Zarząd Regionu Toruńsko-Włocławskiego NSZZ "Solidarność", ul. Piekary 35/39, 87-100 Toruń
tel. 56 622 41 52, 56 622 45 75, e-mail: torun@solidarnosc.org.pl

W 50 ROCZNICĘ POWSTANIA KOR- RADA MIASTA TORUŃ

wtorek, 22 Wrzesień, 2026

Z inicjatywy Społecznego Komitetu „Solidarni – Toruń pamięta” w porządku obrad Rady Miasta Torunia, która obradować będzie 24 września br. znalazł się projekt stanowiska w sprawie uczczenia 50. rocznicy powstania Komitetu Obrony Robotników oraz działającego w drugiej połowie lat 70. minionego wieku toruńskiego środowiska opozycyjnego z nim związanego. Rada rozpatrzy również projekty uchwały dotyczącej nadania Medalu „Za Zasługi dla Miasta Torunia” na wstędze Wiesławowi Cichoniowi, jednemu z liderów tego środowiska.
Rocznica stała się też okazją do umieszczenia na istniejącym w Toruniu od 10. lat przy ul. Podgórnej i ul. Kołłątaja rondzie Komitetu Obrony Robotników nowych widocznych z daleka tablic.
Komitet Obrony Robotników jedna z najważniejszych organizacji opozycyjnych w krajach bloku komunistycznego powstał 23 września 1976 roku. W podpisanym tego dnia przez 14 osób Apelu do społeczeństwa i władz PRL sygnatariusze stanęli w obronie robotników represjonowanych przez władze PRL za udział w protestach w Ursusie, Radomiu, Plocku, Grudziądzu i innych miastach w czerwcu 1976 roku.
Sygnatariuszami Apelu byli: pisarz Jerzy Andrzejewski, poeta i tłumacz Stanisław Barańczak, adwokaci Aniela Steinsbergowa i Ludwik Cohn, nestor polskiej ekonomii prof. Edward Lipiński (w którego mieszkaniu odbyła się największa ilość zebrań KOR-u), krytyk literacki Jan Józef Lipski, weterani antykomunistycznego podziemia Antoni Pajdak i Józef Rybicki, kapelan Szarych Szeregów i AK Jan Zieja, Adam Szczypiorski, Wojciech Ziembiński, działacz młodzieżowy i opozycyjny Jacek Kuroń oraz młodzi działacze wywodzący się z ruchu harcerskiego Antoni Macierewicz – pomysłodawca Komitetu i Piotr Naimski.
Do pierwszej 14. członków, wkrótce dołączyły kolejne osoby: aktorka Helena Mikołajska, Mirosław Chojecki, Emil Morgiewicz, Wacław Zawadzki, Bogdan Borusewicz, Józef Śreniowski, Wojciech Onyszkiewicz, pisarka Anka Kowalska, Stefan Kaczorowski, Adam Michnik, ks. Zbigniew Kamiński i prof. Jan Kielanowski.
29 września 1977 roku KOR przekształcił się w Komitet Samoobrony Społecznej KOR. W październiku 1977 przyjęto nowych członków: działacza studenckiego, uczestnika protestu przeciwko zjednoczeniu organizacji młodzieżowych Konrada Bielińskiego, działacza harcerskiego z drużyny walterowców Seweryna Blumsztajna, Andrzeja Celińskiego, prof. Leszka Kołakowskiego, Jana Lityńskiego, Zbigniewa Romaszewskiego, Marię Wosiek i Henryka Wujca. Później do KSS „KOR” przyjęto jeszcze cztery osoby: poetę i pisarza Jerzego Ficowskiego, Wiesława Kęcika, Ewę Milewicz i Jerzego Nowackiego.
Działacze KOR organizowali pomoc materialną, medyczną i prawną osobom represjonowanym po protestach w Ursusie, Radomiu, Płocku i Grudziądzu. Zbierali informacje o ofiarach represji, aresztowaniach, pobiciach, zwolnieniach z pracy, nękaniach i prześladowaniach uczestników protestów i członków ich rodzin. Przywozili pieniądze, załatwiali adwokatów, pomagali pisać skargi i odwołania. Dowiadywali się o terminy i miejsca rozpraw i przyjeżdżali do sądu na rozprawy. Do września 1977 r. KOR udzielił pomocy ponad 600 rodzinom, wydając na ten cel ponad 3 miliony ówczesnych złotych zebranych od osób prywatnych.
Pomimo szykan i represji władz KOR rozwinął działalność na szeroką skalę. Już wkrótce po powstaniu, zaczął wydawać „Komunikat KOR”, w którym publikowano informacje o represjach oraz skali udzielonej pomocy: liczbie osób objętych wsparciem i wysokość przekazanych na pomoc środków, a następnie „Biuletyn Informacyjny”. Nowatorstwo KOR polegało przede wszystkim na tym, że działał jawnie. Apele i komunikaty KOR – nazwiska, adresy i telefony członków ogłaszano w „Komunikatach KOR”, przekazywanych do rozgłośni polskojęzycznych na zachodzie (Wolna Europa, Głos Ameryki, BBC), tak aby ludzie, którzy padali ofiarą represji oraz członkowie ich rodzin wiedzieli, gdzie mogą szukać pomocy.
Maszynowe przepisywanie „Komunikatu” oraz zbieranie pieniędzy dla rodzin represjonowanych robotników stało się zaczątkiem powstania ruchu, który z czasem skupił wokół siebie w całym kraju ok. 1500 osób. Działacze i współpracownicy KOR walczyli o prawa i wolności obywatelskie, współtworzyli Wolne Związki Zawodowe, Towarzystwo Kursów Naukowych, Studenckie Komitety Solidarności, organizowali niezależny ruch wydawniczy czasopism i publikacji książkowych, współpracowali z opozycją w Czechosłowacji i ZSRR.
Również w Toruniu, mimo represji Służby Bezpieczeństwa kilkadziesiąt osób zaangażowało się w mniejszym lub większym we współpracę z KOR i innymi powstającymi wtedy organizacjami niezależnymi tworząc bardzo aktywne środowisko opozycyjne. Byli wśród nich pracownicy naukowi UMK, studenci działający w duszpasterstwie akademickim kierowanym przez o. Władysława Wołoszyna, młodzi inżynierowie oraz część działaczy toruńskiego Klubu Inteligencji Katolickiej. Prowadzono działalność samokształceniową, gromadzono i kolportowano podziemną prasę oraz wydawnictwa, organizowano akcje ulotkowe w obronie Mirosława Chojeckiego i aresztowanego przywódcy protestu robotniczego w Grudziądzu Edmunda Zadrożyńskiego, organizowano spotkania z liderami opozycji, w tym m.in. z członkami KOR Jackiem Kuroniem, Janem Lityńskim, Ludwikiem Dornem i Anką Kowalską.
Działalności tej towarzyszył aż do podpisania Porozumień Sierpniowych nasilające się represje toruńskiej Służby Bezpieczeństwa. Do grona aktywnych działaczy opozycji demokratycznej w Toruniu zaliczyć należy m.in: Stanisława Smigla, Wiesława Cichonia, Krystynę Kutę, Józefa Adamczyka, Krystynę Antowską, Klemensa Baranowskiego, Marka Beraka, Grażynę Chmiel, Barbarę Chojnicką ( obecnie Jackowską), Annę Czerwińską (obecnie Wangin), Andrzeja Huniewicza, Piotra Jankowskiego, Wiesława Janowskiego, Katarzynę Kałamajską-Liszcz, Krzysztofa Karczewskiego, Emilię Koralewską, Krzysztofa Liszcza, Bogusława Mansfelda, Tamarę Mączarowską, Zofię Mocarską – Tycową, Janinę Ochojską, Lidię Oniszczuk (obecnie Brzozowską), Barbarę Polak, Pawła Raszkowskiego, Wojciecha Richtela, Antoniego Stawikowskiego, Małgorzatę Stawikowską, Mirosławę Sędzikowską, Andrzeja Sobkowiaka, Jana Sordyla, Jana Szejkę, Eugeniusza Swiderka, Andrzeja Trombalę, Teresę Kruszewską, Konrada Turzyńskiego, Andrzeja Tyca, Alinę Walukiewicz, Andrzeja Wiskirskiego, Annę Wyrowińską, Jana Wyrowińskiego, Zbigniewa Wysockiego, Ryszarda Ziarkiewicza, Roberta Ziemkiewicza, Małgorzatę Złotuchę (obecnie Złotuchę-Wymysłowską) .