posiadających odpowiednie kwalifikacje, lecz również brak osób gotowych podjąć lub kontynuować zatrudnienie na oferowanych warunkach. Polityka przeciwdziałania niedoborom kadrowym powinna wobec tego obejmować nie tylko działania aktywizacyjne i szkoleniowe, lecz także poprawę jakości miejsc pracy, wynagrodzeń oraz warunków zatrudnienia.

Prezydium KK NSZZ „Solidarność” zgłasza ponadto uwagi dotyczące nie samej diagnozy sytuacji, lecz planowanych działań.
1. Wysokiej jakości miejsca pracy – słuszny kierunek, ale konieczne są instrumenty prawnie wiążące. Pozytywnie należy ocenić nadanie jakości zatrudnienia jednego z centralnych miejsc w dalszym wdrażaniu Europejskiego Filaru Praw Socjalnych. Komisja odwołuje się w tym zakresie do Quality Jobs Roadmap oraz zapowiada przedstawienie w IV kwartale 2026 r. Quality Jobs Act. Sama mapa drogowa określa szeroki katalog istotnych problemów związanych z jakością zatrudnienia, nie tworzy jednak nowych praw podlegających egzekwowaniu. Komisja jednocześnie sama identyfikuje utrzymujące się problemy nieadekwatnych wynagrodzeń, niestabilnych form zatrudnienia, niewystarczających zasobów inspekcji pracy i niskiego zasięgu rokowań zbiorowych. W tej sytuacji dalsze działania nie powinny ograniczać się do zaleceń, wytycznych, monitorowania czy wymiany dobrych praktyk. Quality Jobs Act powinien prowadzić do przyjęcia konkretnych instrumentów prawnie wiążących – w tym nowych dyrektyw lub zmian obowiązujących dyrektyw w tych obszarach, w których istnieją luki regulacyjne – zapewniających pracownikom prawa możliwe do skutecznego dochodzenia. W przeciwnym razie istnieje ryzyko, że trafnie zdiagnozowany problem jakości pracy zostanie objęty przede wszystkim kolejną warstwą instrumentów soft law, bez odpowiedniego wzmocnienia standardów ochronnych i rokowań zbiorowych.
2. Sztuczna inteligencja i zarządzanie algorytmiczne – skala zapowiedzianych działań nie odpowiada skali problemu rozpoznanego przez Komisję. Komisja zapowiada utworzenie grupy ekspertów wysokiego szczebla, rozwój narzędzi monitorowania i prognozowania wpływu AI na zatrudnienie oraz rozważenie działań wspierających odpowiedzialne stosowanie zarządzania algorytmicznego, takich jak wymiana dobrych praktyk, wzajemne uczenie się i budowanie potencjału. Tymczasem sam dokument roboczy wskazuje, że stosowanie AI może wpływać nie tylko na strukturę zatrudnienia, ale również na organizację pracy, decyzje dotyczące pracowników, ryzyko dyskryminacji i dostęp do zatrudnienia, a związki zawodowe i inni interesariusze domagają się większej przejrzystości, zabezpieczeń oraz udziału pracowników w procesach decyzyjnych. W tym świetle działania oparte przede wszystkim na dobrych praktykach i budowaniu potencjału mogą okazać się niewystarczające. W szczególności potrzebne jest mocniejsze uwzględnienie prawa pracowników i ich przedstawicieli do informacji, konsultacji i rokowań w sprawach dotyczących wdrażania systemów zarządzania algorytmicznego.
3. Uproszczenie regulacji – widoczne jest napięcie między diagnozą Komisji a proponowanym kierunkiem działań. Komisja deklaruje, że przyszłe inicjatywy będą projektowane zgodnie z zasadą „prostoty od samego początku”, zapowiada ograniczanie obciążeń administracyjnych, testowanie istniejącego acquis oraz dialog dotyczący praktycznych problemów jego stosowania, zastrzegając przy tym konieczność zachowania praw i standardów społecznych. Samo dążenie do prostszych i bardziej przejrzystych regulacji nie budzi zastrzeżeń. Problem polega jednak na tym, że waga nadana agendzie simplification nie znajduje wyraźnego oparcia we własnej diagnozie Komisji. W konsultacjach dotyczących realizacji Filaru za najważniejsze przeszkody uznawano przede wszystkim brak wystarczającego wsparcia politycznego i finansowania, natomiast złożoność polityki i przepisów w dziedzinie spraw społecznych i zatrudnienia należała do najrzadziej wskazywanych barier. Powstaje więc wyraźne napięcie między diagnozą a proponowaną odpowiedzią: Komisja identyfikuje przede wszystkim problem niewystarczającego wdrażania i egzekwowania praw, a jednocześnie nadaje istotne znaczenie uproszczeniu regulacji. Uproszczenie nie powinno zatem prowadzić do przesunięcia ciężaru z zapewnienia skuteczności praw pracowniczych na redukcję obowiązków regulacyjnych. Priorytetem powinny pozostać skuteczne wdrażanie i egzekwowanie istniejących standardów, odpowiednie zasoby organów kontrolnych oraz usuwanie rzeczywistych barier utrudniających pracownikom korzystanie z przysługujących im praw.
4. Ograniczenie ubóstwa pozostaje dużym wyzwaniem w UE, zwłaszcza w świetle rosnących kosztów utrzymania, w tym przede wszystkim kosztów energii.
Jednakże, zwrócić należy uwagę, że główna przyczyna ubóstwa tkwi w dochodach ludności, strukturze gospodarstw domowych oraz indywidualnych ograniczeniach tychże osób (np. stan zdrowia, wiek, wykształcenie czy kompetencje społeczne). Ubóstwo to problem społeczny, który jest następstwem wielu przyczyn, z którymi jednostki nie są w stanie sobie samodzielnie poradzić. Dlatego ważne jest by problemy te były rozwiązywane systemowo, zarówno na poziomie lokalnym, jak i krajowym. Rozwiązania na poziomie krajowym powinny być dominujące by wszyscy obywatele mieli równy dostęp do nich. Zatem główny ciężar finansowania również powinien dotyczyć rozwiązań krajowych. Te lokalne powinny stanowić jedynie uzupełnienie. W Polsce niestety często jest odwrotnie, co znacząco utrudnia realizację zadań i nadmiernie obciąża budżety gmin, które są zróżnicowane ekonomicznie.
W opinii Prezydium KK nie znajduje potwierdzenia teza w przedstawiona w Komunikacie, że wdrożony system ETS wspiera walkę z ubóstwem energetycznym czy wpływa pozytywnie na koszty transportu. Pomimo znacznych inwestycji w systemy źródeł odnawialnej energii
i osiągnięcia 50% nasycenia takimi inwestycjami, koszty energii pozostają wysokie, stając się głównym składnikiem wydatków gospodarstw domowych. Przeciwdziałanie ubóstwu nie może polegać przede wszystkim na dotacjach bezpośrednich dla zagrożonych ubóstwem obywateli, lecz powinno wspierać samodzielność i autonomię gospodarstw domowych. Co oznacza: inwestycje w wysokiej jakości usługi publiczne, wspieranie dobrej jakości zatrudnienia i rozwoju kwalifikacji zawodowych czy zapewnienie wsparcia w kryzysach życiowych – do czego państwa członkowskie powinny być stale zachęcane.
Na zakończenie warto postawić pytanie o bardziej fundamentalnym charakterze. Europejski Filar Praw Socjalnych odgrywa niewątpliwie ważną rolę jako wspólna rama polityczna i punkt odniesienia dla działań Unii, jednak sam w sobie pozostaje przede wszystkim deklaracją polityczną, a nie prawnie wiążącym katalogiem praw. Na obecnym etapie rozwoju jednolitego rynku, przy pogłębiającej się integracji gospodarczej, postępującej transformacji technologicznej i narastających napięciach geopolitycznych, zasadne jest pytanie, czy europejska polityka społeczna może w dalszej perspektywie opierać się na takim właśnie „kręgosłupie”. Coraz większa swoboda przepływu kapitału, usług i pracy oraz coraz silniejsza presja konkurencyjna powinny znajdować odpowiednik w równie trwałych i skutecznych gwarancjach społecznych. Nie oznacza to konieczności prostego przekształcenia wszystkich zasad Filaru w bezpośrednio egzekwowalne prawa, ale przemawia za rozpoczęciem dyskusji, czy kolejny etap integracji europejskiej nie wymaga silniejszego prawnego umocowania społecznego wymiaru Unii, tak aby jego realizacja była mniej zależna od zmieniających się priorytetów politycznych kolejnych Komisji i państw członkowskich.

Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” zwraca ponadto uwagę, że dokument skierowany do konsultacji nie został przetłumaczony na język polski, co przy kilkudniowym terminie na jego zaopiniowanie, utrudnia bądź uniemożliwia rzetelne przeprowadzenie tego procesu.