9 września 2026 r. w Filharmonii Śląskiej w Katowicach odbyła się uroczystość uhonorowania laureatów IV edycji Nagrody Honorowej IPN Świadek Historii przyznawanej przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach. Wyróżnionym medale wręczył Zastępca Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr hab. Karol Polejowski.

Wśród uhonorowanych znalazła się 94-letnia Bielszczanka Zofia Lamers, będąca od 1980 roku członkiem podbeskidzkiej „Solidarności” Oświaty i Wychowania. Pani Zofia otrzymała tytuł „Świadka Historii” w dowód uznania za wieloletnie propagowanie wśród młodzieży prawdy o Zbrodni Katyńskiej – sama jest córką jednej z ofiar tej zbrodni, por. Ignacego Deca (obszerny życiorys Zofii Lamers publikujemy poniżej). Z wnioskiem o jej uhonorowanie wystąpił bielski Klub Inteligencji Katolickiej, wsparty przez oświatową „Solidarność” oraz Stowarzyszenie „Podbeskidzie Wspólna Pamięć” – stąd też w katowickiej uroczystości, obok członków rodziny Pani Zofii, uczestniczyli reprezentująca KIK Elżbieta Kralczyńska, wiceprzewodniczący podbeskidzkiej „Solidarności” Andrzej Kołodziejski, Błażej Dobrogoszcz z oświatowej „Solidarności” oraz prezes Stowarzyszenia „Podbeskidzie Wspólna Pamięć” Bogdan Szozda.

Podczas wystąpienia wiceprezes IPN Karol Polejowski zaznaczył, że historia nie jest zamkniętą księgą. Ona trwa tak długo, jak długo ludzie są gotowi słuchać świadków, szukać prawdy, ocalać dokumenty, przywracać pamięć i przekazywać ją dalej. ‒ Świadek Historii to nie tylko ten, który w historii uczestniczył, był naocznym świadkiem wydarzeń i daje świadectwo tego, co widział. To także młodzież, która pamięć i prawdę o naszej historii poniesie w przyszłość. Tak oto Świadek Historii łączy pokolenia ‒ przypomniał.

Laureatami IV edycji Nagrody Honorowej IPN „Świadek Historii” w Katowicach zostali:

Marian Gruszka,

Zofia Lamers,

Michał Luty,

ks. prof. dr hab. Jerzy Myszor,

Ewa Żurawska,

Boguszowickie Stowarzyszenie Społeczno-Kulturalne „Ślady”.

Uroczystość uświetnił koncert duetu fortepianowego Dombrova Piano Duo stworzony przez dwóch pianistów z Dąbrowy Górniczej – Łukasza Szubskiego i Krzysztofa Włodarczyka.

Nagroda „Świadek Historii”, przyznawana przez Instytut Pamięci Narodowej honoruje osoby, organizacje i instytucje zasłużone dla upamiętniania historii Narodu Polskiego oraz wspierające IPN w realizacji ustawowej działalności w obszarach edukacyjnym i naukowym, szczególnie zaangażowane w pielęgnowanie polskiej pamięci historycznej, dbające o zachowanie, propagowanie i pogłębianie wiedzy o historii najnowszej naszego kraju oraz odkrywanie zapomnianych faktów lub osób zasłużonych dla Narodu Polskiego.

W Katowicach po raz pierwszy tytuł ten przyznano w 2020 r. Od tego czasu w 4 edycjach Nagrodę Honorową „Świadek Historii” otrzymały 24  osoby i instytucje. Wcześniej byli to: Grzegorz Grześkowiak, Jan Jurkiewicz (pośmiertnie), Ewelina Kosałka-Passia, Stanisław Płatek, Andrzej Sikora, ks. dr Andrzej Suchoń, Barbara Adamczyk, Aneta Kuberska–Bębas, Aleksander Markowski, Andrzej Rozpłochowski (pośmiertnie), XV Liceum Ogólnokształcące im. rtm. Witolda Pileckiego w Katowicach, Śląskie Centrum Wolności i Solidarności, Tomasz Borówka, Anna Dziadek, Maria Lorens, Krzysztof Toboła, Ogólnopolskie Stowarzyszenie Rodzina Policyjna 1939 z siedzibą w Katowicach oraz Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej Okręg Śląski.

***

Zofia Lamers z domu Dec urodziła się 15 maja 1932 r. w Sokołowie Małopolskim pow. Kolbuszowa jako najmłodsza z czterech córek nauczycielskiego małżeństwa Ignacego Deca i Julii Dec zd. Głodzik. Ojciec był kierownikiem szkoły powszechnej w Rzeszowie i porucznikiem rezerwy. W kwietniu 1940 r. został zamordowany w Katyniu.

Pani Zofia w 1951 r. ukończyła liceum w Rzeszowie, następnie studiowała na Politechnice Łódzkiej na Wydziale Chemii Spożywczej i na Wydziale Chemii Politechniki Gdańskiej, gdzie w 1955 r. otrzymała tytuł inżyniera technologa.

W 1955 r. trafiła do Bielska-Białej, gdzie rozpoczęła pracę jako inżynier technolog w miejscowych Zakładach Tłuszczowych. Trzy lata później przeszła do szkolnictwa, z którym była związana do emerytury. Była szczęśliwa mając stały kontakt z młodzieżą. Pracowała w bielskim Technikum Gastronomicznym oraz Technikum Energetycznym w Bielsku-Białej. Była też wychowawczynią w internacie oraz prowadziła kółko recytatorsko-teatralne. W 1975 r. zaczęła pracę jako pedagog szkolny w IV Liceum Ogólnokształcącym im. Komisji Edukacji Narodowej. Miała tam także zajęcia z przysposobienia do życia w rodzinie oraz prowadziła fakultet pedagogiczny. Równolegle w Kurii Archidiecezjalnej w Krakowie ukończyła Studium Teologii Rodziny uzyskując podpisaną przez kard. Karola Wojtyłę misję kanoniczną uprawniającą do prowadzenia poradnictwa rodzinnego. Takim doradcą rodzinnym była m.in. w parafiach Opatrzności Bożej w Białej i św. Józefa na Złotych Łanach. W 1980 r. została magistrem pedagogiki kończąc studia w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie.

W latach 1985-1991 pracowała jako nauczyciel metodyk przedmiotu przysposobienie do życia w rodzinie w bielskim Wojewódzkim Ośrodku Metodycznym.

W styczniu 1991 r. przeszła na emeryturę, choć jeszcze przez 4 lata prowadziła fakultet pedagogiczny w IV LO im. Komisji Edukacji Narodowej.

Pracę zawodową przez długi czas łączyła z aktywnością społeczną. Od 1980 r. jest członkiem oświatowej „Solidarności”. W 1981 r. została członkiem bielskiego Klubu Inteligencji Katolickiej. W ramach działalności w KIK w latach 1992-2020 była główną organizatorką dorocznych konkursów recytatorskich „Chrześcijańskie korzenie literatury polskiej”.

W 1989 r. była jedną z inicjatorek powstania w Bielsku-Białej oddziału Stowarzyszenia „Rodzina Katyńska”. Pełniła w nim przez wiele lat funkcję sekretarza. W tym samym czasie rozpoczęła trwającą do dziś akcję propagowania, zwłaszcza wśród młodzieży, wiedzy o Zbrodni Katyńskiej. Przeprowadziła na terenie Podbeskidzia – od Cieszyna po Wadowice i Oświęcim, od Czechowic-Dziedzic po Żywiec – kilkaset prelekcji i wykładów w szkołach wszystkich szczebli, na wyższych uczelniach, w salkach parafialnych, domach kultury i siedzibach różnego rodzaju stowarzyszeń. Mimo swego wieku nadal uczestniczy w takich spotkaniach, nie odrzucając żadnego zaproszenia. Powtarza, że skoro Pan Bóg dał jej dożyć takiego wieku to znaczy, że ma tu jeszcze coś do zrobienia.

Była inicjatorką wielu przedsięwzięć, które miały upamiętniać ofiary Zbrodni Katyńskiej – wystaw, konferencji, sadzenia Dębów Pamięci. Wspomaga młodzież uczestniczącą w różnego rodzaju konkursach poświęconych Pomordowanym na Nieludzkiej Ziemi.

Za swą działalność oświatową i patriotyczną została uhonorowana m.in. Medalem Stulecia Odzyskanej Niepodległości (2022), Medalem Komisji Edukacji Narodowej (2007), medalami Urzędu ds. Kombatantów „Pro Memoria” (2005) i „Pro Patria” (2018) oraz nominacją do diecezjalnej nagrody „Pro Consecratione Mundi” (2013).

Od lat utrzymuje kontakt z bielskim biurem Instytutu Pamięci Narodowej, korzystając z materiałów edukacyjnych i publikacji Instytutu poświęconych Zbrodni Katyńskiej – zajmując się także ich rozpowszechnianiem wśród zaprzyjaźnionych nauczycieli historii.