Emerytura po jednym dniu pracy? Wyjaśniamy, jak naprawdę działają przepisy dla Ukraińców
W przestrzeni publicznej regularnie powraca temat emerytur dla obywateli Ukrainy. Nagłówki głoszące, że „wystarczy jeden dzień legalnej pracy w Polsce, aby otrzymać polską emeryturę”, budzą ogromne emocje i kontrowersje. Czy polskie prawo rzeczywiście jest aż tak hojne? Jak w każdej skomplikowanej procedurze prawnej, klucz tkwi w szczegółach.
Oto rzetelne wyjaśnienie mechanizmu, który stoi za tymi doniesieniami.
Mit jednego dnia a rzeczywistość, czyli co oznacza „prawo do emerytury”
W polskim systemie emerytalnym (opartym na filarze kapitałowym) odprowadzenie choćby jednej składki otwiera prawo do świadczenia emerytalnego po osiągnięciu wieku emerytalnego (60 lat dla kobiet, 65 lat dla mężczyzn). Ta zasada dotyczy każdego – zarówno Polaka, jak i obcokrajowca.
Jeżeli obywatel Ukrainy przepracuje w Polsce legalnie tylko jeden dzień, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) wyliczy mu emeryturę wyłącznie na podstawie tej jednej wpłaconej składki.
- Efekt? Będzie to tzw. emerytura groszowa, wynosząca dosłownie kilka groszy lub kilka złotych miesięcznie.
- Za jeden dzień pracy nikt nie dostaje automatycznie pełnej polskiej emerytury minimalnej.
Skąd wzięły się kontrowersje? Dwustronna umowa i dopłaty do minimum
Prawdziwym źródłem dyskusji nie jest sama „groszowa” emerytura, ale kwestia dopłat do emerytury minimalnej.
Polska i Ukraina podpisały w 2012 roku dwustronną Umowę o zabezpieczeniu społecznym. To standardowy międzynarodowy dokument (Polska ma podobne umowy m.in. z USA, Kanadą czy krajami UE). Jej głównym założeniem jest sumowanie okresów pracy z obu krajów, aby pracownik nie tracił lat stażu z powodu migracji.
Aby otrzymać w Polsce gwarantowaną emeryturę minimalną (która wynosi 1978,49 zł brutto), należy spełnić dwa twarde warunki stażowe:
- Wiek: 60 lat dla kobiet / 65 lat dla mężczyzn.
- Staż pracy: minimum 20 lat dla kobiet / 25 lat dla mężczyzn.
Dzięki umowie z 2012 roku, obywatel Ukrainy może zsumować lata pracy na Ukrainie i w Polsce, by osiągnąć wymagany staż (np. 23 lata pracy w Kijowie i 2 lata w Warszawie).
Gdzie pojawia się dopłata z ZUS?
Jeżeli taka osoba osiągnie wymagany staż (np. 25 lat) i złoży wniosek, ZUS wylicza jej część emerytury za okres polski, a ukraiński odpowiednik za okres ukraiński. Ponieważ emerytury na Ukrainie są bardzo niskie (często w przeliczeniu rzędu kilkuset złotych), suma obu tych świadczeń może nie dorównywać polskiemu minimum.
W takim scenariuszu, na mocy przepisów, polski ZUS dopłaca różnicę, aby emeryt otrzymał łącznie kwotę minimalnej polskiej emerytury.
Kluczowy bezpiecznik: Warunek stałego zamieszkania
Dopłata do minimalnej emerytury nie jest przyznawana bezwarunkowo i na odległość. Aby obywatel Ukrainy mógł otrzymać od ZUS-u wyrównanie do polskiego minimum, musi spełnić kluczowy warunek: musi na stałe zamieszkiwać w Polsce.
- ZUS aktywnie to weryfikuje. Osoby, które wyjeżdżają z Polski lub próbują pobierać dopłatę, mieszkając na Ukrainie, tracą prawo do tego dodatku.
- Ponadto, zgodnie z nowelizacjami i uszczelnieniem przepisów w ostatnich latach, procedury kontroli miejsca zamieszkania (np. sprawdzanie kont bankowych, deklaracji podatkowych czy fizyczna weryfikacja) zostały mocno zaostrzone, by eliminować tzw. turystykę emerytalną.
| Cecha | Emerytura z samej składki (np. za 1 dzień) | Dopłata do emerytury minimalnej |
|---|---|---|
| Wysokość świadczenia | Wyliczana z kapitału (kilka groszy/złotych) | Wyrównanie do kwoty 1978,49 zł brutto |
| Wymagany łączny staż | Brak minimum | 20 lat (kobiety) / 25 lat (mężczyźni) |
| Konieczność mieszkania w PL | Nie (ZUS przeleje grosze za granicę) | Tak, bezwzględnie wymagane |
Podsumowanie
Teza o „emeryturze dla Ukraińca za jeden dzień pracy” zawiera w sobie ziarno prawdy urzędowej, ale w powszechnym odbiorze stała się manipulacją. Jeden dzień pracy daje jedynie prawo do własnych odłożonych składek (czyli groszy).
Z kolei prawo do dopłaty do minimalnej emerytury wymaga wieloletniego (np. 20- lub 25-letniego) ciężkiego stażu pracy (zsumowanego z obu krajów) oraz realnego, stałego życia i mieszkania w Polsce.
Poskładał – redaktor
