Przez ostatnie czterdzieści lat sposób komunikowania się ludzi zmienił się bardziej niż przez wiele wcześniejszych dekad. W latach osiemdziesiątych podstawowym narzędziem działalności związkowej były spotkania, zebrania, ulotki, biuletyny i bezpośrednie rozmowy. Dziś informacje docierają do odbiorców za pośrednictwem smartfonów, komunikatorów i mediów społecznościowych niemal natychmiast. Pojawia się więc pytanie: czy media społecznościowe są przyszłością działalności związkowej, czy może jedynie chwilowym etapem rozwoju komunikacji społecznej?

W latach 80. skuteczność organizacji związkowej zależała przede wszystkim od zdolności do budowania bezpośrednich relacji. Komunikacja była wolniejsza, ale jednocześnie bardziej osobista. Członkowie organizacji spotykali się, dyskutowali i wspólnie podejmowali decyzje. Lata 90. przyniosły upowszechnienie telefonów, faksów i lokalnych mediów. Informacje zaczęły krążyć szybciej, ale nadal miały charakter głównie jednokierunkowy – organizacja przekazywała komunikat, a odbiorca go otrzymywał.

Prawdziwy przełom nastąpił wraz z rozwojem internetu. Poczta elektroniczna, strony internetowe i fora dyskusyjne umożliwiły szybszy przepływ informacji przy niewielkich kosztach. Następnie pojawiły się media społecznościowe, które całkowicie zmieniły model komunikacji. Odbiorca przestał być biernym uczestnikiem przekazu, stając się jednocześnie jego komentatorem, recenzentem i współtwórcą. Dzisiaj komunikacja nie odbywa się już „od organizacji do członka”, ale coraz częściej „między wszystkimi uczestnikami sieci”. Skala tego zjawiska jest ogromna. Według raportu „Social Media 2025” przygotowanego przez Gemius, Polskie Badania Internetu, IAB Polska i Akademię Leona Koźmińskiego, z mediów społecznościowych korzysta ponad 90% polskich internautów, niezależnie od wieku, miejsca zamieszkania czy poziomu wykształcenia. Oznacza to, że media społecznościowe stały się jednym z najbardziej powszechnych kanałów komunikacji społecznej w Polsce.

W debacie o mediach społecznościowych często koncentrujemy się na nowych narzędziach. Tymczasem największa zmiana dotyczy nie technologii, lecz sposobu konsumpcji informacji. Reuters Institute w raporcie „Digital News Report 2025” wskazuje, że tradycyjne media – telewizja, prasa i portale informacyjne – mają coraz większe trudności z utrzymaniem uwagi odbiorców. Jednocześnie rośnie znaczenie platform społecznościowych oraz treści wideo. Szczególnie dynamicznie rozwija się konsumpcja materiałów wideo publikowanych w mediach społecznościowych. Między 2020 a 2025 rokiem odsetek osób korzystających z wiadomości w formie wideo w mediach społecznościowych wzrósł z 52% do 65%.  Dla organizacji związkowych oznacza to konieczność dostosowania form przekazu do nowych oczekiwań odbiorców. Coraz częściej nie wystarcza już kilkustronicowy komunikat publikowany na stronie internetowej. Odbiorcy oczekują krótkich, konkretnych i łatwo dostępnych informacji.

Szczególnym wyzwaniem dla związków zawodowych jest fakt, że współczesne zakłady pracy skupiają przedstawicieli kilku pokoleń o zupełnie różnych nawykach komunikacyjnych. Dla wielu osób powyżej 60. roku życia najważniejszym źródłem informacji pozostają rozmowy bezpośrednie, telefon oraz tradycyjne publikacje. Media społecznościowe pełnią raczej funkcję uzupełniającą. Pokolenie w wieku 40–60 lat funkcjonuje już w modelu mieszanym. Korzysta zarówno z komunikacji tradycyjnej, jak i cyfrowej. To grupa, która najczęściej używa poczty elektronicznej, stron internetowych, Facebooka oraz komunikatorów.

Najmłodsi pracownicy funkcjonują natomiast w środowisku całkowicie cyfrowym. Badania Reuters Institute pokazują, że około jedna trzecia osób w wieku 18–24 lata uznaje media społecznościowe za najważniejsze źródło informacji, a część młodych ludzi styka się z wiadomościami niemal wyłącznie za pośrednictwem tych platform. Jednocześnie badacze Reuters Institute wskazują na zjawisko określane jako „generacyjna zmiana konsumpcji informacji”. Młodzi odbiorcy znacznie częściej korzystają z krótkich materiałów wideo, treści tworzonych przez internetowych twórców oraz komunikacji prowadzonej za pomocą platform społecznościowych.

Co to oznacza dla związków zawodowych?

Przede wszystkim to, że rezygnacja z obecności w mediach społecznościowych oznaczałaby dobrowolne ograniczenie kontaktu z częścią pracowników, szczególnie młodszych.

Media społecznościowe umożliwiają:

• szybkie informowanie o działaniach organizacji;
• prezentowanie wyników negocjacji;
• prowadzenie kampanii informacyjnych;
• budowanie rozpoznawalności związku;
• docieranie do osób, które nigdy nie uczestniczyły w tradycyjnych zebraniach.

Jednocześnie pojawiają się zagrożenia.

Algorytmy mediów społecznościowych premiują często treści emocjonalne i krótkie. Tymczasem wiele zagadnień związkowych – dotyczących prawa pracy, negocjacji zbiorowych czy bezpieczeństwa zatrudnienia – wymaga pogłębionego wyjaśnienia. Reuters Institute zwraca również uwagę na rosnącą rolę algorytmów w kształtowaniu widoczności informacji, co powoduje, że o zasięgu przekazu coraz częściej decydują mechanizmy platform, a nie wyłącznie wartość merytoryczna treści. Warto również pamiętać, że komunikacja cyfrowa nie zastępuje relacji społecznych. Badania dotyczące dobrostanu społecznego wskazują, że nadmierne korzystanie z mediów społecznościowych nie zawsze przekłada się na wzrost zaangażowania społecznego, a trwałe więzi nadal budowane są przede wszystkim poprzez bezpośrednie kontakty międzyludzkie.

Analiza zmian komunikacyjnych zachodzących od lat 80. do dziś prowadzi do kilku istotnych wniosków. Po pierwsze, media społecznościowe nie są chwilową modą. Dane pokazują, że stały się trwałym elementem współczesnego środowiska komunikacyjnego. Korzysta z nich zdecydowana większość społeczeństwa, a ich znaczenie jako źródła informacji nadal rośnie. Po drugie, różnice pokoleniowe sprawiają, że żadna pojedyncza forma komunikacji nie będzie skuteczna wobec wszystkich pracowników. To, co trafia do dwudziestolatka za pośrednictwem telefonu komórkowego, niekoniecznie będzie najlepszym sposobem dotarcia do pracownika z czterdziestoletnim stażem. Po trzecie, historia komunikacji pokazuje, że nowe technologie nie eliminują poprzednich narzędzi, lecz zmieniają ich rolę. Spotkania nie zniknęły po pojawieniu się telefonu. Telefon nie zniknął po upowszechnieniu internetu. Podobnie media społecznościowe nie wyeliminują bezpośrednich kontaktów, które od początku były fundamentem działalności związkowej.

Dlatego odpowiedź na pytanie postawione w tytule brzmi: media społecznościowe nie są ani przeżytkiem, ani samodzielną przyszłością działalności związkowej. Są narzędziem, które – właściwie wykorzystywane – może wzmacniać wspólnotę pracowniczą. Jednak żadna technologia nie zastąpi zaufania, solidarności i bezpośrednich relacji między ludźmi. To one pozostają najtrwalszym fundamentem każdego ruchu związkowego.

Anna Lubasińska-Tabaczniuk

sekretarz ZR Śląska Opolskiego NSZZ „Solidarność”