„Solidarność” od początku traktowała kulturę jako istotny element godności człowieka i oporu wobec totalitaryzmu. W 1981 r. I Krajowy Zjazd Delegatów przyjął specjalną Deklarację programową w sprawie kultury narodowej, w której Związek deklarował się jako gwarant wolności kultury, przeciwnik cenzury i zwolennik samorządności instytucji kulturalnych. 

Już w preambule Statutu czytamy, że Związek prowadzi działalność „w zakresie obrony godności, praw i interesów pracowniczych członków Związku oraz realizacji ich potrzeb materialnych, społecznych i kulturalnych”, zatem interesowanie się kulturą (zarówno w wymiarze edukacji, jak i twórczości artystycznej) jest więc – obok obrony praw pracowniczych – integralną częścią misji NSZZ „Solidarność”.

ZACHĘCAMY DO UDZIAŁU W WYDARZENIACH ZWIĄZANYCH Z „ROKIEM JANA KASPROWICZA”

Jan Kasprowicz (1860–1926) należy do najwybitniejszych przedstawicieli Młodej Polski, a jednocześnie pozostaje jednym z najbardziej wyrazistych poetów o silnych regionalnych korzeniach.

Urodzony w ubogiej chłopskiej rodzinie w Szymborzu na Kujawach, przez całe życie nosił w sobie ślad „małej ojczyzny”. Te kujawskie korzenie nie tylko ukształtowały jego wrażliwość, lecz także stały się ważnym elementem jego twórczości, łącząc się z modernistycznymi poszukiwaniami epoki. Kasprowicza można więc określić mianem kujawskiego poety Młodej Polski – artysty, który regionalne doświadczenie przekuł w uniwersalną refleksję nad kondycją człowieka.

Już w pierwszym, społecznym okresie twórczości kujawskość Kasprowicza ujawnia się najpełniej. Pochodząc z wielodzietnej, biednej rodziny chłopskiej, poeta doskonale znał realia wiejskiej nędzy. W cyklu sonetów Z chałupy (Poezje, 1889) oraz wierszu W chałupie ukazał ją z naturalistyczną precyzją – głód, brud, ciężką pracę i upokorzenie. Obrazy kujawskiej wsi (dym torfowy, wilgotne pola, chałupy) nie są tu jedynie tłem, lecz nośnikiem oskarżenia społecznego. Styl tego okresu – realistyczny, reporterski, wzbogacony gwarą – wyrasta bezpośrednio z kujawskiego doświadczenia. Kasprowicz stał się tu „rzecznikiem skrzywdzonych”, kontynuując tradycję pozytywistyczną, ale nadając jej modernistyczny, bardziej osobisty wymiar.

Kujawskie korzenie pozostały widoczne także w późniejszych etapach twórczości, choć uległy przemianie. W okresie modernistycznym i buntowniczym (od Krzaku dzikiej róży 1898) poeta odszedł od czysto społecznej tematyki na rzecz symbolizmu, katastrofizmu i metafizyki (Hymny). Jednak wspomnienia dzieciństwa – np. dźwięk wiejskiej piszczałki nad stawem – powracają nawet w wielkich, apokaliptycznych wizjach. Z kolei w trzecim, franciszkańskim okresie (Księga ubogich, Mój świat) kujawska prostota ludu staje się wartością pozytywną. Kult prostego człowieka, afirmacja natury i pokory wobec świata mają swoje źródło właśnie w chłopskich korzeniach z Kujaw. Kasprowicz nigdy nie zerwał z „chłopskim” punktem widzenia – nawet jako profesor i rektor Uniwersytetu we Lwowie podpisywał się czasem jako „chłop z Szymborza”.

Mimo silnego regionalizmu Kasprowicz przekracza ramy poety regionalnego. Jego kujawskość staje się punktem wyjścia do uniwersalnych pytań epoki Młodej Polski: kryzysu wartości, rozdarcia między sacrum a profanum, buntu i pojednania z Bogiem. Dzięki temu poeta łączy „małą ojczyznę” z wielką literaturą europejską. Regionalne doświadczenie pozwala mu mówić o ludzkiej egzystencji w sposób autentyczny i głęboki, co czyni go nie tylko kujawskim, ale przede wszystkim polskim poetą modernizmu.

Podsumowując, Jan Kasprowicz jest kujawskim poetą Młodej Polski w najszlachetniejszym znaczeniu tego określenia. Kujawy ukształtowały jego wrażliwość, dostarczyły materiału do najmocniejszych obrazów i nadały jego twórczości autentyczności. Jednocześnie regionalne korzenie nie zamknęły go w prowincjonalizmie – stały się mostem do wielkich pytań modernistycznych. Dzięki temu Kasprowicz pozostaje dziś poetą zarówno „stamtąd” – z kujawskiej chałupy, jak i „stąd” – z serca polskiej literatury przełomu wieków. Jego przykład pokazuje, jak lokalne doświadczenie może stać się źródłem uniwersalnej wartości artystycznej.

Redaktor

Starosta Inowrocławski Wiesława Pawłowska oraz Komitet Organizacyjny Obchodów Roku Jana Kasprowicza w Powiecie Inowrocławskim zapraszają do udziału w uroczystościach upamiętniających 100. rocznicę śmierci Jana Kasprowicza.

Odbędą się one 1 sierpnia w Inowrocławiu. Na plakacie prezentujemy program.