Historia NSZZ “Solidarno\u015b\u0107” w Regionie Elbl\u0105skim<\/strong><\/p>\n\n\n\n Pocz\u0105tki “Solidarno\u015bci” w Elbl\u0105gu w latach 80. – strajki i organizacja lokalna<\/strong><\/p>\n\n\n\n Pierwsze dzia\u0142ania NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d w regionie elbl\u0105skim si\u0119gaj\u0105 Sierpnia 1980 roku. Po wybuchu strajku w Stoczni Gda\u0144skiej 14 sierpnia, ju\u017c nast\u0119pnego dnia 15 sierpnia 1980 r. Elbl\u0105g i okoliczne miejscowo\u015bci przy\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 do protest\u00f3w. Tego dnia stan\u0119\u0142y m.in. lokomotywownia PKP w Malborku, Wojew\u00f3dzkie Przedsi\u0119biorstwo Wodoci\u0105g\u00f3w i Kanalizacji w Elbl\u0105gu oraz masarnia w Sztumie. Kulminacja nast\u0105pi\u0142a w poniedzia\u0142ek 18 sierpnia: od rana strajkowa\u0142y kolejne zak\u0142ady Elbl\u0105ga: komunikacja miejska (WPK), przedsi\u0119biorstwo oczyszczania (MPO), Elbl\u0105ska Fabryka Urz\u0105dze\u0144 Okr\u0119towych, PKS, Zak\u0142ady Odzie\u017cowe \u201eTruso\u201d (gdzie pracowa\u0142o ponad 2,5 tys. kobiet), Fabryka Dom\u00f3w, \u201ePrzemys\u0142\u00f3wka\u201d i Zak\u0142ady Naprawy Samochod\u00f3w. W sumie w Elbl\u0105gu komitety strajkowe powo\u0142ano w 67 zak\u0142adach pracy. Strajki mia\u0142y r\u00f3\u017cny charakter – cz\u0119\u015b\u0107 by\u0142a okupacyjna, inne rotacyjne (pracownicy po dni\u00f3wce wracali do domu). W mniejszych miastach regionu protesty tak\u017ce si\u0119 rozprzestrzeni\u0142y: do ko\u0144ca sierpnia strajki wybuch\u0142y m.in. w Kwidzynie, Malborku, Dzierzgoniu, Sztumie i Nowym Dworze Gda\u0144skim. 21 sierpnia powsta\u0142 komitet strajkowy w Kwidzynie (w tamtejszych Zak\u0142adach Celulozowo-Papierniczych \u201eCeluloza\u201d) pod przewodnictwem Jerzego Kosacza, kt\u00f3ry zg\u0142osi\u0142 akces do MKS w Gda\u0144sku. Tydzie\u0144 p\u00f3\u017aniej, 28 sierpnia, zawi\u0105za\u0142 si\u0119 Mi\u0119dzyzak\u0142adowy Komitet Strajkowy tak\u017ce w Malborku – przewodniczy\u0142 mu Zenon Mucha, utrzymuj\u0105c kontakt z MKS w Gda\u0144sku, za\u015b jego zast\u0119pca Miros\u0142aw B\u0105k kontaktowa\u0142 si\u0119 z MKS w Elbl\u0105gu.<\/p>\n\n\n\n W samym Elbl\u0105gu kluczowym wydarzeniem by\u0142o utworzenie Mi\u0119dzyzak\u0142adowego Komitetu Strajkowego (MKS). Dosz\u0142o do tego 18 sierpnia, gdy strajkuj\u0105ce za\u0142ogi 18 elbl\u0105skich zak\u0142ad\u00f3w po\u0142\u0105czy\u0142y si\u0142y. MKS w Elbl\u0105gu od razu nawi\u0105za\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z kolegami z Gda\u0144ska – delegacja elbl\u0105ska 19 sierpnia pojecha\u0142a do strajkuj\u0105cej stoczni, zg\u0142aszaj\u0105c gotowo\u015b\u0107 udzia\u0142u w og\u00f3lnopolskiej akcji i jedno\u015b\u0107 postulat\u00f3w. Ryszard Kalinowski zosta\u0142 wybrany przewodnicz\u0105cym MKS w Elbl\u0105gu i oficjalnym delegatem do gda\u0144skiego MKS. Elbl\u0105ski komitet jako pierwszy spoza woj. gda\u0144skiego zarejestrowa\u0142 si\u0119 przy MKS w Stoczni Gda\u0144skiej, co zosta\u0142o entuzjastycznie przyj\u0119te w sali BHP – wsparcie z Elbl\u0105ga podnios\u0142o morale strajkuj\u0105cych w Gda\u0144sku. Od tej pory mi\u0119dzy Elbl\u0105giem a Gda\u0144skiem kursowali kurierzy z wiadomo\u015bciami, aby omin\u0105\u0107 ewentualne blokady SB. W miar\u0119 nap\u0142ywu wie\u015bci o rozmowach w Gda\u0144sku, strajk na Elbl\u0105skim Wybrze\u017cu si\u0119 rozszerza\u0142 – 26 sierpnia stan\u0119\u0142a ca\u0142a za\u0142oga najwi\u0119kszego zak\u0142adu, Zamechu, a 28 sierpnia w Elbl\u0105gu pracowa\u0142o ju\u017c tylko 11 przedsi\u0119biorstw (g\u0142\u00f3wnie handel, \u017cywno\u015b\u0107 i s\u0142u\u017cby komunalne) . Elbl\u0105g sta\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas – obok Gda\u0144ska, Szczecina i Jastrz\u0119bia \u2013 jednym z g\u0142\u00f3wnych o\u015brodk\u00f3w strajkowych Sierpnia \u201980 .<\/p>\n\n\n\n Fina\u0142em protest\u00f3w by\u0142o podpisanie Porozumie\u0144 Sierpniowych 31 sierpnia 1980 r. Elbl\u0105g odegra\u0142 w tym sw\u00f3j istotny udzia\u0142 – miejscowi dzia\u0142acze \u015bci\u015ble wsp\u00f3\u0142pracowali z liderami strajku na Wybrze\u017cu. Od 1 wrze\u015bnia 1980 r. mo\u017cna by\u0142o ju\u017c oficjalnie tworzy\u0107 niezale\u017cne zwi\u0105zki zawodowe na terenie Elbl\u0105ga i regionu. Region Elbl\u0105ski NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d zalicza\u0142 si\u0119 do pionier\u00f3w – by\u0142 jedn\u0105 z pierwszych struktur zarejestrowanych w Komisji Krajowej zwi\u0105zku (po Gda\u0144sku i Szczecinie). W praktyce oznacza\u0142o to, \u017ce we wrze\u015bniu i pa\u017adzierniku 1980 r. elbl\u0105scy dzia\u0142acze organizowali wybory komisji zak\u0142adowych w przedsi\u0119biorstwach, powo\u0142ali Mi\u0119dzyzak\u0142adowy Komitet Za\u0142o\u017cycielski i stworzyli Zarz\u0105d Regionu Elbl\u0105skiego \u201eS\u201d (z siedzib\u0105 w Elbl\u0105gu). W kr\u00f3tkim czasie niemal wszystkie zak\u0142ady pracy regionu mia\u0142y swoje kom\u00f3rki \u201eSolidarno\u015bci\u201d – jak wspomina dzia\u0142acz Jan Fiodorowicz, \u201eElbl\u0105g by\u0142 du\u017cym o\u015brodkiem przemys\u0142owym i w czasie poprzedzaj\u0105cym podpisanie Porozumie\u0144 Sierpniowych wszystkie zak\u0142ady pracy strajkowa\u0142y\u201d .<\/p>\n\n\n\n Rola lokalnych zak\u0142ad\u00f3w pracy w oporze przeciw w\u0142adzy PRL<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n Region elbl\u0105ski by\u0142 silnie uprzemys\u0142owiony, a miejscowe zak\u0142ady pracy odegra\u0142y kluczow\u0105 rol\u0119 w ruchu oporu lat 80. Zak\u0142ady Mechaniczne \u201eZamech\u201d w Elbl\u0105gu \u2013 najwi\u0119kszy w\u00f3wczas pracodawca regionu (ok. 7,5 tys. zatrudnionych) \u2013 sta\u0142y si\u0119 naturalnym bastionem \u201eSolidarno\u015bci\u201d. Cho\u0107 w sierpniu 1980 strajk w Zamechu wybuch\u0142 z pewnym op\u00f3\u017anieniem (za\u0142oga pocz\u0105tkowo waha\u0142a si\u0119, pami\u0119taj\u0105c tragiczne do\u015bwiadczenia Grudnia \u201970), to od 22 sierpnia 1980 r. oko\u0142o 1200 zamechowc\u00f3w aktywnie przy\u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 do strajku. Utworzyli w\u0142asny komitet strajkowy i wysun\u0119li postulaty dotycz\u0105ce warunk\u00f3w pracy i p\u0142acy. W kolejnych dniach Zamech do\u0142\u0105czy\u0142 do strajku generalnego – 26 sierpnia stan\u0119\u0142y wszystkie wydzia\u0142y zak\u0142adu, a 31 sierpnia, po podpisaniu porozumie\u0144, za\u0142oga zwyci\u0119sko wr\u00f3ci\u0142a do pracy. Zamech jako gigant przemys\u0142u ci\u0119\u017ckiego nie tylko da\u0142 \u201eSolidarno\u015bci\u201d tysi\u0105ce cz\u0142onk\u00f3w, ale tak\u017ce sprz\u0119t i zaplecze – np. drukowano tam ulotki, organizowano pomoc techniczn\u0105 dla podziemia (z czego zdawali sobie spraw\u0119 r\u00f3wnie\u017c funkcjonariusze SB).<\/p>\n\n\n\n Opr\u00f3cz Zamechu, ogromne znaczenie mia\u0142y tak\u017ce inne elbl\u0105skie fabryki i przedsi\u0119biorstwa. Strajk w sierpniu \u201980 rozpocz\u0119\u0142y w\u0142a\u015bnie mniejsze zak\u0142ady – m.in. miejskie przedsi\u0119biorstwo wodoci\u0105gowe i kanalizacyjne, komunikacja miejska czy zak\u0142ad oczyszczania. Wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odegra\u0142y zak\u0142ady zdominowane przez kobiety, jak Zak\u0142ady Przemys\u0142u Odzie\u017cowego \u201eTruso\u201d, gdzie strajk podj\u0119\u0142y tysi\u0105ce szwaczek. Do protest\u00f3w do\u0142\u0105czyli tak\u017ce budowla\u0144cy (Elbl\u0105ski Kombinat Budowlany, tzw. Fabryka Dom\u00f3w) i mechanicy (Zak\u0142ady Naprawy Samochod\u00f3w). Ta r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 bran\u017c pokaza\u0142a, \u017ce solidarno\u015bciowy zryw obj\u0105\u0142 wszystkie warstwy klasy pracuj\u0105cej od robotnik\u00f3w przemys\u0142u ci\u0119\u017ckiego, przez komunikacj\u0119 i us\u0142ugi komunalne, po przemys\u0142 lekki.<\/p>\n\n\n\n W regionie ca\u0142e za\u0142ogi zak\u0142ad\u00f3w z okolicznych miast r\u00f3wnie\u017c wyst\u0105pi\u0142y przeciw w\u0142adzy. W Kwidzyniepot\u0119\u017cne Zak\u0142ady Celulozowo-Papiernicze (\u201eCeluloza\u201d) stanowi\u0142y centrum lokalnego oporu – utworzono tam komitet strajkowy, kt\u00f3ry dzia\u0142a\u0142 w porozumieniu z Elbl\u0105giem i Gda\u0144skiem. W Malborkustrajkowa\u0142a m.in. kolej (wspomniana lokomotywownia PKP) oraz zak\u0142ady przemys\u0142owe, kt\u00f3re 28 sierpnia 1980 zjednoczy\u0142y si\u0142y w malborskim MKS. Tak\u017ce za\u0142ogi fabryk w Dzierzgoniu, Sztumie, Pas\u0142\u0119ku, Tolkmicku i innych miejscowo\u015bciach regionu organizowa\u0142y przerwy w pracy na znak solidarno\u015bci. Wielu z tych lokalnych robotnik\u00f3w po raz pierwszy odwa\u017cy\u0142o si\u0119 wtedy otwarcie przeciwstawi\u0107 w\u0142adzom PRL – ich zak\u0142ady pracy sta\u0142y si\u0119 przestrzeni\u0105 wolno\u015bci, gdzie wieszano portrety papie\u017ca Jana Paw\u0142a II i narodowe flagi, manifestuj\u0105c tym samym sprzeciw wobec komunistycznej propagandy.<\/p>\n\n\n\n Lokalne zak\u0142ady pe\u0142ni\u0142y funkcj\u0119 o\u015brodk\u00f3w oporu nie tylko w czasie strajk\u00f3w, ale i p\u00f3\u017aniej, w latach podziemnej dzia\u0142alno\u015bci. Hale fabryczne i warsztaty cz\u0119sto s\u0142u\u017cy\u0142y za miejsca kolporta\u017cu ulotek, konspiracyjne skrytki czy punkt kontaktowy dla dzia\u0142aczy. Np. w Zamechu istnia\u0142a w stanie wojennym tajna siatka zwi\u0105zkowa – pracownicy spotykali si\u0119 po godzinach, by przekazywa\u0107 informacje i odbitki podziemnych biuletyn\u00f3w. Zak\u0142ady dawa\u0142y poczucie wsp\u00f3lnoty – wi\u0119zi zbudowane w sierpniu 1980 przetrwa\u0142y przez lata, tworz\u0105c zr\u0119by zorganizowanego oporu przeciw re\u017cimowi.<\/p>\n\n\n\n Represje w stanie wojennym i reakcje spo\u0142eczno\u015bci lokalnej<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n W\u0142adze PRL odpowiedzia\u0142y na niezale\u017cny ruch zwi\u0105zkowy represjami, kt\u00f3re silnie dotkn\u0119\u0142y region elbl\u0105ski. Stan wojenny (13 grudnia 1981 r.) rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 fal\u0105 aresztowa\u0144 – \u201ew ci\u0105gu pierwszych dni stanu wojennego tylko w samym Elbl\u0105gu internowano ponad 70 os\u00f3b\u201d . Na li\u015bcie internowanych znale\u017ali si\u0119 niemal wszyscy czo\u0142owi dzia\u0142acze \u201eSolidarno\u015bci\u201d regionu, w tym przewodnicz\u0105cy Tadeusz Chmielewski. Osadzono ich w o\u015brodkach odosobnienia, m.in. w I\u0142awie i Kwidzynie. Warunki by\u0142y ci\u0119\u017ckie – w wi\u0119zieniach traktowano zwi\u0105zkowc\u00f3w jak przest\u0119pc\u00f3w politycznych, odmawiaj\u0105c kontaktu z rodzinami i pr\u00f3buj\u0105c z\u0142ama\u0107 psychicznie. Mimo to wielu dzia\u0142aczy kontynuowa\u0142o op\u00f3r za kratami. 14 sierpnia 1982 r. w O\u015brodku Odosobnienia w Kwidzynie (gdzie wi\u0119ziono tak\u017ce elbl\u0105\u017can) dosz\u0142o do buntu oko\u0142o 150 internowanych dzia\u0142aczy \u201eS\u201d. Bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 protestu by\u0142y rygorystyczne ograniczenia widze\u0144 z bliskimi. W\u0142adza zareagowa\u0142a brutalnie: do t\u0142umienia buntu sprowadzono oddzia\u0142y ZOMO z Elbl\u0105ga, kt\u00f3re urz\u0105dzi\u0142y pobitym wi\u0119\u017aniom tzw. \u201e\u015bcie\u017cki zdrowia\u201d (szpalery milicjant\u00f3w bij\u0105cych pa\u0142kami). Niemal 100 os\u00f3b zosta\u0142o w Kwidzynie ci\u0119\u017cko poturbowanych. Nast\u0119pnie siedmiu przyw\u00f3dc\u00f3w protestu postawiono przed s\u0105dem, oskar\u017caj\u0105c ich fa\u0142szywie o napa\u015b\u0107 na stra\u017cnik\u00f3w i zniszczenie mienia.<\/p>\n\n\n\n Rozprawa, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 w 1983 r. przed S\u0105dem Wojew\u00f3dzkim w Elbl\u0105gu, przesz\u0142a do historii jako \u201eproces elbl\u0105ski\u201d. By\u0142 to pokazowy proces polityczny \u2013 s\u0119dzia (Alfons Wierzbicki, by\u0142y cz\u0142onek PZPR) jawnie sprzyja\u0142 oskar\u017ceniu, a prokurator manipulowa\u0142 dowodami fotograficznymi z pacyfikacji. Mimo braku winy udowodnionej oskar\u017conym, 23 maja 1983 r. zapad\u0142y surowe wyroki: kary od 1 roku do 2 lat wi\u0119zienia (plus grzywny) dla dzia\u0142aczy: Jerzego Kozaczy\u0144skiego, Bogdana Ka\u0142udzi\u0144skiego, Jana Duszaka, Jana Bobera, Zbigniewa Go\u0142awskiego, a tak\u017ce wyrok w zawieszeniu dla J\u00f3zefa Sarnickiego. Og\u0142oszenie wyroku wywo\u0142a\u0142o oburzenie licznie zgromadzonej na sali publiczno\u015bci – ludzie skandowali \u201eHa\u0144ba! Ha\u0144ba!\u201d. Tu\u017c po rozprawie wiele os\u00f3b uda\u0142o si\u0119 na plebani\u0119 ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Miko\u0142aja, gdzie wkr\u00f3tce dotarli r\u00f3wnie\u017c skazani (s\u0105d dopu\u015bci\u0142 ich pozostanie na wolno\u015bci do czasu prawomocno\u015bci). Tam otrzymali wsparcie moralne od ksi\u0119\u017cy i wiernych. Ostatecznie we wrze\u015bniu 1983 r. wszystkich skazanych obj\u0119to amnesti\u0105, co przerwa\u0142o wykonanie kar. Cho\u0107 formalnie umorzono post\u0119powanie, dzia\u0142acze byli rozgoryczeni – nie chcieli figurowa\u0107 jako \u201eamnestionowani przest\u0119pcy\u201d. Spraw\u0119 dope\u0142ni\u0142 S\u0105d Najwy\u017cszy, kt\u00f3ry w styczniu 1984 utrzyma\u0142 decyzj\u0119 o umorzeniu, zamykaj\u0105c drog\u0119 do uniewinnienia.<\/p>\n\n\n\n W regionie elbl\u0105skim stan wojenny oznacza\u0142 r\u00f3wnie\u017c rozbicie jawnych struktur zwi\u0105zku i nasilenie inwigilacji. Wielu dzia\u0142aczy wywieziono poza region lub zmuszono do emigracji. Ci, kt\u00f3rzy pozostali na wolno\u015bci, zeszli do podziemia – zawi\u0105za\u0142y si\u0119 tajne Tymczasowe Komisje Zak\u0142adowe i Regionalne. W Elbl\u0105gu ukazywa\u0142y si\u0119 podziemne pisma, m.in. \u201eZwyci\u0119\u017cymy\u201d, w kt\u00f3rym publikowano odezwy podpisywane przez \u201eTymczasowego Przewodnicz\u0105cego NSZZ Solidarno\u015b\u0107 Region Elbl\u0105g\u201d. Mimo zagro\u017cenia aresztowaniem prowadzono kolporta\u017c ulotek i biuletyn\u00f3w, a tak\u017ce akcje ulotkowe upami\u0119tniaj\u0105ce rocznice (np. 31 sierpnia czy 11 listopada). Spo\u0142eczno\u015b\u0107 lokalna w znacznej cz\u0119\u015bci solidaryzowa\u0142a si\u0119 z represjonowanymi: ukrywano dzia\u0142aczy przed SB, zbierano fundusze na pomoc dla rodzin internowanych, organizowano tzw. \u201esztafety modlitewne\u201d w ko\u015bcio\u0142ach. Elbl\u0105skie parafie – na czele z katedr\u0105 \u015bw. Miko\u0142aja – sta\u0142y si\u0119 miejscem spotka\u0144 opozycji (msze za Ojczyzn\u0119, wyk\u0142ady historyczne, rozprowadzanie podziemnej prasy). Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki odegra\u0142 tu niebagateln\u0105 rol\u0119: proboszcz ks. Mieczys\u0142aw J\u00f3zefczyk ju\u017c w sierpniu 1980 wspiera\u0142 strajkuj\u0105cych, a w stanie wojennym nie ustawa\u0142 w niesieniu pomocy duchowej i materialnej. Podobnie czyni\u0142 o. Wojciech Czarnowski -redemptorysta z elbl\u0105skiej parafii – kt\u00f3ry organizowa\u0142 pomoc \u017cywno\u015bciow\u0105 dla rodzin uwi\u0119zionych.<\/p>\n\n\n\n Spo\u0142ecze\u0144stwo regionu elbl\u0105skiego okaza\u0142o wielk\u0105 solidarno\u015b\u0107 z prze\u015bladowanymi. Ju\u017c w Sierpniu \u201980 mieszka\u0144cy przynosili pod bramy okupowanych zak\u0142ad\u00f3w \u017cywno\u015b\u0107, napoje, leki – robotnicy nie czuli si\u0119 osamotnieni. Gdy nasta\u0142 stan wojenny, podobnie – s\u0105siedzi donosili paczki internowanym, kolejarze przemycali korespondencj\u0119. Co ciekawe, pomoc p\u0142yn\u0119\u0142a nie tylko lokalnie, ale i z zagranicy. Mieszka\u0144cy norweskiego miasta Stavanger w\u0142\u0105czyli si\u0119 jesieni\u0105 1980 r. w akcj\u0119 pomocy elbl\u0105\u017canom -tamtejsza prasa rozpisywa\u0142a si\u0119 o zbi\u00f3rkach dar\u00f3w dla Elbl\u0105ga. Dary te (odzie\u017c, \u017cywno\u015b\u0107, lekarstwa) przekazywano nast\u0119pnie osobom represjonowanym i ich bliskim w Elbl\u0105gu. Tak\u017ce p\u00f3\u017aniej, w latach 80., utrzymywano kontakty z zachodnimi zwi\u0105zkowcami, co dodawa\u0142o otuchy walcz\u0105cym o wolno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Represje w latach 80. nie zdo\u0142a\u0142y z\u0142ama\u0107 ducha elbl\u0105skiej \u201eSolidarno\u015bci\u201d. Mimo internowa\u0144, zwolnie\u0144 z pracy, zastraszania – ruch przetrwa\u0142 w podziemiu, by pod koniec dekady ponownie wyj\u015b\u0107 na powierzchni\u0119. \u015awiadczy to o silnym poparciu spo\u0142ecznym, jakim cieszy\u0142 si\u0119 zwi\u0105zek w regionie. Elbl\u0105\u017canie udowodnili, \u017ce has\u0142o \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d to nie pusty slogan – to wzajemne wsparcie w najtrudniejszych chwilach.<\/p>\n\n\n\n Odtworzenie struktur po 1989 roku i rozw\u00f3j zwi\u0105zku po transformacji<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n Prze\u0142om roku 1989 przyni\u00f3s\u0142 legalizacj\u0119 NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d i konieczno\u015b\u0107 odbudowy struktur regionalnych od podstaw. Wiosn\u0105 1989 r., po decyzjach Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u, dawni dzia\u0142acze \u201eS\u201d w Elbl\u0105gu zacz\u0119li jawnie reaktywowa\u0107 zwi\u0105zki zawodowe w zak\u0142adach. Tworzono Tymczasowe Komisje Zak\u0142adowe, kt\u00f3re nast\u0119pnie przekszta\u0142ca\u0142y si\u0119 w komisje zak\u0142adowe oficjalnie rejestrowane. Latem 1989 odby\u0142 si\u0119 I Walny Zjazd Delegat\u00f3w Regionu Elbl\u0105skiego. Zarz\u0105d Regionu reaktywowa\u0142 oficjalnie biuro w Elbl\u0105gu, \u0142\u0105cz\u0105c ponownie w strukturach zak\u0142ady z Elbl\u0105ga, Malborka, Kwidzyna i innych miejscowo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n W pierwszych latach III RP \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d anga\u017cowa\u0142a si\u0119 nie tylko w sprawy pracownicze, ale i przemiany ustrojowe – wielu elbl\u0105skich zwi\u0105zkowc\u00f3w wesz\u0142o do samorz\u0105d\u00f3w lub parlamentu (np. elbl\u0105scy delegaci brali udzia\u0142 w obradach Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego po wyborach czerwcowych 1989 r.). Zwi\u0105zek musia\u0142 jednak zmierzy\u0107 si\u0119 z now\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105 gospodarcz\u0105. Lata 90. to dla regionu elbl\u0105skiego okres restrukturyzacji przemys\u0142u: prywatyzacja Zamechu (przej\u0119tego przez ABB), upadek niekt\u00f3rych pa\u0144stwowych przedsi\u0119biorstw (np. zak\u0142ad\u00f3w odzie\u017cowych czy rolnych), redukcje zatrudnienia. NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d Region Elbl\u0105ski stan\u0119\u0142a przed wyzwaniem obrony praw pracownik\u00f3w w warunkach gospodarki rynkowej. Nowym przewodnicz\u0105cym regionu zosta\u0142 wkr\u00f3tce Miros\u0142aw Koz\u0142owski, kt\u00f3ry od po\u0142owy lat 90. przez kolejne trzy kadencje kierowa\u0142 elbl\u0105sk\u0105 \u201eS\u201d. Zwi\u0105zek koncentrowa\u0142 si\u0119 na negocjacjach z nowymi w\u0142a\u015bcicielami fabryk, przeciwdzia\u0142aniu zwolnieniom grupowym i dopominaniu si\u0119 o zaleg\u0142e wynagrodzenia. G\u0142o\u015bnym echem odbi\u0142a si\u0119 akcja \u201eSolidarno\u015bci\u201d z ko\u0144ca lat 90. w obronie grupy 240 szwaczek z Elbl\u0105ga – kobiety te po upad\u0142o\u015bci zak\u0142adu przez wiele miesi\u0119cy nie otrzymywa\u0142y pensji. Dzi\u0119ki pomocy prawniczej i medialnemu nag\u0142o\u015bnieniu przez zwi\u0105zek, wywalczono dla nich wyp\u0142at\u0119 zaleg\u0142o\u015bci. Podobnie \u201eS\u201d broni\u0142a pracownik\u00f3w przed skutkami likwidacji PGR-\u00f3w czy restrukturyzacji PKP.<\/p>\n\n\n\n W okresie transformacji ustrojowej nast\u0105pi\u0142a te\u017c reorganizacja struktur regionalnych. Elbl\u0105ska \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d utrzyma\u0142a odr\u0119bno\u015b\u0107 organizacyjn\u0105 mimo reform administracyjnych kraju. Po 1999 r. Elbl\u0105g znalaz\u0142 si\u0119 w wojew\u00f3dztwie warmi\u0144sko-mazurskim, jednak historyczny Region Elbl\u0105ski NSZZ \u201eS\u201d zachowa\u0142 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 dzia\u0142ania, obejmuj\u0105c swym zasi\u0119giem tak\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 powiat\u00f3w woj. pomorskiego (dawne woj. elbl\u0105skie). Wyrazem tego jest istnienie Delegatury Regionu w Kwidzynie, kt\u00f3ra zapewnia obs\u0142ug\u0119 zwi\u0105zkow\u0105 dla po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci dawnego regionu. W latach 90. i 2000. budowano na nowo kapita\u0142 zaufania do zwi\u0105zku – \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d sta\u0142a si\u0119 jednym z partner\u00f3w dialogu spo\u0142ecznego z w\u0142adzami lokalnymi i nowymi pracodawcami. Organizowano szkolenia dla spo\u0142ecznych inspektor\u00f3w pracy, rozwijano bran\u017cowe struktury (sekcje o\u015bwiaty, s\u0142u\u017cby zdrowia, kolejarzy itp.), a tak\u017ce dbano o pami\u0119\u0107 historyczn\u0105 (fundacja pomnik\u00f3w, tablic, organizacja rocznic). W 2005 r. region elbl\u0105ski hucznie obchodzi\u0142 25-lecie \u201eSolidarno\u015bci\u201d, a w 2010 r. \u2013 30-lecie, po\u0142\u0105czone z promocj\u0105 publikacji IPN dr. Karola Nawrockiego o dziejach elbl\u0105skiej \u201eS\u201d.<\/p>\n\n\n\n Kolejne dekady umocni\u0142y obecno\u015b\u0107 NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d w \u017cyciu spo\u0142ecznym regionu. Cho\u0107 zmniejszy\u0142a si\u0119 liczba cz\u0142onk\u00f3w (wraz z redukcj\u0105 wielkich za\u0142\u00f3g przemys\u0142owych), zwi\u0105zek pozosta\u0142 wa\u017cnym graczem na rynku pracy. W 2010 r. po rezygnacji Koz\u0142owskiego stery przej\u0105\u0142 ponownie Jan Fiodorowicz, a nast\u0119pnie inne osoby wy\u0142onione w wyborach delegat\u00f3w. Obecnie przewodnicz\u0105cym Zarz\u0105du Regionu Elbl\u0105skiego jest Zbigniew Koban – dzia\u0142acz zwi\u0105zany wcze\u015bniej z \u201eSolidarno\u015bci\u0105\u201d w Kwidzynie.<\/p>\n\n\n\n Wsp\u00f3\u0142czesna dzia\u0142alno\u015b\u0107 NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d w regionie elbl\u0105skim<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n Dzi\u015b NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d Regionu Elbl\u0105skiego pozostaje pr\u0119\u017cn\u0105 organizacj\u0105 zwi\u0105zkow\u0105, kontynuuj\u0105c\u0105 swoje tradycje ponad 40 lat od powstania. Zwi\u0105zek zrzesza cz\u0142onk\u00f3w w r\u00f3\u017cnych bran\u017cach i miejscowo\u015bciach p\u00f3\u0142nocnej Polski. Siedziba Zarz\u0105du Regionu mie\u015bci si\u0119 w Elbl\u0105gu (ul. 1 Maja 2), a teren dzia\u0142alno\u015bci obejmuje m.in. miasto Elbl\u0105g i powiat elbl\u0105ski, a tak\u017ce obszary dawnego wojew\u00f3dztwa elbl\u0105skiego, kt\u00f3re dzi\u015b le\u017c\u0105 w dw\u00f3ch wojew\u00f3dztwach: warmi\u0144sko-mazurskim (np. Braniewo, Pas\u0142\u0119k, Frombork) oraz pomorskim (np. Malbork, Sztum, Kwidzyn, Nowy Dw\u00f3r Gda\u0144ski). Dla u\u0142atwienia kontaktu z odleglejszymi zak\u0105tkami regionu, funkcjonuje Delegatura NSZZ \u201eS\u201d w Kwidzynie, obs\u0142uguj\u0105ca po\u0142udniow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 (powiaty kwidzy\u0144ski i sztumski).<\/p>\n\n\n\n Bran\u017ce, w kt\u00f3rych dzia\u0142a zwi\u0105zek, s\u0105 bardzo zr\u00f3\u017cnicowane. Historycznie najmocniejsza pozycja \u201eSolidarno\u015bci\u201d by\u0142a w przemy\u015ble ci\u0119\u017ckim – i nadal w Elbl\u0105gu jednym z najwi\u0119kszych organizacji zak\u0142adowych jest ta w fabryce turbin i maszyn (dawny Zamech, obecnie zak\u0142ad nale\u017c\u0105cy do globalnej korporacji). R\u00f3wnie\u017c w przemy\u015ble papierniczym regionu (np. fabryka papieru w Kwidzynie, dzi\u015b zarz\u0105dzana przez zagranicznego inwestora) dzia\u0142a silna struktura zak\u0142adowa zwi\u0105zku. Ponadto \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d obecna jest w bran\u017cy metalowej, energetycznej (np. elektrownie i zak\u0142ady energetyki), spo\u017cywczej (cukrownie, mleczarnie), budowlanej i komunikacyjnej (m.in. PKP, firmy transportowe). Obok sektora produkcyjnego, znacz\u0105c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 cz\u0142onk\u00f3w stanowi\u0105 pracownicy bud\u017cet\u00f3wki: nauczyciele (Sekcja O\u015bwiaty NSZZ \u201eS\u201d), pracownicy s\u0142u\u017cby zdrowia i opieki spo\u0142ecznej, administracja samorz\u0105dowa. W wielu szko\u0142ach, szpitalach czy urz\u0119dach na terenie regionu dzia\u0142aj\u0105 komisje zak\u0142adowe \u201eSolidarno\u015bci\u201d, broni\u0105c interes\u00f3w personelu.<\/p>\n\n\n\n Zakres wsparcia, jaki Region Elbl\u0105ski NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d oferuje pracownikom, obejmuje m.in.: pomoc prawn\u0105 (np. w sporach z pracodawc\u0105, przy dochodzeniu praw pracowniczych), doradztwo z zakresu BHP, negocjowanie uk\u0142ad\u00f3w zbiorowych i podwy\u017cek p\u0142ac, organizowanie akcji protestacyjnych. Zwi\u0105zek interweniuje w przypadkach \u0142amania praw pracowniczych. Innym polem aktywno\u015bci jest udzia\u0142 w dialogu spo\u0142ecznym – przedstawiciele regionu bior\u0105 udzia\u0142 w Wojew\u00f3dzkiej Radzie Dialogu Spo\u0142ecznego w Olsztynie i konsultuj\u0105 z w\u0142adzami projekty dotycz\u0105ce rynku pracy, poziomu bezrobocia czy inwestycji w regionie.<\/p>\n\n\n\n \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d elbl\u0105ska k\u0142adzie r\u00f3wnie\u017c nacisk na dzia\u0142alno\u015b\u0107 edukacyjn\u0105 i patriotyczn\u0105. Zwi\u0105zkowcy organizuj\u0105 w szko\u0142ach prelekcje o najnowszej historii Polski, funduj\u0105 tablice pami\u0119ci, opiekuj\u0105 si\u0119 miejscami upami\u0119tniaj\u0105cymi ofiary Grudnia \u201970 i stanu wojennego. Ka\u017cdego roku 31 sierpnia (Dzie\u0144 Solidarno\u015bci i Wolno\u015bci) w Elbl\u0105gu odbywaj\u0105 si\u0119 uroczysto\u015bci rocznicowe \u2013 sk\u0142adanie kwiat\u00f3w pod pomnikiem Ofiar Grudnia \u201970, msza \u015bwi\u0119ta w katedrze i okoliczno\u015bciowe wystawy. Region aktywnie wsp\u00f3\u0142pracuje z Instytutem Pami\u0119ci Narodowej oraz samorz\u0105dem przy utrwalaniu dziedzictwa pierwszej \u201eSolidarno\u015bci\u201d. To buduje wi\u0119\u017a mi\u0119dzypokoleniow\u0105 – m\u0142odzi cz\u0142onkowie mog\u0105 czerpa\u0107 inspiracj\u0119 z dokona\u0144 za\u0142o\u017cycieli zwi\u0105zku.<\/p>\n\n\n\n Obecnie NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d w regionie elbl\u0105skim liczy kilka tysi\u0119cy cz\u0142onk\u00f3w i wci\u0105\u017c jest najwi\u0119ksz\u0105 central\u0105 zwi\u0105zkow\u0105 w tej cz\u0119\u015bci kraju. Mimo up\u0142ywu lat, idea solidarno\u015bci – wzajemnego wsparcia pracownik\u00f3w – pozostaje \u017cywa. Zwi\u0105zek nadal stanowi wa\u017cny punkt odniesienia dla ludzi pracy, broni ich godno\u015bci i praw socjalnych, od Elbl\u0105ga po Kwidzyn. Jak podkre\u015blaj\u0105 weterani ruchu, \u201eludzie pami\u0119taj\u0105 wydarzenia Sierpnia 1980\u201d, a etos tamtych dni wci\u0105\u017c kszta\u0142tuje dzia\u0142alno\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnej \u201eSolidarno\u015bci\u201d elbl\u0105skiej. Dzi\u0119ki temu region elbl\u0105ski zachowuje szczeg\u00f3lne miejsce na mapie polskiej drogi do wolno\u015bci – jako teren, gdzie robotnicza solidarno\u015b\u0107 zatriumfowa\u0142a nad dyktatur\u0105 i gdzie do dzi\u015b piel\u0119gnuje si\u0119 zdobyt\u0105 wolno\u015b\u0107 w imi\u0119 lepszych warunk\u00f3w \u017cycia i pracy.<\/p>\n\n\n\n Pomnik \u201eOfiarom Grudnia 1970\u201d<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n Wa\u017cnym miejscem pami\u0119ci w Elbl\u0105gu jest Pomnik \u201eOfiarom Grudnia 1970\u201d, zlokalizowany na Placu Solidarno\u015bci, w centrum miasta, w pobli\u017cu ronda u zbiegu ulic 12 Lutego i Armii Krajowej. Zosta\u0142 ods\u0142oni\u0119ty w 1991 roku z inicjatywy NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d Regionu Elbl\u0105skiego oraz w\u0142adz samorz\u0105dowych miasta, jako wyraz ho\u0142du dla robotnik\u00f3w brutalnie spacyfikowanych przez w\u0142adze PRL podczas protest\u00f3w na Wybrze\u017cu w grudniu 1970 roku.<\/p>\n\n\n\n Pomnik symbolicznie \u0142\u0105czy pami\u0119\u0107 o tragedii Grudnia \u201970 z d\u0105\u017ceniem do wolno\u015bci, kt\u00f3re w kolejnych latach przybra\u0142o form\u0119 zorganizowanego ruchu \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n Monument ma form\u0119 krzy\u017ca z kotwic\u0105 – nawi\u0105zuj\u0105c\u0105 do nadmorskiego po\u0142o\u017cenia i si\u0142y przetrwania -oraz p\u0142askorze\u017ab ukazuj\u0105cych dramatyzm wydarze\u0144. Obok znajduje si\u0119 tablica z dedykacj\u0105 dla ofiar. Co roku, 13 i 17 grudnia, odbywaj\u0105 si\u0119 przy pomniku uroczysto\u015bci rocznicowe z udzia\u0142em dzia\u0142aczy zwi\u0105zkowych, w\u0142adz, duchowie\u0144stwa i mieszka\u0144c\u00f3w Elbl\u0105ga. To miejsce stanowi sta\u0142y punkt refleksji nad histori\u0105 walki o prawa cz\u0142owieka, wolno\u015b\u0107 i godno\u015b\u0107 pracy.<\/p>\n\n\n\n Chronologiczna <\/strong>lista przewodnicz\u0105cych Zarz\u0105du Regionu Elbl\u0105skiego NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d:<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n \u0179r\u00f3d\u0142a:<\/em> Karol Nawrocki, <\/em>Zarys historii NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d Regionu Elbl\u0105skiego 1980\u20131989<\/em>, IPN Gda\u0144sk 2010; Archiwum IPN (dokumenty KW MO Elbl\u0105g i relacje \u015bwiadk\u00f3w); serwis Histmag.org (artyku\u0142y A. Kaza\u0144skiego) ; serwis info.elblag.pl; portEl.pl (relacje i wspomnienia dzia\u0142aczy) ; materia\u0142y regionu NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d (strona solidarnosc.org.pl) ; opracowania IPN o stanie wojennym (Piotr Kardela) ; oraz lokalna prasa (\u201eDziennik Elbl\u0105ski\u201d, \u201eGazeta Olszty\u0144ska\u201d)<\/em> <\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Historia NSZZ “Solidarno\u015b\u0107” w Regionie Elbl\u0105skim Historia NSZZ “Solidarno\u015b\u0107” w Regionie Elbl\u0105skim Pocz\u0105tki “Solidarno\u015bci” w Elbl\u0105gu w latach 80. – strajki i organizacja lokalna Pierwsze dzia\u0142ania NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d w regionie elbl\u0105skim si\u0119gaj\u0105 Sierpnia 1980 roku. Po wybuchu strajku w Stoczni Gda\u0144skiej 14 sierpnia, ju\u017c nast\u0119pnego dnia 15 sierpnia 1980 r. Elbl\u0105g i okoliczne miejscowo\u015bci przy\u0142\u0105czy\u0142y […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":35,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_coblocks_attr":"","_coblocks_dimensions":"","_coblocks_responsive_height":"","_coblocks_accordion_ie_support":"","_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"class_list":["post-37","page","type-page","status-publish","hentry"],"blocksy_meta":[],"yoast_head":"\n\n