Szanowni Państwo,

niektóre z organizacji związkowych otrzymały i otrzymują obecnie informacje z GUS ws. obowiązku sprawozdawczego SOF-2. 

1. Podchodźmy do formularza na spokojnie, choć miejscami może on być denerwujący – zwłaszcza jeśli chodzi o rzekome „błędy”, które w rzeczywistości błędami nie są (wykrzykniki w żółtym polu). Chodzi jedynie o dodatkowe uzasadnienie w odpowiednim polu. Być może jest to technika mająca zniechęcić i sprawić, żebyśmy chcieli jak najszybciej mieć formularz „z głowy”. Nie poddawajmy się temu.

2. Dane są objęte tajemnicą statystyczną, tj. mogą być wykorzystywane przez GUS wyłącznie zbiorczo, bez identyfikacji podmiotu. Niektóre organizacje, jeśli nie chcą wpisywać danych, np. dotyczących finansów, wpisują „0,00”, a w uzasadnieniu tzw. „błędu” wskazują, że z uwagi na możliwe naruszenie autonomii związkowej – Konwencja nr 87 MOP – nie podaje się danych finansowych.

3. Natomiast z punktu widzenia celu zbierania danych statystycznych oraz praw i wolności związkowych pamiętajmy, że oprócz konieczności podawania prawdziwych informacji i ew. uzasadnień tzw. rzekomo „błędów” jw. (żółtych) istotne jest, żeby ten obowiązek wykorzystać na rzecz Związku (a nie po prostu odhaczyć) i podać możliwie jak najobszerniejsze, najpełniejsze dane i uwagi (w ramach formularza) pokazujące działalność związkową w zakładzie pracy, trudności, wyzywania, działania, problemy, naszą codzienną pracę społeczną, często nawet bez tzw. godzin związkowych i oddelegowania, przewagę negocjacyjną, pracodawcy finansową i inną, obawy pracowników, bierność, brak zaangażowania i tak dalej.   Jak najwięcej tego typu danych z różnych obszarów (jeśli prawdziwe!) – ale w relacji do zakładu pracy, pracowników i organów zewnętrznych a nie np. do Regionu czy KK :). Uważajmy, bo te dane potem mogą np. być przez GUS brane do jakiegoś raportu zbiorczego o stanie związków w Polsce albo może do ustawodawstwa i posłużyć np. do konkluzji, że wszystko jest OK!!! BARDZO WAŻNE.

4. Przykładowo, roboczo i wiadomo, o co chodzi (jeśli jest to prawdziwe w danym przypadku i zapisane własnymi słowami), chodzi o Dział VI pkt 1, w tym lit. P, oraz Dział IX pkt 1 i ppkt, w tym 12, a także uwagi na końcu formularza (bardzo ważne).  

W Dziale IX pkt 1 ppkt 12, gdzie jest rubryka „inne”, mamy tylko 60 znaków. Wobec tego napiszmy tam, że jest za mało miejsca i pozostałe informacje zostaną wpisane w rubryce „Uwagi” na końcu formularza. Bo taka jest prawda.

  Więcej miejsca mamy w Dziale VI pkt 1 lit. P – również to wykorzystajmy. Zastanówmy się chwilę, bo często szybko wypełniamy formularz i zapominamy, ile rzeczy robimy. W „Uwagach” również możemy wpisać dodatkowe informacje – możemy tam napisać ich dużo, a co ważne, zrobić to anonimowo.  

Różne rzeczy, o których często zapominamy, a które warto przypomnieć GUS – w Dziale VI, dotyczącym rodzajów aktywności związkowej, w Dziale IX, tam gdzie są problemy, oraz w „Uwagach”, gdzie można wpisać dodatkowe informacje:

   -pracownicy boją się zapisywać do związku z obawy przed negatywnymi konsekwencjami;

   -nie chcą się zapisywać, ponieważ uważają, że jeśli związek coś wynegocjuje zbiorowo, np. podwyżki czy świadczenia, to i tak skorzystają z tego wszyscy;    -członkowie związku płacą składki, a osoby niezrzeszone nie ponoszą tego kosztu, a jednocześnie korzystają z efektów działalności związku. Warto więc wskazywać na potrzebę rozwijania ulg podatkowych dla członków związków zawodowych;    -pracownicy nie chcą się zapisywać do Związku z powodu niewystarczającej edukacji w szkołach oraz tego, że publiczny nadawca i media w niewystarczającym stopniu pokazują    znaczenie społeczeństwa obywatelskiego w zakładach pracy i rolę związków zawodowych (bo sami są pracodawcami);    -występują trudności w relacjach z pracodawcą – i jakie konkretnie;    -jak pracownicy są traktowani, jak wygląda kwestia równego traktowania i dyskryminacji, czasu pracy oraz przestrzegania zasad BHP;    -praca związkowa jest wykonywana społecznie, szczególnie w sytuacji, gdy organizacja nie korzysta lub nie korzysta w pełnym przysługującym jej zakresie z oddelegowań i godzin związkowych; można również wskazać, jeśli pracodawca traktuje działaczy związkowych w sposób szczególny;    -występują trudności związane np. z powołaniem innego związku zawodowego w zakładzie pracy, jeżeli istnieje uzasadnione podejrzenie, że jest to inicjatywa pracodawcy – np. gdy związek tworzą osoby z kadry kierowniczej, unika on zajmowania wspólnego stanowiska w sprawie regulaminów lub bez szemrania przyjmuje propozycje pracodawcy („żółte związki”);    -odbywają się spotkania z pracodawcą w sprawach indywidualnych i zbiorowych, nawet bez odrębnego trybu bo są częste;    -sam formularz GUS SOF-2 jest trudny w wypełnianiu, a pojawiające się komunikaty o „błędach” nie zawsze oznaczają rzeczywiste błędy. Utrudnia to wypełnienie formularza. Przykładowo w Dziale IX pkt 1, w pozycji „inne”, jest bardzo mało miejsca na wpisanie informacji, a niektóre ppunkty łączą różne sytuacje, przez co trudno zaznaczyć odpowiedź z pełnym przekonaniem. To również można wskazać jako problem dotyczący samego formularza;    -przykładowo może występować wypalenie lidera związkowego, ale niekoniecznie napięcia wewnętrzne w organizacji. Warto więc zastanowić się, czy ppkt dotyczący „trudności wewnątrz organizacji”, zawierający przykłady różnych sytuacji, rzeczywiście w pełni odpowiada temu, co dzieje się w danej organizacji;    -utrudnione jest składanie sprawozdań do urzędu skarbowego i Szefa KAS oraz że procedury powinny być prostsze, szczególnie że wiele organizacji to niewielkie jednostki. Związki zawodowe są dla ludzi pracy, a nie księgowych i prawników;    -organy PIP lub inne instytucje nie zawsze udzielają wystarczającej pomocy – oczywiście, jeśli rzeczywiście tak jest;    -występują trudności z wyjazdami i oddelegowaniami na szkolenia związkowe lub zebrania;    -obowiązujące ustawodawstwo nie w pełni wspiera działalność związków zawodowych;    -sądy pracy działają bardzo wolno;    -postępowania prowadzone przez PIP trwają długo, a Inspekcja nie dysponuje wystarczającą liczbą pracowników;    -występują trudności w komunikowaniu się z załogą, np. gdy pracodawca blokuje możliwość korzystania z normalnych kanałów komunikacji zakładowej;    -rząd nie zapewnia wystarczającego wsparcia dla zakładów pracy i polskiego przemysłu;    -i tak dalej, i tym podobne;    -oraz inne problemy i uwagi, jeśli występują w Państwa Organizacji – zachęcamy do ich opisania i podzielenia się nimi w sposób ogólny, własnymi słowami.

Chodzi o to, że często warto usiąść nad formularzem na spokojnie, a nie wypełniać SOF-2 szybko tylko dlatego, że jest taki obowiązek i chcemy mieć go „z głowy”. Jeżeli nie wskażemy rzeczywistych problemów, ktoś później zbiorczo zestawi dane i może powstać obraz, że skoro niewiele problemów zostało wykazanych, to związkom zawodowym bardzo dobrze działa się w Polsce.  

Wykorzystajcie Państwo te przykłady, jeśli rzeczywiście występują w Waszej Organizacji, i opiszcie je zgodnie z prawdą oraz własnymi słowami. Warto również rozważyć, czy do czasu podawanego na wypełnienie formularza nie należy doliczyć czasu potrzebnego na przygotowanie danych, spokojne zastanowienie się nad odpowiedziami, ewentualne telefony do GUS czy choćby zapoznanie się z niniejszą wiadomością – według naszej oceny jest to również czas poświęcony na prawidłowe przygotowanie sprawozdania.

Opracowano w Regionie NSZZ Solidarność Małopolska