Szanowny Panie Prezydencie

W pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych XX wieku przedłożyliśmy Ministrowi Przekształceń Własnościowych koncepcję budowy systemu podziemnych magazynów węglowodorów w wysadach solnych zlokalizowanych w centralnej Polsce. Projekt ten zakładał wykorzystanie istniejącego kompleksu gospodarczego solno-sodowo-chemicznego na Kujawach, a jego nadrzędnym celem było trwałe wzmocnienie bezpieczeństwa energetycznego Rzeczypospolitej Polskiej.

Idea magazynowania węglowodorów w głębokich strukturach solnych miała umożliwić stworzenie systemu magazynowego taniego w eksploatacji, bezpiecznego technologicznie i przyjaznego dla środowiska naturalnego. System ten miał kompensować strukturalne braki państwa polskiego wynikające z niedostatecznych zasobów strategicznych surowców energetycznych, które stanowią fundament nowoczesnej gospodarki oraz bezpieczeństwa państwa.

Celem prywatyzacji kopalni soli Solino S.A., spółek sodowych Janikosoda S.A. i Soda Mątwy S.A., a także Cementowni Kujawy S.A., było utworzenie w wysadach solnych centralnej Polski zespołu podziemnych magazynów przeznaczonych do składowania szeroko rozumianych węglowodorów. Zamknięty układ technologiczny oraz ścisła symbioza wszystkich podmiotów wchodzących w skład kompleksu solno-sodowo-chemicznego gwarantowały powstanie magazynów o dużych pojemnościach, niskich kosztach utrzymania, wysokim poziomie bezpieczeństwa i minimalnym oddziaływaniu na środowisko. W pierwszym etapie planowano budowę magazynów przeznaczonych na strategiczne rezerwy ropy naftowej i benzyn, na wypadek kryzysów energetycznych, zerwania łańcuchów dostaw bądź konfliktów zbrojnych. Głównym celem funkcjonowania tego kompleksu było i pozostaje budowanie bezpieczeństwa energetycznego państwa w wymiarze gospodarczym, społecznym i politycznym.

Wyłączenie odbiorców solanki z katalogu infrastruktury krytycznej oraz sprzedaż w 2014 roku spółek Grupy Ciech prywatnemu inwestorowi doprowadziły w praktyce do utraty przez państwo polskie kontroli nad kluczowym dla bezpieczeństwa energetycznego kraju kompleksem podziemnych magazynów zlokalizowanych na Kujawach, w tym nad zakładami sodowo-chemicznymi Grupy Ciech współpracującymi z cementownią oraz instalacjami Anwilu Włocławek.

Rząd Donalda Tuska, dokonując w 2014 roku sprzedaży spółek Ciech (obecnie Qemetica S.A.), nie zabezpieczył strategicznych interesów państwa, pomimo naszych wcześniejszych, wielokrotnie zgłaszanych apeli dotyczących w szczególności: – wprowadzenia ustawowych lub umownych gwarancji pierwokupu spółek w razie ich dalszej odsprzedaży, – nałożenia obowiązku uzyskiwania zgody państwa na zmianę technologii produkcji, – zakazu podejmowania współpracy z podmiotami gospodarczymi i handlowymi, których działalność mogłaby zagrażać interesom kompleksu energetycznego.

Szczegółowe stanowiska w sprawie funkcjonowania kompleksu energetycznego zostały przekazane m.in. do Ministra Aktywów Państwowych Borysa Budki (01.03.2024 r.), Prezesa Rady Ministrów Donalda Tuska (29.05.2024 r., 27.08.2024 r., 26.09.2024 r„ 28.11.2024 r., 18.03.2025 r., 09.04.2025 r., 07.05.2025 r.), a także do samorządów województwa kujawsko-pomorskiego, na terenie których kompleks prowadzi działalność gospodarczą, w tym do Sejmiku Województwa Kujawsko-Pomorskiego (18.03.2025 r., 17.06.2025 r.) oraz Kujawsko-Pomorskiej Wojewódzkiej Rady Dialogu Społecznego (22.08.2025 r.).

Likwidacja w 2025 roku zakładu sodowego w Janikowie, należącego do Qemetica S.A., który stanowił kluczowy element funkcjonowania całego kompleksu energetycznego, w naszej ocenie nie miała charakteru przypadkowego. Obecnie obserwujemy stosowanie analogicznych mechanizmów wobec drugiego zakładu sodowego w Inowrocławiu. Wygaszenie działalności tego zakładu doprowadziłoby do całkowitej i nieodwracalnej likwidacji całego kompleksu magazynowego, a w konsekwencji do unieruchomienia strategicznego dla państwa polskiego magazynu ropy i paliw w miejscowości Góra koło Inowrocławia.

Docierają do nas sygnały wskazujące na obniżanie jakości produktów sodowych w drugim zakładzie Qemetica S.A., a także na możliwe działania godzące w środowisko naturalne. Z posiadanych informacji wynika, że ograniczany jest proces wymywania chlorków w zakładach sodowych w Inowrocławiu. Prowadzi to do uzasadnionego podejrzenia, iż są to działania celowe, zmierzające do ostatecznego zamknięcia również tego zakładu. W tym kontekście należy rozważyć, czy obserwowane procesy mają na celu likwidację kolejnego zakładu, trwałe obniżenie jakości produktów, czy też wywołanie negatywnego oddziaływania na środowisko naturalne, które następnie stałoby się podstawą presji ze strony organizacji ekologicznych.

W wyniku eksploatacji instalacji do produkcji sody kalcynowanej powstają odpady niebezpieczne oraz inne niż niebezpieczne, magazynowane w stawach osadowych na tzw. „białym morzu”. Pozostałości poprodukcyjne, tzw. szlamy posodowe, w ilości około 7 min m3 rocznie kierowane są do stacji wymywania chlorków, a następnie — po odwodnieniu – składowane. Zasolone ścieki z procesu przemywania są odprowadzane do Wisły w ilości średnio około 11,5 min m3 rocznie. Likwidacja instalacji oczyszczania chlorków spowoduje nie tylko obniżenie jakości wyrobów, lecz również poważne zagrożenie ekologiczne dla wód powierzchniowych, w tym rzeki Wisły. Obniżona jakość produktów może zostać wykorzystana przez właściciela Qemetica S.A. jako pretekst do likwidacji zakładu z powodu rzekomego braku konkurencyjności. Z kolei celowe przekraczanie dopuszczalnych norm ścieków może uruchomić presję organizacji ekologicznych i doprowadzić do społecznego żądania zamknięcia zakładu sodowego w Inowrocławiu.

Zespól opisanych działań może wskazywać, że właściciel Qemetica S.A. działa w interesie obcych państw lub ich lobbystów, paraliżując możliwość budowy podziemnych systemów magazynowania węglowodorów w kawernach solnych. Zmiany technologii produkcji w zakładach o tak strategicznymi znaczeniu powinny być prowadzone w porozumieniu z organami państwa. Pomimo formalnego wyłączenia tych zakładów z infrastruktury krytycznej, w rzeczywistości nadal one taką infrastrukturę stanowią.

W naszej ocenie istnieje realne ryzyko przejęcia polskiego potencjału magazynowego przez państwo niemieckie, które jeszcze przed agresją Rosji na Ukrainę – we współpracy z Federacją Rosyjską – dążyło do eliminacji Polski, państw bałtyckich i Ukrainy z rynku energetycznego Europy Środkowo-Wschodniej poprzez projekty Nord Stream 1 i 2. Jedynie zdecydowana postawa ówczesnego Prezydenta Stanów7 Zjednoczonych Donalda Trumpa doprowadziła do wstrzymania tej inwestycji. Niemcy i Rosja, przy cichej akceptacji znacznej części Europy Zachodniej, w szczególności Francji, dążyły do przejęcia kontroli nad dystrybucją węglowodorów w Europie, zwłaszcza w jej części środkowo-wschodniej. Polska, która mogłaby stać się regionalnym zapleczem magazynowym i węzłem energetycznym, do dziś nie dysponuje odpowiednimi pojemnościami magazynowymi nawet dla zabezpieczenia własnych potrzeb.

Należy mieć świadomość, że projekty te nie zostały porzucone przez państwa o ambicjach imperialnych. Po zakończeniu wojny w Ukrainie z dużym prawdopodobieństwem do nich powrócą. W tym kontekście zasadnicze pytanie brzmi: jaka będzie wówczas rola Polski w regionie i w Europie, jeżeli wcześniej pozbawimy się naturalnych przewag energetycznych oraz istotnej części suwerenności decyzyjnej? Państwa Europy Zachodniej narzucające ideologię tzw. Zielonego Ładu doskonale zdają sobie sprawę, że współczesna nauka i technika dysponują rozwiązaniami umożliwiającymi wykorzystanie węglowodorów w sposób bezpieczny dla środowiska. Realnym kierunkiem polityki powinno być inwestowanie w rozwój technologii, a nie ich administracyjne blokowanie.

Jednym z istotnych powodów presji środowisk liberalno-lewicowych Europy Zachodniej forsujących Zielony Ład jest dynamiczny rozwój Europy Środkowo-Wschodniej, w szczególności Polski, który stanowi zagrożenie dla pozycji gospodarczej tzw. „starej Unii”. Ograniczanie dostępu do taniej energii kopalnej oraz uzależnianie państw regionu od technologii odnawialnych prowadzi do spowolnienia ich rozwoju i utrwalania zapóźnień wobec Europy Zachodniej.

Polska, dysponująca znacznymi zasobami węgla oraz wyjątkowo korzystnymi warunkami do magazynowania węglowodorów w kawernach solnych, z dnia na dzień staje się państwem zależnym energetycznie od obcych technologii. Zgoda na osłabianie śląskiego okręgu gospodarczego poprzez likwidację kopalń węgla kamiennego stanowi działanie sprzeczne z polską racją stanu i oznacza akceptację podporządkowania państwa dominacji gospodarczej krajów Europy Zachodniej, w szczególności Niemiec i Francji – tym bardziej, że państwa te same powracają do energetyki jądrowej i paliw kopalnych.

Wysoką cenę płacimy również za zaniechania po 1989 roku w zakresie dekomunizacji, lustracji, reprywatyzacji oraz racjonalnej prywatyzacji gospodarki.

Bezpieczeństwo Polski powinno być budowane w oparciu o trwały sojusz ze Stanami Zjednoczonymi oraz państwami Europy Środkowo-Wschodniej – od Islandii po Turcję – czyli krajami znajdującymi się bezpośrednio w strefie zagrożeń ze strony Rosji. Wymaga to jak najszybszego ukończenia nowego szlaku handlowo-gospodarczego od Bałtyku po Adriatyk, z pełną infrastrukturą transportową, centralnym portem komunikacyjnym oraz koleją dużych prędkości.

Dla zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego regionu kluczowe jest zbudowanie po stronie polskiej kompleksów podziemnych magazynów węglowodorów w kawernach solnych zlokalizowanych w centralnej Polsce, które – we współpracy z magazynami po stronie ukraińskiej -zapewniłyby państwom regionu niezależność energetyczną oraz stworzyły realną ofertę dla gazu ze Stanów Zjednoczonych. Taki blok państw stanowiłby naturalny sojusz gospodarczy i militarny.

Wdrażanie przez Polskę i inne państwa regionu europejskiej strategii energetycznej w obecnym kształcie prowadzi do ograniczenia ich suwerenności. Polska powinna przebudować swój model gospodarczy z usługowego na produkcyjny, aby odzyskać realny wpływ na kierunki rozwoju Europy. Przy definiowaniu tego modelu władze ustawodawcze i wykonawcze powinny uwzględniać również scenariusze rozpadu Unii Europejskiej lub opuszczenia jej struktur, tak aby państwo zachowało zdolność do samodzielnego rozwoju i ochrony bezpieczeństwa obywateli. Blokowanie rozwoju podziemnych systemów magazynowych w kawernach solnych zlokalizowanych w centralnej Polsce oraz doprowadzanie do celowego i nieodwracalnego zniszczenia kluczowego dla bezpieczeństwa państwa polskiego kompleksu energetycznego, w konsekwencji sprzyjające interesom obcych państw – w tym państw wrogich – stanowi rażące naruszenie interesu narodowego Rzeczypospolitej Polskiej.

W stanowiskach wielokrotnie kierowanych do Prezesa Rady Ministrów Donalda Tuska wskazywaliśmy na pilną konieczność opracowania i wdrożenia rządowej strategii budowy kompleksu podziemnych magazynów węglowodorów w kawernach solnych na złożach Lubień Kujawski, Łanięta oraz Damasławek. Strategia ta powinna obejmować zapewnienie pełnego dostępu do infrastruktury transportowej, w tym sieci drogowej o parametrach dróg ekspresowych oraz infrastruktury kolejowej wraz z bocznicami.

Projektowane magazyny powinny być przystosowane zarówno do przesyłu rurociągowego, jak i do zatłaczania węglowodorów do cystern kolejowych i samochodowych, co jest niezbędne na wypadek awarii infrastruktury przesyłowej bądź jej celowego uszkodzenia. Celem strategii – obok budowy nowych pojemności magazynowych – powinno być również uratowanie przed ostatecznym upadkiem kompleksu spółek magazynowo-solno-sodowo-chemicznych na Kujawach, stanowiącego fundamentalny element bezpieczeństwa energetycznego państwa. Bez zachowania tego zaplecza technicznego i technologicznego niemożliwe jest zarówno tworzenie nowych pojemności magazynowych, jak i prowadzenie bieżących operacji technicznych na magazynach ropy naftowej i paliw. Niezbędne jest w tym celu powołanie spółki celowej oraz odkupienie infrastruktury o charakterze krytycznym od prywatnego inwestora Qemetica S.A.. co umożliwi kontynuowanie prac nad budową i rozwojem podziemnych magazynów gazu, ropy i paliw w wysadach solnych na Kujawach, w Wielkopolsce oraz w centralnej Polsce.

Wskazujemy, że w dniu 18 lipca 2025 r, odbyło się posiedzenie Rady ds. Środowiska, Energii i Zasobów Naturalnych działającej w ramach Narodowej Rady Rozwoju przy Prezydencie Rzeczypospolitej Polskiej, poświęcone zagadnieniom bezpieczeństwa energetycznego państwa, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji Solino S.A. oraz funkcjonowania całego kompleksu magazynowego.

Szanowny Panie Prezydencie

   Zwracamy się do Pana jako Głowy Państwa Polskiego z apelem o podjęcie interwencji wobec rządu Prezesa Rady Ministrów Donalda Tuska w celu zintensyfikowania działań na rzecz budowy bezpieczeństwa energetycznego Rzeczypospolitej Polskiej, które stanowi warunek rozwoju gospodarczego, wolności ekonomicznej oraz bezpieczeństwa wszystkich obywateli.

W szczególności wnosimy o zdyscyplinowanie rządu do niezwłocznego przedstawienia:

1. raportu dotyczącego oceny zasobów soli w wysadach solnych pozostających w dyspozycji Solino S.A. pod kątem ich wykorzystania do magazynowania węglowodorów;
2. zatwierdzonej przez rząd strategii budowy podziemnych systemów magazynowych w wysadach solnych na złożach Damasławek, Lubień Kujawski oraz Łanięta, przeznaczonych do magazynowania ropy naftowej, paliw i gazu na potrzeby Rzeczpospolitej Polskiej oraz państw Europy Środkowo-Wschodniej;
3. rządowego planu działań na wypadek wyczerpania się złóż solnych pozostających w dyspozycji Solino S.A. oraz ewentualnej likwidacji przez prywatnego inwestora poszczególnych jednostek gospodarczych tworzących kompleks energetyczny, bez których realizacja nowych pojemności magazynowych oraz prowadzenie operacji technicznych nie będzie możliwe.

Apelujemy ponadto o powołanie przez Pana Prezydenta specjalnego komitetu odpowiedzialnego za stały nadzór nad bezpieczeństwem energetycznym państwa oraz jego długofalowym rozwojem, którego celem będzie osiągnięcie przez Polskę realnej niezależności energetycznej oraz utrzymanie jej pozycji lidera w regionie Europy Środkowo-Wschodniej. Jednocześnie wnosimy o zainicjowanie – w ramach prerogatyw Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej – posiedzenia Rady Bezpieczeństwa Narodowego poświęconego bezpieczeństwu energetycznemu państwa, ze szczególnym uwzględnieniem infrastruktury magazynowania węglowodorów w kawernach solnych oraz sytuacji kompleksu Solino S.A.

Szczegółowy opis sytuacji kompleksu energetycznego oraz wnioski końcowe zostały zawarte w przywołanych wyżej pismach Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” przy Solino S.A., skierowanych do rządu Prezesa Rady Ministrów Donalda Tuska.

Opisane w niniejszym piśmie procesy wskazują na systemowe zaniechania organów władzy wykonawczej w zakresie ochrony infrastruktury o charakterze strategicznym oraz długofalowego planowania bezpieczeństwa energetycznego państwa. Zaniechania te – niezależnie od intencji – prowadzą do trwałego osłabienia potencjału suwerenności energetycznej Rzeczypospolitej Polskiej.

Należy podkreślić, że utrata zdolności magazynowych w zakresie węglowodorów nie jest wyłącznie problemem gospodarczym ani branżowym. W warunkach konfliktu zbrojnego, sabotażu infrastruktury przesyłowej lub presji geopolitycznej stanowi ona bezpośrednie zagrożenie dla zdolności obronnych państwa, funkcjonowania administracji publicznej, systemu transportowego oraz bezpieczeństwa obywateli.

Decyzje podejmowane – lub zaniechane – w obszarze bezpieczeństwa energetycznego mają charakter nieodwracalny i będą oceniane nie tylko w perspektywie bieżącej polityki, lecz również przez przyszłe pokolenia. Utrata naturalnych przewag Rzeczypospolitej Polskiej w tym obszarze oznaczałaby trwałe ograniczenie jej podmiotowości w Europie.

     

Komisja Zakładowa NSZZ Solidarność 

przy Inowrocławskich Kopalniach Soli SOLINO S.A.