Warszawa, 12 marca 2026 r.

FUNDACJA IM. XBW IGNACEGO KRASICKIEGO

ul. Trębacka 4, 00-074 Warszawa

KRS 0000731540 NIP 5252750192

MAGAZYNY KAWERNOWE W POLSCE: ZNACZENIE DLA BEZPIECZEŃSTWA PALIWOWEGO I GAZOWEGO PAŃSTWA

 

* Analiza ryzyk infrastrukturalnych i systemowych * Kwestia PMRP w Górze koło Inowrocławia

  Atak USA i Izraela na Iran ponownie skierował uwagę świata na jedno z najważniejszych, „wąskich gardeł” globalnej energetyki – cieśninę Ormuz. Przez ten kilkudziesięciokilometrowy przesmyk między Iranem a Omanem przepływa około jedna piąta światowego handlu ropą i znacząca część dostaw LNG, dlatego każda destabilizacja w tym rejonie natychmiast odbija się na rynkach energii.

W ostatnich dniach obawy o zakłócenia transportu surowca spowodowały wyraźny wzrost cen ropy. Analitycy wskazują, że w przypadku dalszej eskalacji konfliktu notowania mogą ponownie przekroczyć 100 dolarów za baryłkę. Eksperci ostrzegają, że w scenariuszu dłuższych zakłóceń transportu przez Ormuz ceny benzyny w Polsce mogą zbliżyć się do 8 zł za litr, a więc poziomów obserwowanych w okresach największych napięć na rynku energii.

Ten kontekst w szczególny sposób pokazuje znaczenie obowiązkowych zapasów ropy i paliw oraz gazu. Czy polski system utrzymywania tych zapasów działa w idealnym modelu?

Niestety nie.

Zmniejszająca się pojemność magazynów kawernowych 

Magazyny kawernowe są jednym z najważniejszych, choć mało widocznych elementów bezpieczeństwa energetycznego nowoczesnych państw. Powstają w naturalnych wysadach solnych – ogromnych złożach soli, w których poprzez wypłukiwanie tworzy się podziemne komory zdolne pomieścić setki tysięcy metrów sześciennych ropy, paliw lub gazu. Sól ma wyjątkowe właściwości geologiczne: jest szczelna, plastyczna i nieprzepuszczalna dla węglowodorów, dzięki czemu kawerny uznawane są za jedną z najbezpieczniejszych metod magazynowania surowców energetycznych. Jednocześnie pozwalają one na szybkie zatłaczanie i odbiór paliw lub gazu, co ma kluczowe znaczenie w sytuacjach kryzysowych, a więc gdy trzeba stabilizować rynek lub reagować na nagłe przerwy w dostawach. Z tego powodu wiele krajów – od Stanów Zjednoczonych po Niemcy – opiera system rezerw strategicznych właśnie na magazynach kawernowych.

Polska dysponuje dziś relatywnie ograniczoną, ale strategicznie ważną infrastrukturą magazynowania surowców energetycznych. W przypadku gazu funkcjonuje 7 podziemnych magazynów gazu, których łączna pojemność czynna wynosi ok. 3,3-3,8 mld mł. Największe z nich znajdują się m.in. w Wierzchowicach, Mogilnie, Kosakowie i Husowie, a dwa – Mogilno i Kosakowo – są magazynami kawernowymi w wysadach solnych. System magazynowania ropy i paliw opiera się na infrastrukturze PERN oraz kawernach solnych na Kujawach – przede wszystkim w Górze koło Inowrocławia – które stanowią jeden z kluczowych elementów systemu zapasów obowiązkowych państwa i odpowiadają za znaczną część krajowych pojemności magazynowych ropy i paliw.

Niestety, z prognozy Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych z grudnia 2025 r. wynika, że w ciągu ostatnich dwóch lat pojemności kawernowe zmniejszyły się o ok. 300 tys. ml, co odpowiada 2,7 dnia zabezpieczenia państwa w zakresie zapasów interwencyjnych. W warunkach wysokiego wykorzystania infrastruktury magazynowej ubytek tej skali ma znaczenie systemowe.

RARS wskazuje na wysoki stopień wykorzystania infrastruktury magazynowej w Polsce. Oznacza to ograniczony margines elastyczności w sytuacjach kryzysowych. W takich warunkach każde zmniejszenie funkcjonalności kluczowego magazynu zwiększa wrażliwość całego systemu.

Magazyn w Górze – serce systemu

Podziemny Magazyn Ropy i Paliw w Górze koło Inowrocławia jest największym w Polsce systemem magazynowania węglowodorów w kawernach solnych, czyli w specjalnie wypłukanych komorach powstałych w naturalnych wysadach soli. Tego typu magazyny uznawane są za jedne z najbezpieczniejszych i najbardziej odpornych form przechowywania ropy i paliw – zarówno pod względem geologicznym, jak i operacyjnym. Obiekt w Górze stanowi element systemu zapasów obowiązkowych państwa i pełni funkcję strategicznego bufora w sytuacjach zakłóceń dostaw. Operatorem magazynu jest IKS Solino S.A. – spółka z Grupy Orlen, która prowadzi eksploatację złóż soli w regionie kujawsko-pomorskim i odpowiada za produkcję solanki niezbędnej do budowy oraz obsługi kawern magazynowych. Solino nie jest więc wyłącznie przedsiębiorstwem górniczym – jego działalność stanowi technologiczny fundament funkcjonowania segmentu kawernowego w Polsce.

Wg danych RARS magazyny kawernowe w Górze dysponują łączną pojemnością 5,8 mln mł, w tym ok. 4,12 mln mł ropy naftowej oraz ok. 1,68 mln mł paliw gotowych. W skali kraju oznacza to niemal połowę krajowych pojemności magazynowych ropy oraz ok. 20 proc. pojemności paliw.

Ciąg solankowy – niewidzialny fundament bezpieczeństwa paliwowego

Eksploatacja kawern solnych jest technicznie uzależniona od ciągłości tzw. ciągu solankowego. Mechanizm jest jednoznaczny: aby wypompować ropę lub paliwo z komory, należy zatłoczyć do niej solankę; aby ponownie napełnić magazyn, trzeba wypompować ogromne wolumeny solanki i zagospodarować je w zakładach solnych i sodowych. W Polsce nie istnieje jeden ośrodek odpowiedzialny za strategiczne zarządzanie gospodarką kawernową i solankową, mimo że jest ona fundamentem infrastruktury magazynowej dla ropy, paliw i gazu. Formalnie za utrzymywanie zapasów interwencyjnych odpowiada Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych (RARS), która zarządza systemem rezerw państwowych. Jednocześnie infrastruktura logistyczna dla ropy i paliw – rurociągi oraz bazy magazynowe – znajduje się głównie w rękach państwowej spółki PERN, będącej kluczowym operatorem transportu i magazynowania ropy w Polsce.

W sektorze gazu operatorem magazynów jest Gas Storage Poland, spółka kontrolowana przez operatora systemu przesyłowego Gaz-System. Do tego dochodzą kompetencje resortowe – Ministerstwa Aktywów Państwowych, Ministerstwa Energii Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz organów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej państwa. W praktyce oznacza to rozproszenie odpowiedzialności pomiędzy administrację publiczną, agencje państwowe i spółki energetyczne. Efekt jest paradoksalny: choć kawerny solne stanowią jeden z filarów bezpieczeństwa energetycznego kraju, brakuje jednego centrum strategicznego zarządzania całym systemem – od eksploatacji soli i gospodarki solankowej po rozwój magazynów ropy, paliw i gazu.

Ministerstwo Energii pracuje obecnie nad zmianami do ustawy o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego, a zatem tematy, które teraz są w centrum uwagi z powodu kryzysu, zaraz będą przedmiotem decyzji polityków. 

Kujawy – naturalne centrum magazynów, ale bez strategii państwa

Problem szczególnie wyraźnie widać na przykładzie Kujaw – regionu, który z racji geologii wysadów solnych jest naturalnym miejscem budowy kawern magazynowych dla ropy i paliw. W odpowiedzi na pytania radnych Sejmiku Kujawsko-Pomorskiego dotyczące przyszłości magazynów paliw w regionie Ministerstwo Energii wskazało, że nadmierna koncentracja takich obiektów na Kujawach mogłaby stanowić ryzyko systemowe. W tym samym dokumencie resort bardzo szczegółowo opisał planowane inwestycje w infrastrukturę wodorową, natomiast kwestie rozwoju magazynów ropy i paliw zostały potraktowane ogólnikowo i bez wskazania konkretnych projektów inwestycyjnych. Taka argumentacja budzi uzasadnione wątpliwości – skoro największa rafineria w Polsce znajduje się w Płocku, naturalnym zapleczem infrastrukturalnym dla jej systemu magazynowego pozostają właśnie Kujawy, a nie odległe regiony kraju.

Gaz: strategia jest, ale decyzji inwestycyjnych brak

Podobny problem widać w segmencie magazynów gazu. Operator systemu magazynowego Gas Storage Poland w swoich dokumentach strategicznych wskazuje na potrzebę rozbudowy krajowych pojemności magazynowych, w tym rozwój infrastruktury w Mogilnie i Kosakowie. Polska znajduje się w fazie intensywnej rozbudowy infrastruktury gazowej: trwa budowa pływającego terminalu LNG (FSRU) w Zatoce Gdańskiej, planowana jest kolejna jednostka, a prognozy Gaz-Systemu wskazują na wzrost rynku gazu z 18,7 mld mł rocznie w 2025 r. do 25,8- 28,5 mld mł w 2030 r. Jakkolwiek na rynku panuje konsensus, że rozbudowa magazynów gazu jest potrzebna, to w praktyce decyzje inwestycyjne są bardziej skomplikowane – część infrastruktury magazynowej znajduje się bowiem w strukturach grupy Orlen, co oznacza, że realizacja projektów zależy od decyzji koncernu. W efekcie operator systemu może planować rozwój pojemności magazynowych, ale bez decyzji właścicielskich dotyczących inwestycji projekty pozostają na poziomie koncepcji. 

Paradoks polityki energetycznej  

Powstaje w ten sposób paradoks charakterystyczny dla obecnej polityki energetycznej. W przypadku nowych technologii, takich jak wodór, administracja publiczna potrafi bardzo szczegółowo wskazać planowane inwestycje i kierunki rozwoju. W przypadku infrastruktury, która już dziś stanowi fundament bezpieczeństwa energetycznego państwa, czyli magazynów ropy, paliw i gazu, strategia państwa pozostaje znacznie mniej czytelna. Tymczasem to właśnie ten segment infrastruktury decyduje o zdolności państwa do reagowania na kryzysy energetyczne, zakłócenia dostaw czy gwałtowne wahania rynku paliw.

Ryzyko inwestycyjnego zastoju i niepokój załogi IKS Solino

Budowa nowych kawern – zarówno dla ropy i paliw, jak i gazu – wymaga wypłukania pokładów soli i zagospodarowania powstałej solanki. Brak stabilnego zaplecza technologicznego w obszarze solanki oznacza realne ryzyko paraliżu przyszłych inwestycji kawernowych (Mogilno, Damasławek). Ograniczenie roli IKS Solino może w praktyce zablokować rozwój krajowych pojemności magazynowych w momencie rosnącego zapotrzebowania.

NSZZ „Solidarność” przy IKS Solino w piśmie do Prezydenta RP z 19 grudnia 2025 r. wskazała na „systemowe zaniechania organów władzy wykonawczej w zakresie ochrony infrastruktury o charakterze strategicznym oraz długofalowego planowania bezpieczeństwa energetycznego państwa”. Związkowcy zwracają uwagę na marginalizację spółki w systemie infrastruktury krytycznej, blokowanie nowych projektów magazynowych oraz ograniczanie odbioru solanki, co – ich zdaniem – wpływa na zdolność utrzymania wydobycia na poziomie technicznie niezbędnym dla obsługi kawern.

Głos strony społecznej powinien zostać potraktowany nie jako element sporu pracowniczego, lecz jako sygnał ostrzegawczy dotyczący infrastruktury systemowej. W sytuacji, gdy Polska dysponuje relatywnie ograniczonymi pojemnościami magazynowymi w relacji do potencjalnych zagrożeń geopolitycznych, oznaczałoby to strukturalne osłabienie systemu bezpieczeństwa paliwowego.

Konkluzja: należy zapewnić ciągłość funkcjonowania systemu kawernowego

Współczesne bezpieczeństwo energetyczne państwa nie zależy wyłącznie od kierunków importu surowców czy bieżących cen na światowych rynkach. W równym stopniu zależy od infrastruktury, która pozwala te surowce magazynować i uruchamiać w sytuacjach kryzysowych. W Polsce jednym z kluczowych elementów tego systemu są magazyny kawernowe w wysadach solnych – zwłaszcza kompleks w Górze koło Inowrocławia, który odpowiada za znaczną część krajowych pojemności magazynowych ropy i paliw i pełni funkcję strategicznego bufora w sytuacjach zakłóceń dostaw. W warunkach rosnącej niestabilności geopolitycznej utrzymanie pełnej sprawności operacyjnej tej infrastruktury staje się jednym z podstawowych warunków realnego bezpieczeństwa paliwowego państwa. Dlatego kluczowym wyzwaniem najbliższych lat nie jest wyłącznie utrzymanie wymaganych poziomów zapasów, lecz także zapewnienie ciągłości funkcjonowania całego systemu kawernowego – od stabilnej eksploatacji złóż soli i gospodarki solankowej po rozwój nowych pojemności magazynowych. Szczególne znaczenie ma w tym kontekście utrzymanie pełnej zdolności operacyjnej magazynów w Górze, które stanowią jeden z filarów krajowego systemu zapasów obowiązkowych. W warunkach rosnącego zapotrzebowania na gaz i paliwa oraz zwiększonej niestabilności globalnych rynków energii zapewnienie ich nieprzerwanego działania powinno być traktowane jako element infrastrukturalnego bezpieczeństwa państwa – porównywalny z bezpieczeństwem sieci energetycznych czy systemu przesyłowego.  

  FUNDACJA IM. XBW IGNACEGO KRASICKIEGO

ul. Trębacka 4, 00-074 Warszawa

KRS 0000731540 NIP 5252750192

Ilustracje nie są częścią „Analizy”, zostały dodane przez redaktora strony.