Prezydium Komisji Krajowej NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d oceniaj\u0105c projekt ustawy o wykonywaniu pracy za po\u015brednictwem cyfrowych platform pracy z dnia 6 sierpnia 2026 r. wskazuje, \u017ce wymaga on szeregu zmian, by spe\u0142niony zosta\u0142 cel nakre\u015blony w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024\/2831, a wi\u0119c rzeczywista i skuteczna ochrona os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119 za po\u015brednictwem platform.
\nPraca za po\u015brednictwem cyfrowych platform pracy stanowi jeden z najbardziej dynamicznych kierunk\u00f3w przemian wsp\u00f3\u0142czesnego rynku pracy. Nowy model organizacji pracy, oparty na wykorzystaniu technologii cyfrowych i zautomatyzowanych system\u00f3w zarz\u0105dzania, w istotny spos\u00f3b zmienia spos\u00f3b kierowania prac\u0105, organizowania pracy, wykonywania zada\u0144 oraz sprawowania kontroli nad osobami \u015bwiadcz\u0105cymi prac\u0119. Jednocze\u015bnie jest to obszar, w kt\u00f3rym w szczeg\u00f3lnie wyra\u017any spos\u00f3b ujawniaj\u0105 si\u0119 najbardziej problematyczne zjawiska wsp\u00f3\u0142czesnego rynku pracy – w tym b\u0142\u0119dna klasyfikacja zatrudnienia, przenoszenie ryzyka prowadzenia dzia\u0142alno\u015bci na osoby wykonuj\u0105ce prac\u0119, ograniczony dost\u0119p do ochrony socjalnej i pracowniczej, a tak\u017ce wykorzystywanie nowych technologii do sprawowania kontroli nad sposobem i warunkami wykonywania pracy. Sam projektodawca wskazuje przy tym, \u017ce rozw\u00f3j pracy platformowej i wykorzystywanie w jej ramach technologii opartych na algorytmach mo\u017ce prowadzi\u0107 do zwi\u0119kszenia dysproporcji si\u0142 i nieprzejrzysto\u015bci proces\u00f3w decyzyjnych, a tak\u017ce powodowa\u0107 zagro\u017cenia dla godnych warunk\u00f3w pracy, zdrowia i bezpiecze\u0144stwa, r\u00f3wnego traktowania oraz prawa do prywatno\u015bci.
\nZ perspektywy NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d regulacja pracy platformowej ma zatem znaczenie wykraczaj\u0105ce poza samo wykonanie obowi\u0105zku implementacji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024\/2831. Jest to bowiem moment, w kt\u00f3rym ustawodawca ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 odpowiedzi na nowe wyzwania zwi\u0105zane z organizacj\u0105 pracy oraz stworzenia skutecznych mechanizm\u00f3w przeciwdzia\u0142aj\u0105cych wykorzystywaniu nowych modeli organizacji pracy do obchodzenia standard\u00f3w zatrudnienia i ochrony socjalnej.
\nW ocenie Prezydium KK przed\u0142o\u017cony projekt nie wykorzystuje jednak w pe\u0142ni tej mo\u017cliwo\u015bci. Projekt stanowi w istotnej cz\u0119\u015bci \u015bcis\u0142\u0105 implementacj\u0119 minimalnych wymog\u00f3w wynikaj\u0105cych z dyrektywy, podczas gdy specyfika polskiego rynku pracy oraz skala problem\u00f3w wyst\u0119puj\u0105cych w sektorze pracy platformowej uzasadnia\u0142yby przyj\u0119cie rozwi\u0105za\u0144 zapewniaj\u0105cych rzeczywist\u0105 i skuteczn\u0105 ochron\u0119 os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119 za po\u015brednictwem platform. W wielu miejscach projektodawca ograniczy\u0142 si\u0119 do formalnego przeniesienia rozwi\u0105za\u0144 unijnych do krajowego porz\u0105dku prawnego, nie wykorzystuj\u0105c przestrzeni do ich dostosowania do polskiego systemu prawa pracy, ubezpiecze\u0144 spo\u0142ecznych i dialogu spo\u0142ecznego. W konsekwencji projekt, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 sta\u0107 si\u0119 podstaw\u0105 rzeczywistego uporz\u0105dkowania tego dynamicznie rozwijaj\u0105cego si\u0119 segmentu rynku pracy i odpowiedzi na wyst\u0119puj\u0105ce w nim nieprawid\u0142owo\u015bci, w obecnym kszta\u0142cie pozostawia istotn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tych problem\u00f3w nierozwi\u0105zanych.
\nW ocenie Zwi\u0105zku zasadniczym punktem odniesienia dla oceny projektowanych przepis\u00f3w powinna by\u0107 zatem nie tylko ich formalna zgodno\u015b\u0107 z dyrektyw\u0105 2024\/2831, lecz przede wszystkim ich rzeczywista skuteczno\u015b\u0107 w zapewnieniu osobom wykonuj\u0105cym prac\u0119 za po\u015brednictwem platform ochrony odpowiadaj\u0105cej charakterowi wykonywanej pracy. Dotyczy to w szczeg\u00f3lno\u015bci skutecznego ustalania prawid\u0142owego statusu zatrudnienia, zapewnienia odpowiedzialno\u015bci wszystkich podmiot\u00f3w faktycznie organizuj\u0105cych i kontroluj\u0105cych prac\u0119, obj\u0119cia ochron\u0105 os\u00f3b podlegaj\u0105cych zarz\u0105dzaniu algorytmicznemu, niezale\u017cnie od formalnej podstawy wykonywania pracy, oraz zagwarantowania rzeczywistego udzia\u0142u przedstawicieli pracownik\u00f3w w kszta\u0142towaniu warunk\u00f3w wykonywania pracy platformowej.<\/p>\n
1. Automatyczne przeniesienie rozwi\u0105za\u0144 dyrektywy, bez uwzgl\u0119dnienia specyfiki krajowego porz\u0105dku prawnego
\nAnaliza projektu prowadzi do wniosku, \u017ce projektodawca w wielu miejscach ograniczy\u0142 si\u0119 do mechanicznego przeniesienia rozwi\u0105za\u0144 i terminologii dyrektywy 2024\/2831, bez dostatecznego uwzgl\u0119dnienia specyfiki polskiego porz\u0105dku prawnego, funkcjonuj\u0105cych w nim instytucji oraz praktyki stosowania prawa. Implementacja dyrektywy nie powinna zosta\u0107 oparta na mechanicznym odtwarzaniu jej przepis\u00f3w, lecz na prze\u0142o\u017ceniu jej cel\u00f3w na rozwi\u0105zania w\u0142a\u015bciwe dla krajowego systemu prawnego.
\nDotyczy to r\u00f3wnie\u017c przyj\u0119tej w projekcie terminologii. Przyk\u0142adem jest cho\u0107by okre\u015blenie przedstawicieli pracownik\u00f3w platformy \u201eswobodnie wybranych\u201d, stanowi\u0105ce bezpo\u015brednie odzwierciedlenie sformu\u0142owania u\u017cytego w art. 2 ust. 1 lit. f dyrektywy.<\/p>\n
Okre\u015blenie to nie funkcjonuje w polskim systemie prawnym, kt\u00f3ry pos\u0142uguje si\u0119 utrwalon\u0105 terminologi\u0105 odnosz\u0105c\u0105 si\u0119 do przedstawicieli pracownik\u00f3w wybieranych przez pracownik\u00f3w w okre\u015blonym trybie. Wprowadzenie do ustawy nowego, niezakorzenionego w krajowych przepisach okre\u015blenia \u201eswobodnie wybranych\u201d nie znajduje przy tym uzasadnienia w tre\u015bci dyrektywy, kt\u00f3ra sama odsy\u0142a w tym zakresie do prawa i praktyki krajowej, a wynika wy\u0142\u0105cznie z przej\u0119cia przez projektodawc\u0119 jej brzmienie w spos\u00f3b niemal dos\u0142owny.
\nProblem mechanicznego przenoszenia rozwi\u0105za\u0144 unijnych jest tym bardziej istotny w odniesieniu do polskiego rynku pracy, kt\u00f3ry charakteryzuje si\u0119 znacznym zr\u00f3\u017cnicowaniem podstaw \u015bwiadczenia pracy. Sam projektodawca wskazuje na powszechne wykorzystywanie w pracy platformowej um\u00f3w cywilnoprawnych oraz innych konstrukcji organizacji pracy. Tymczasem projekt w znacznej mierze przyjmuje konstrukcje odpowiadaj\u0105ce unijnemu modelowi regulacji, bez wystarczaj\u0105cego uwzgl\u0119dnienia tego, \u017ce w polskich realiach problem pracy platformowej nie sprowadza si\u0119 do prostego rozr\u00f3\u017cnienia pomi\u0119dzy pracownikiem a osob\u0105 samozatrudnion\u0105.<\/p>\n
2. Domniemanie istnienia stosunku pracy
\nJednym z podstawowych instrument\u00f3w dyrektywy 2024\/2831 jest skuteczne
\ni wzruszalne domniemanie stosunku pracy. Nie chodzi przy tym o samo formalne wprowadzenie do prawa krajowego konstrukcji domniemania, lecz o zapewnienie osobom wykonuj\u0105cym prac\u0119 za po\u015brednictwem platform rzeczywistego u\u0142atwienia w ustaleniu ich prawid\u0142owego statusu zatrudnienia. Art. 5 ust. 2 dyrektywy wprost wymaga, aby domniemanie stanowi\u0142o \u201eu\u0142atwienie proceduralne na korzy\u015b\u0107 os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119 za po\u015brednictwem platform\u201d oraz aby nie prowadzi\u0142o do zwi\u0119kszenia obci\u0105\u017cenia tych os\u00f3b lub ich przedstawicieli wymogami w post\u0119powaniach dotycz\u0105cych ustalenia ich prawid\u0142owego statusu zatrudnienia. Motyw 31 dyrektywy wskazuje dodatkowo, \u017ce wymogi zwi\u0105zane z domniemaniem nie powinny by\u0107 uci\u0105\u017cliwe i powinny \u0142agodzi\u0107 trudno\u015bci zwi\u0105zane z przedstawieniem dowod\u00f3w wskazuj\u0105cych na istnienie stosunku pracy w warunkach nier\u00f3wnowagi si\u0142. Z tej perspektywy ocenia\u0107 nale\u017cy nie tylko sam\u0105 konstrukcj\u0119 art. 9 projektu, ale r\u00f3wnie\u017c pozosta\u0142e rozwi\u0105zania dotycz\u0105ce sposobu ustalania statusu zatrudnienia, kt\u00f3rych \u0142\u0105cznym skutkiem powinno by\u0107 rzeczywiste u\u0142atwienie dochodzenia praw przez osob\u0119 wykonuj\u0105c\u0105 prac\u0119 platformow\u0105.
\nW pierwszej kolejno\u015bci w\u0105tpliwo\u015bci budzi u\u017cyte w art. 9 ust. 1 projektu sformu\u0142owanie, zgodnie z kt\u00f3rym cyfrowa platforma pracy albo po\u015brednik sprawuje \u201ekierownictwo,
\nw szczeg\u00f3lno\u015bci kontrol\u0119\u201d nad osob\u0105 wykonuj\u0105c\u0105 prac\u0119. Art. 5 ust. 1 dyrektywy pos\u0142uguje si\u0119 konstrukcj\u0105 fakt\u00f3w wskazuj\u0105cych na \u201ekierownictwo i kontrol\u0119\u201d, nie przes\u0105dzaj\u0105c, \u017ce kontrola stanowi szczeg\u00f3ln\u0105 posta\u0107 kierownictwa. Projektodawca nie wyja\u015bnia w uzasadnieniu przyczyn przyj\u0119cia odmiennego sformu\u0142owania. Uzasadnienie ogranicza si\u0119 do wskazania, \u017ce kierownictwo i kontrola mog\u0105 przybiera\u0107 r\u00f3\u017cne formy, wobec sta\u0142ej ewolucji pracy platformowej, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 w tym zakresie do motywu 30 dyrektywy. Takie sformu\u0142owanie mo\u017ce prowadzi\u0107 do niepotrzebnych w\u0105tpliwo\u015bci interpretacyjnych co do relacji pomi\u0119dzy obiema przes\u0142ankami. Je\u017celi intencj\u0105 projektodawcy jest implementacja przes\u0142anki przewidzianej w dyrektywie, zasadne by\u0142oby pos\u0142u\u017cenie si\u0119 odpowiadaj\u0105c\u0105 jej konstrukcj\u0105 \u201ekierownictwa i kontroli\u201d.
\nWymaga podkre\u015blenia, \u017ce mechanizm przewidziany w art. 9 projektu stanowi klasyczne domniemanie prawne wzruszalne, a nie jedynie technik\u0119 przerzucenia ci\u0119\u017caru dowodu, co podkre\u015bla r\u00f3wnie\u017c Komisja Europejska. Istot\u0105 takiego domniemania jest to, \u017ce ustawa nakazuje przyj\u0105\u0107 za ustalony fakt istnienia stosunku pracy na podstawie wykazania faktu \u0142atwiejszego do udowodnienia – okoliczno\u015bci wskazuj\u0105cych na kierownictwo i kontrol\u0119 – pozostawiaj\u0105c stronie przeciwnej mo\u017cliwo\u015b\u0107 obalenia tego przez wykazanie okoliczno\u015bci przeciwnych. Przerzucenie ci\u0119\u017caru dowodu nie jest zatem odr\u0119bnym, s\u0142abszym mechanizmem, lecz istot\u0105 dzia\u0142ania domniemania prawnego. Taka kwalifikacja ma istotne znaczenie praktyczne: to w\u0142a\u015bnie z konstrukcji domniemania \u2013 a nie ze zwyk\u0142ego roz\u0142o\u017cenia ci\u0119\u017caru dowodu \u2013 wynika, \u017ce osoba wykonuj\u0105ca prac\u0119 platformow\u0105 nie musi udowadnia\u0107 wszystkich element\u00f3w stosunku pracy, co stanowi rzeczywiste u\u0142atwienie w dochodzeniu jej praw.
\nIstotne jest r\u00f3wnie\u017c, aby domniemanie obejmowa\u0142o rzeczywisty uk\u0142ad podmiotowy organizacji pracy platformowej. Dyrektywa odnosi je do sytuacji, w kt\u00f3rej kierownictwo i kontrola s\u0105 sprawowane przez cyfrow\u0105 platform\u0119 pracy, przy czym regulacja dotycz\u0105ca po\u015brednik\u00f3w zak\u0142ada zapewnienie osobom wykonuj\u0105cym prac\u0119 takiego samego poziomu ochrony, jak w przypadku bezpo\u015bredniego zwi\u0105zania z platform\u0105. Projektowany art. 9 powinien by\u0107 zatem stosowany w spos\u00f3b odpowiadaj\u0105cy rzeczywistemu podzia\u0142owi funkcji pomi\u0119dzy tymi podmiotami, a nie wymaga\u0107 przypisania wszystkich przejaw\u00f3w podporz\u0105dkowania wy\u0142\u0105cznie jednemu z nich.
\nNa skuteczno\u015b\u0107 domniemania wp\u0142ywa r\u00f3wnie\u017c problem os\u00f3b, kt\u00f3re faktycznie wykonuj\u0105 prac\u0119 za po\u015brednictwem platformy bez zawarcia umowy, w szczeg\u00f3lno\u015bci w przypadkach korzystania z kont zarejestrowanych na inne osoby. Dyrektywa wprost identyfikuje zjawisko tzw. \u201ewynajmowanych to\u017csamo\u015bci\u201d jako problem zwi\u0105zany z prac\u0105 platformow\u0105 i wskazuje na potrzeb\u0119 wiarygodnej weryfikacji to\u017csamo\u015bci os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119. W takim przypadku osoba faktycznie \u015bwiadcz\u0105ca prac\u0119 mo\u017ce nie by\u0107 stron\u0105 \u017cadnej umowy z platform\u0105 ani po\u015brednikiem, a tym samym mo\u017ce znale\u017a\u0107 si\u0119 poza zakresem zastosowania mechanizmu z art. 9 projektu, kt\u00f3ry zosta\u0142 skonstruowany wok\u00f3\u0142 stosunku umownego. Problem ten nie mo\u017ce zosta\u0107 pomini\u0119ty, je\u017celi regulacja ma przeciwdzia\u0142a\u0107 nie tylko b\u0142\u0119dnej klasyfikacji zatrudnienia, ale r\u00f3wnie\u017c pracy nierejestrowanej wyst\u0119puj\u0105cej w sektorze platformowym. Art. 18 ust. 3 projektu przyjmuj\u0105cy, \u017ce dat\u0105 zawarcia umowy o prac\u0119 jest data wydania decyzji administracyjnej powiela mechanizm, wobec kt\u00f3rego NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d zg\u0142asza\u0142a ju\u017c zastrze\u017cenia na etapie prac nad reform\u0105 Pa\u0144stwowej Inspekcji Pracy, wprowadzaj\u0105c\u0105 analogiczne rozwi\u0105zanie. W tym miejscu nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce w polskim systemie prawa pracy stosunek pracy nawi\u0105zuje si\u0119 z mocy samego prawa z chwil\u0105 spe\u0142nienia przes\u0142anek z art. 22 Kodeksu pracy, a nie z chwil\u0105 jego p\u00f3\u017aniejszego urz\u0119dowego stwierdzenia. Powielenie tego samego mechanizmu w kolejnym akcie prawnym jest dalszym krokiem w kierunku odej\u015bcia od tej utrwalonej konstrukcji \u2013 decyzja, podobnie jak wyrok s\u0105du, powinna mie\u0107 charakter deklaratoryjny, potwierdzaj\u0105cy rzeczywist\u0105 dat\u0119 powstania stosunku pracy, a nie konstytutywny.
\nNale\u017cy r\u00f3wnie\u017c odnie\u015b\u0107 si\u0119 do art. 11 projektu, wy\u0142\u0105czaj\u0105cego stosowanie domniemania w post\u0119powaniach z zakresu ubezpiecze\u0144 spo\u0142ecznych. Projektodawca nie przedstawia w uzasadnieniu powod\u00f3w rezygnacji z mo\u017cliwo\u015bci obj\u0119cia domniemaniem post\u0119powa\u0144, kt\u00f3re dotycz\u0105 zabezpieczenia spo\u0142ecznego, o kt\u00f3rej mowa w art. 5 ust. 3 dyrektywy. W\u0105tpliwo\u015bci pog\u0142\u0119bia przy tym art. 19 projektu, kt\u00f3ry wi\u0105\u017ce skutki ustalenia stosunku pracy w sferze prawa podatkowego i ubezpiecze\u0144 spo\u0142ecznych wy\u0142\u0105cznie z decyzj\u0105, o kt\u00f3rej mowa w art. 15 ust. 6. Projekt nie rozstrzyga w spos\u00f3b analogiczny skutk\u00f3w prawomocnego s\u0105dowego ustalenia istnienia stosunku pracy. Konieczne jest zatem rozszerzenie zakresu art. 19 projektu na prawomocne orzeczenia s\u0105du ustalaj\u0105ce istnienie stosunku pracy, niezale\u017cnie od trybu, w jakim zapad\u0142y \u2013 nieuzasadnione jest r\u00f3\u017cnicowanie skutk\u00f3w publicznoprawnych w zale\u017cno\u015bci od tego, czy ustalenie nast\u0105pi\u0142o decyzj\u0105 PIP, czy wyrokiem s\u0105du.
\nElementem wymagaj\u0105cym uwzgl\u0119dnienia jest r\u00f3wnie\u017c brak wyra\u017anego mechanizmu zbiorowego dochodzenia ustalenia statusu zatrudnienia. Przy masowym charakterze pracy platformowej prowadzi to do sytuacji, w kt\u00f3rej wiele os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119 w identycznych warunkach, w ramach tego samego modelu organizacji pracy, musi wszczyna\u0107 odr\u0119bne post\u0119powania. Art. 14 projektu przewiduje wszcz\u0119cie post\u0119powania na wniosek indywidualnej osoby wykonuj\u0105cej prac\u0119 za po\u015brednictwem platformy lub jej przedstawiciela, nie przewiduj\u0105c wyra\u017anie mo\u017cliwo\u015bci obj\u0119cia jednym post\u0119powaniem wi\u0119kszej liczby os\u00f3b znajduj\u0105cych si\u0119 w analogicznej sytuacji. Brak takiego rozwi\u0105zania mo\u017ce istotnie ogranicza\u0107 praktyczn\u0105 efektywno\u015b\u0107 domniemania, zw\u0142aszcza w przypadkach, w kt\u00f3rych \u017ar\u00f3d\u0142em b\u0142\u0119dnej klasyfikacji jest jednolity model organizacji pracy stosowany wobec ca\u0142ej grupy os\u00f3b.
\nWymaga r\u00f3wnie\u017c potwierdzenia, \u017ce domniemanie z art. 9 projektu znajduje zastosowanie tak\u017ce w\u00f3wczas, gdy osoba wykonuj\u0105ca prac\u0119 platformow\u0105 \u2013 zamiast korzysta\u0107 z procedury przewidzianej w art. 14\u201320 projektu \u2013 wyst\u0105pi bezpo\u015brednio do s\u0105du z pow\u00f3dztwem o ustalenie istnienia stosunku pracy. Sam projekt zdaje si\u0119 zak\u0142ada\u0107 tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 (art. 6 ust. 1 pkt 2 projektu), nie ustanawia jej jednak wprost jako odr\u0119bnej podstawy pow\u00f3dztwa. Powinno zatem jednoznacznie wynika\u0107 z ustawy, \u017ce niezale\u017cnie od wybranej drogi \u2013 administracyjnej czy s\u0105dowej w trybie og\u00f3lnym \u2013 domniemanie dzia\u0142a na identycznych zasadach.
\nW konsekwencji skuteczno\u015b\u0107 projektowanego domniemania powinna by\u0107 oceniana nie tylko przez pryzmat jego formalnego wprowadzenia do ustawy, lecz przez to, czy rzeczywi\u015bcie u\u0142atwia ono osobom wykonuj\u0105cym prac\u0119 platformow\u0105 ustalenie prawid\u0142owego statusu zatrudnienia i uzyskanie wynikaj\u0105cej z niego ochrony. W szczeg\u00f3lno\u015bci nie powinno dochodzi\u0107 do sytuacji, w kt\u00f3rej ograniczenie zakresu zastosowania domniemania, brak mo\u017cliwo\u015bci wykorzystania domniemania w post\u0119powaniach dotycz\u0105cych ubezpiecze\u0144 spo\u0142ecznych czy brak mechanizmu zbiorowego powoduj\u0105, \u017ce ci\u0119\u017car dochodzenia praw pozostaje w znacznej cz\u0119\u015bci po stronie osoby, kt\u00f3rej pozycj\u0119 dyrektywa mia\u0142a w tym zakresie wzmocni\u0107.<\/p>\n
3. Odpowiedzialno\u015b\u0107 solidarna platformy i po\u015brednika
\nZasadniczym brakiem projektowanej regulacji jest spos\u00f3b ukszta\u0142towania odpowiedzialno\u015bci platformy za osoby wykonuj\u0105ce prac\u0119 z udzia\u0142em po\u015brednik\u00f3w. Kwestia ta ma szczeg\u00f3lne znaczenie w polskich warunkach pracy platformowej, w kt\u00f3rych istotn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 rynku stanowi model flotowy, oparty na po\u015brednikach organizuj\u0105cych wykonywanie pracy przez wi\u0119ksze grupy os\u00f3b. Co wi\u0119cej, obserwowane na rynku tendencje wskazuj\u0105 nie tylko na utrwalanie i dalszy rozw\u00f3j tego modelu organizacji pracy, ale wr\u0119cz odchodzenie na klasycznej dwupodmiotowej relacji na rzecz bardziej z\u0142o\u017conych \u0142a\u0144cuch\u00f3w. Tym samym regulacja dotycz\u0105ca po\u015brednik\u00f3w nie mo\u017ce by\u0107 traktowana jako rozwi\u0105zanie odnosz\u0105ce si\u0119 do marginalnego lub wyj\u0105tkowego sposobu wykonywania pracy platformowej, lecz jako jeden z kluczowych element\u00f3w skuteczno\u015bci ca\u0142ej ustawy.
\nArt. 3 dyrektywy 2024\/2831 nak\u0142ada na pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie obowi\u0105zek zapewnienia, aby osoby wykonuj\u0105ce prac\u0119 za po\u015brednictwem po\u015brednika korzysta\u0142y z takiego samego poziomu ochrony przewidzianego w dyrektywie jak osoby pozostaj\u0105ce w bezpo\u015brednim stosunku umownym z platform\u0105. W tym celu pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie maj\u0105 ustanowi\u0107 odpowiednie mechanizmy, obejmuj\u0105ce \u2013 w stosownych przypadkach \u2013 systemy odpowiedzialno\u015bci solidarnej. Nie jest to zatem rozwi\u0105zanie s\u0142u\u017c\u0105ce jedynie uzupe\u0142nieniu wybranych obowi\u0105zk\u00f3w po\u015brednika, lecz mechanizm maj\u0105cy zapobiega\u0107 temu, aby zastosowanie po\u015brednika prowadzi\u0142o do faktycznego obni\u017cenia poziomu ochrony osoby wykonuj\u0105cej prac\u0119 oraz zapewni\u0107 pe\u0142n\u0105 ochron\u0119 osobie \u015bwiadcz\u0105cej prac\u0119 za po\u015brednictwem platformy, niezale\u017cnie od tego w jakim uk\u0142adzie \u2013 dwu- czy wielostopniowym \u2013 t\u0119 prac\u0119 wykonuje.
\nTymczasem art. 50 projektu przyjmuje rozwi\u0105zanie istotnie w\u0119\u017csze. Ust\u0119p 1 deklaruje wprawdzie, \u017ce osoba zwi\u0105zana umow\u0105 z po\u015brednikiem korzysta z takich samych praw jak osoba zwi\u0105zana bezpo\u015brednio z platform\u0105, jednak odpowiedzialno\u015b\u0107 solidarna przewidziana w ust. 5 obejmuje wy\u0142\u0105cznie roszczenia zwi\u0105zane z niewykonaniem obowi\u0105zk\u00f3w okre\u015blonych w art. 25\u201328 oraz art. 31\u201337, a ponadto odszkodowanie lub zado\u015b\u0107uczynienie z art. 37 ust. 5 oraz odszkodowanie z art. 49. Powstaje zatem zasadnicza niesp\u00f3jno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy szeroko zakre\u015blonym w art. 50 ust. 1 prawem do korzystania z takiej samej ochrony a bardzo ograniczonym mechanizmem odpowiedzialno\u015bci solidarnej, kt\u00f3ry nie obejmuje ca\u0142ego katalogu praw przewidzianych w ustawie.
\nZakres odpowiedzialno\u015bci solidarnej nie powinien by\u0107 przy tym oceniany wy\u0142\u0105cznie przez pryzmat wyliczenia konkretnych przepis\u00f3w. Istot\u0105 art. 3 dyrektywy jest bowiem zapewnienie rzeczywistej, a nie jedynie formalnej r\u00f3wno\u015bci poziomu ochrony niezale\u017cnie od tego, w jakiej konfiguracji umownej osoba wykonuje prac\u0119. Przepis ten ma zapobiega\u0107 wykorzystywaniu po\u015brednik\u00f3w do obchodzenia obowi\u0105zk\u00f3w wynikaj\u0105cych z dyrektywy, a pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie powinny aktywnie okre\u015bli\u0107, kt\u00f3re obowi\u0105zki spoczywaj\u0105 na platformie, kt\u00f3re na po\u015bredniku, a kt\u00f3re na obu podmiotach.
\nPonadto, zakres odpowiedzialno\u015bci platformy i po\u015brednika powinien obejmowa\u0107 r\u00f3wnie\u017c zapewnienie skutecznego wykonywania praw przyznanych osobom wykonuj\u0105cym prac\u0119 za po\u015brednictwem platform, w tym odpowiednich \u015brodk\u00f3w ochrony prawnej i egzekwowania tych praw. Dotyczy to odpowiednio tak\u017ce sytuacji, w kt\u00f3rych praca jest wykonywana za po\u015brednictwem po\u015brednika. Projekt nie zapewnia jednak tak szeroko uj\u0119tej odpowiedzialno\u015bci, ograniczaj\u0105c odpowiedzialno\u015b\u0107 solidarn\u0105 platformy i po\u015brednika do zamkni\u0119tego katalogu wybranych obowi\u0105zk\u00f3w. W rezultacie odpowiedzialno\u015b\u0107 podmiot\u00f3w faktycznie uczestnicz\u0105cych w organizowaniu pracy mo\u017ce nie obejmowa\u0107 wszystkich praw i obowi\u0105zk\u00f3w, kt\u00f3rych skuteczna realizacja wymaga wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania platformy i po\u015brednika.<\/p>\n
Szczeg\u00f3lnie problematyczne jest r\u00f3wnie\u017c uzale\u017cnienie odpowiedzialno\u015bci solidarnej od przekazania przez po\u015brednika informacji platformie. Art. 50 ust. 5 projektu obejmuje bowiem wy\u0142\u0105cznie po\u015brednika, kt\u00f3ry zawar\u0142 umow\u0119 z platform\u0105 oraz przekaza\u0142 informacj\u0119, o kt\u00f3rej mowa w ust. 2. W efekcie zakres ochrony osoby wykonuj\u0105cej prac\u0119 mo\u017ce by\u0107 uzale\u017cniony od wykonania przez po\u015brednika obowi\u0105zku informacyjnego wobec platformy. Taka konstrukcja jest szczeg\u00f3lnie trudna do zaakceptowania z perspektywy celu art. 3 dyrektywy: odpowiedzialno\u015b\u0107 ma s\u0142u\u017cy\u0107 zapewnieniu osobie wykonuj\u0105cej prac\u0119 takiego samego poziomu ochrony, a nie by\u0107 dodatkowym uprawnieniem, kt\u00f3rego uzyskanie zale\u017cy od uprzedniego zachowania po\u015brednika b\u0105d\u017a jakichkolwiek kwestii formalnych.
\nW\u0105tpliwo\u015bci budzi r\u00f3wnie\u017c brak regulacji na wypadek, gdy platforma i po\u015brednik nie zawr\u0105 umowy, o kt\u00f3rej mowa w art. 50 ust. 3 projektu, okre\u015blaj\u0105cej spos\u00f3b korzystania przez osob\u0119 wykonuj\u0105c\u0105 prac\u0119 z praw z art. 25\u201328 i 31\u201337. W braku takiej umowy odpowiedzialno\u015b\u0107 za zapewnienie wykonania tych praw powinna spoczywa\u0107 domy\u015blnie na platformie.
\nJeszcze powa\u017cniejszy problem powstaje w przypadku wielopoziomowych \u0142a\u0144cuch\u00f3w podwykonawstwa. Definicja po\u015brednika w art. 2 dyrektywy obejmuje nie tylko podmiot pozostaj\u0105cy w bezpo\u015bredniej relacji umownej z platform\u0105 i osob\u0105 wykonuj\u0105c\u0105 prac\u0119, lecz r\u00f3wnie\u017c podmiot znajduj\u0105cy si\u0119 \u201ew \u0142a\u0144cuchu podwykonawstwa\u201d pomi\u0119dzy platform\u0105 a osob\u0105 wykonuj\u0105c\u0105 prac\u0119. Nie chodzi zatem wy\u0142\u0105cznie o prosty model platforma \u2192 jeden operator flotowy \u2192 osoba wykonuj\u0105ca prac\u0119, lecz r\u00f3wnie\u017c o bardziej z\u0142o\u017cone konfiguracje, w kt\u00f3rych pomi\u0119dzy platform\u0105 a rzeczywistym wykonawc\u0105 pracy wyst\u0119puje kilku kolejnych po\u015brednik\u00f3w.
\nNie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce art. 3 obejmuje wszystkich po\u015brednik\u00f3w w \u0142a\u0144cuchu podwykonawstwa, niezale\u017cnie od liczby podwykonawc\u00f3w, a dyrektywa nie ustanawia w tym zakresie ogranicze\u0144. Tymczasem art. 50 ust. 5 projektu ogranicza odpowiedzialno\u015b\u0107 solidarn\u0105 do platformy i po\u015brednika, \u201ekt\u00f3ry zawar\u0142 z ni\u0105 umow\u0119\u201d. Takie brzmienie nie daje wystarczaj\u0105cej podstawy do obj\u0119cia odpowiedzialno\u015bci\u0105 dalszych podmiot\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w \u0142a\u0144cuchu podwykonawstwa, je\u017celi nie \u0142\u0105czy ich bezpo\u015brednia umowa z platform\u0105.
\nW rezultacie im bardziej z\u0142o\u017cona jest struktura organizacji pracy, tym wi\u0119ksze mo\u017ce by\u0107 ryzyko rozproszenia odpowiedzialno\u015bci i przerzucenia na osob\u0119 wykonuj\u0105c\u0105 prac\u0119 konieczno\u015bci ustalania, kt\u00f3ry z kolejnych podmiot\u00f3w odpowiada za konkretne naruszenie.
\nProblem ten ma znaczenie nie tylko dla samej odpowiedzialno\u015bci za \u015bwiadczenia pieni\u0119\u017cne. Obowi\u0105zki dotycz\u0105ce zarz\u0105dzania algorytmicznego, oceny ryzyka BHP oraz informacji i konsultacji powinny spoczywa\u0107 na pracodawcy \u2013 platformie, po\u015bredniku albo obu tych podmiotach \u2013 a pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie powinny rozwa\u017cy\u0107 obowi\u0105zek wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania platformy i po\u015brednika. Projekt nie tworzy natomiast generalnego mechanizmu odpowiedzialno\u015bci platformy za zapewnienie realizacji tych praw, lecz pozostawia j\u0105 w bardzo ograniczonym zakresie art. 50 ust. 5.
\nNie rozwi\u0105zana jest te\u017c kwestia \u201erozproszenia\u201d okoliczno\u015bci faktycznych, tj. hipotetycznie mo\u017cliwej oraz realnie wyst\u0119puj\u0105cej sytuacji, w kt\u00f3rej cz\u0119\u015b\u0107 okoliczno\u015bci faktycznych, o kt\u00f3rych mowa w art. 9 projektu, wyst\u0119puje na linii osoba \u015bwiadcz\u0105ca prac\u0119 \u2013 po\u015brednik (np. wyp\u0142ata wynagrodzenia), a cz\u0119\u015b\u0107 na linii osoba \u015bwiadcz\u0105ca prac\u0119 \u2013 platforma (np. przydzielanie zada\u0144). W takiej sytuacji brak jednoznacznego okre\u015blenia relacji, w ramach kt\u00f3rej nale\u017cy ocenia\u0107 zasadno\u015b\u0107 domniemania, mo\u017ce prowadzi\u0107 do rozproszenia materia\u0142u istotnego dla jego zastosowania i w konsekwencji os\u0142abia\u0107 skuteczno\u015b\u0107 mechanizmu, kt\u00f3ry powinien umo\u017cliwia\u0107 ocen\u0119 rzeczywistego sposobu organizacji i wykonywania pracy z uwzgl\u0119dnieniem roli wszystkich podmiot\u00f3w uczestnicz\u0105cych w tym procesie.
\nW konsekwencji art. 50 projektu wymaga zasadniczego rozszerzenia. Odpowiedzialno\u015b\u0107 platformy i po\u015brednika powinna by\u0107 ukszta\u0142towana w spos\u00f3b odpowiadaj\u0105cy rzeczywistej funkcji art. 3 dyrektywy: nie mo\u017ce prowadzi\u0107 do obni\u017cenia poziomu ochrony osoby wykonuj\u0105cej prac\u0119 tylko dlatego, \u017ce praca jest organizowana za po\u015brednictwem po\u015brednika. Mechanizm ten powinien obejmowa\u0107 sytuacje, w kt\u00f3rych realizacja praw osoby wykonuj\u0105cej prac\u0119 zale\u017cy od dzia\u0142a\u0144 lub informacji pozostaj\u0105cych po stronie platformy albo po\u015brednika, a tak\u017ce zapewnia\u0107 skuteczn\u0105 ochron\u0119 w wielopoziomowych \u0142a\u0144cuchach podwykonawstwa. Nie mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c by\u0107 uzale\u017cniony od uprzedniego wykonania przez po\u015brednika obowi\u0105zku informacyjnego wobec platformy.
\nZamiast kazuistycznego wyliczenia przepis\u00f3w obj\u0119tych odpowiedzialno\u015bci\u0105 solidarn\u0105 nale\u017ca\u0142oby rozwa\u017cy\u0107 prostsze, szersze uj\u0119cie, np.: \u201eza zaspokojenie roszcze\u0144 osoby wykonuj\u0105cej prac\u0119 za po\u015brednictwem platformy cyfrowej odpowiadaj\u0105 solidarnie cyfrowa platforma pracy i po\u015brednik\u201d \u2013 bez zamkni\u0119tego katalogu przepis\u00f3w uruchamiaj\u0105cych t\u0119 odpowiedzialno\u015b\u0107.<\/p>\n
4. Realizacja cel\u00f3w dyrektywy
\nArt. 1 ust. 1 dyrektywy 2024\/2831 okre\u015bla jej zasadnicze cele \u2013 popraw\u0119 warunk\u00f3w pracy i ochron\u0119 danych osobowych w odniesieniu do pracy za po\u015brednictwem platform \u2013 wskazuj\u0105c na potrzeb\u0119 u\u0142atwienia okre\u015blania prawid\u0142owego statusu zatrudnienia os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119 za po\u015brednictwem platform, promowania przejrzysto\u015bci, sprawiedliwo\u015bci, nadzoru ludzkiego, bezpiecze\u0144stwa i rozliczalno\u015bci w zarz\u0105dzaniu algorytmicznym oraz zwi\u0119kszenia przejrzysto\u015bci pracy platformowej, w tym w sytuacjach transgranicznych. Jednocze\u015bnie art. 1 ust. 2 dyrektywy przewiduje zastosowanie cz\u0119\u015bci jej regulacji r\u00f3wnie\u017c do os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119 za po\u015brednictwem platform, kt\u00f3re nie pozostaj\u0105 w stosunku pracy. Zasadne jest zatem przeanalizowanie rozwi\u0105za\u0144 zaproponowanych w projekcie nie tylko pod k\u0105tem ich formalnej zgodno\u015bci z poszczeg\u00f3lnymi przepisami dyrektywy, lecz r\u00f3wnie\u017c z punktu widzenia realizacji wskazanych w niej cel\u00f3w. Ma to szczeg\u00f3lne znaczenie w odniesieniu do os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119 platformow\u0105, kt\u00f3re nie posiadaj\u0105 statusu pracownika. Polski rynek pracy charakteryzuje si\u0119 bowiem znacznym zr\u00f3\u017cnicowaniem podstaw \u015bwiadczenia pracy,
\na praca platformowa jest wykonywana w oparciu o wysoce zr\u00f3\u017cnicowane podstawy prawne i organizacyjne. Nie spos\u00f3b zatem sprowadza\u0107 problematyki pracy platformowej do prostego podzia\u0142u na pracownik\u00f3w i osoby samozatrudnione, a specyfika ta powinna zosta\u0107 odzwierciedlona w implementacji. W tym kontek\u015bcie szczeg\u00f3lnej oceny wymagaj\u0105 nast\u0119puj\u0105ce obszary:
\n4.1. Ochrona os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119 platformow\u0105 niezale\u017cnie od statusu zatrudnienia
\nZgodnie z art. 1 ust. 2 dyrektywy regulacje dotycz\u0105ce zarz\u0105dzania algorytmicznego i ochrony danych osobowych maj\u0105 zastosowanie r\u00f3wnie\u017c do os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119 za po\u015brednictwem platform, kt\u00f3re nie pozostaj\u0105 w stosunku pracy. Motyw 54 dyrektywy wskazuje w tym zakresie na prawa dotycz\u0105ce w szczeg\u00f3lno\u015bci przejrzysto\u015bci zautomatyzowanych system\u00f3w monitorowania i podejmowania decyzji, ogranicze\u0144 w przetwarzaniu danych oraz ludzkiego nadzoru nad istotnymi decyzjami.
\nRozwi\u0105zania przyj\u0119te w projekcie powinny zatem zapewnia\u0107, aby formalna podstawa wykonywania pracy nie prowadzi\u0142a do zaw\u0119\u017cenia zakresu tych gwarancji. Jest to szczeg\u00f3lnie istotne w polskich warunkach, w kt\u00f3rych praca platformowa wykonywana jest na podstawie zr\u00f3\u017cnicowanych podstaw prawnych, a status pracowniczy nie wyczerpuje katalogu sytuacji,
\nw kt\u00f3rych osoba pozostaje faktycznie poddana algorytmicznemu monitorowaniu i podejmowaniu decyzji przez platform\u0119. Ochrona w tym zakresie powinna obejmowa\u0107 wszystkie osoby, kt\u00f3rym dyrektywa przyznaje te prawa, niezale\u017cnie od przyj\u0119tej przez strony formy prawnej wykonywania pracy, na co nale\u017cy zwraca\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 w dalszych pracach legislacyjnych.
\n4.2. Zarz\u0105dzanie algorytmiczne
\nRegulacje dotycz\u0105ce zarz\u0105dzania algorytmicznego powinny zapewnia\u0107 nie tylko formalny dost\u0119p do informacji i wyja\u015bnie\u0144, lecz rzeczywist\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 zakwestionowania decyzji podejmowanych lub wspieranych przez zautomatyzowane systemy. Projekt przewiduje wprawdzie prawo do uzyskania wyja\u015bnie\u0144 i wyst\u0105pienia o weryfikacj\u0119 decyzji, jednak skuteczno\u015b\u0107 tych uprawnie\u0144 wymaga zapewnienia rzeczywi\u015bcie dost\u0119pnego kontaktu z osob\u0105 uprawnion\u0105 do wyja\u015bnienia i zweryfikowania decyzji. Spos\u00f3b organizacji tego kontaktu nie powinien w praktyce uniemo\u017cliwia\u0107 lub istotnie utrudnia\u0107 skorzystania z tego uprawnienia,
\nw szczeg\u00f3lno\u015bci poprzez nadmiernie sformalizowane lub zautomatyzowane procedury kontaktu albo brak mo\u017cliwo\u015bci uzyskania wyja\u015bnie\u0144 w j\u0119zyku w\u0142a\u015bciwym dla osoby wykonuj\u0105cej prac\u0119, co bywa typowe dla miejsc pracy zwi\u0105zanych z zarz\u0105dzaniem algorytmicznym. Projekt powinien zatem gwarantowa\u0107 rzeczywist\u0105 dost\u0119pno\u015b\u0107 mechanizmu ludzkiej weryfikacji, a nie jedynie formalne wyznaczenie osoby kontaktowej.
\nW tym miejscu nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce wprowadzenie ustawy implementuj\u0105cej dyrektyw\u0119 stanowi nie tylko okazj\u0119 do w\u0105skiego przeniesienia do prawa krajowego przepis\u00f3w dyrektywy, lecz r\u00f3wnie\u017c szans\u0119 na wprowadzenie rozwi\u0105za\u0144 odpowiadaj\u0105cych na naruszenia praw os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119 platformow\u0105, kt\u00f3re ju\u017c wyst\u0119puj\u0105 w praktyce. W zakresie zarz\u0105dzania algorytmicznego dotyczy to w szczeg\u00f3lno\u015bci mechanizm\u00f3w wykorzystywanych przez platformy do wp\u0142ywania na zachowanie os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119, takich jak spos\u00f3b przydzielania zada\u0144, czy mechanizmy motywacyjne – systemy premiowe, bonusy, uzale\u017cnianie dost\u0119pu do kolejnych zada\u0144 od osi\u0105gni\u0119cia okre\u015blonych wynik\u00f3w. Przyk\u0142adowo, osoba mo\u017ce by\u0107 zach\u0119cana do wykonania okre\u015blonej liczby zada\u0144 w okre\u015blonym czasie w zamian za dodatkowe \u015bwiadczenie, a nast\u0119pnie \u2013 po wykonaniu wi\u0119kszo\u015bci wymaganych zada\u0144 \u2013 zosta\u0107 pozbawiona mo\u017cliwo\u015bci osi\u0105gni\u0119cia tego progu wskutek ograniczenia liczby przydzielanych jej zada\u0144. Projektowana regulacja powinna uwzgl\u0119dnia\u0107 r\u00f3wnie\u017c tego rodzaju praktyki i zapewnia\u0107, aby mechanizmy zarz\u0105dzania prac\u0105 nie mog\u0142y by\u0107 wykorzystywane w spos\u00f3b arbitralny do pozbawiania osoby wykonuj\u0105cej prac\u0119 dost\u0119pu do zada\u0144, wynagrodzenia lub innych \u015bwiadcze\u0144, do kt\u00f3rych uzyskania zosta\u0142a przez platform\u0119 zach\u0119cona. Projekt
\nw aktualnym brzmieniu nie odpowiada na te potrzeby, co nale\u017ca\u0142oby uzupe\u0142ni\u0107.
\n4.3. Bezpiecze\u0144stwo i higiena pracy oraz ochrona socjalna
\nZnacz\u0105cym problemem pozostaje zakres ochrony w dziedzinie bezpiecze\u0144stwa i higieny pracy os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119 za po\u015brednictwem platformy, kt\u00f3re nie maj\u0105 statusu pracownika. Projektowany art. 42, dotycz\u0105cy oceny ryzyka zwi\u0105zanego ze zautomatyzowanymi systemami monitorowania i podejmowania decyzji oraz stosowania odpowiednich \u015brodk\u00f3w zapobiegawczych i ochronnych, odnosi si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do pracownika platformy. W konsekwencji osoba wykonuj\u0105ca t\u0119 sam\u0105 prac\u0119, w tych samych warunkach i podlegaj\u0105ca tym samym mechanizmom organizacji pracy korzysta z istotnie w\u0119\u017cszego zakresu ochrony wy\u0142\u0105cznie ze wzgl\u0119du na formaln\u0105 podstaw\u0119 prawn\u0105 jej zatrudnienia.<\/p>\n
W polskich warunkach problem ten ma szczeg\u00f3lne znaczenie wobec skali wykorzystania w pracy platformowej podstaw zatrudnienia innych ni\u017c umowa o prac\u0119. Ponadto, projektodawca sam wskazuje na zwi\u0105zane z tym ograniczenie dost\u0119pu do ochrony socjalnej i pracowniczej. Projekt powinien zatem zapewnia\u0107 co najmniej taki poziom ochrony bezpiecze\u0144stwa i zdrowia, kt\u00f3ry odpowiada rzeczywistym zagro\u017ceniom zwi\u0105zanym z wykonywan\u0105 prac\u0105, niezale\u017cnie od tego, czy osoba j\u0105 wykonuj\u0105ca zosta\u0142a formalnie zakwalifikowana jako pracownik, czy nie. Dotyczy to w szczeg\u00f3lno\u015bci zagro\u017ce\u0144 wynikaj\u0105cych ze sposobu organizacji pracy przez platform\u0119, w tym presji na tempo wykonywania zada\u0144 oraz ryzyk psychospo\u0142ecznych i ergonomicznych. Zakres ochrony powinien dotyczy\u0107 r\u00f3wnie\u017c bada\u0144 lekarskich i dost\u0119pu do niezb\u0119dnego sprz\u0119tu i ubioru.
\nPodobne w\u0105tpliwo\u015bci budzi art. 45 projektu, dotycz\u0105cy m.in. ochrony przed przemoc\u0105 i molestowaniem \u2013 przepis ma charakter bardzo og\u00f3lny i nie zawiera nawet odes\u0142ania do Kodeksu pracy.
\nKonieczne jest r\u00f3wnie\u017c jednoznaczne okre\u015blenie obowi\u0105zk\u00f3w platformy i po\u015brednika
\nw zakresie bezpiecze\u0144stwa i higieny pracy. W modelu, w kt\u00f3rym platforma organizuje prac\u0119 za po\u015brednictwem po\u015brednika, rozdzielenie odpowiedzialno\u015bci za warunki jej wykonywania nie powinno prowadzi\u0107 do sytuacji, w kt\u00f3rej \u017caden z tych podmiot\u00f3w nie ponosi pe\u0142nej odpowiedzialno\u015bci za zapewnienie wymaganej ochrony. Dyrektywa wymaga, aby osoby wykonuj\u0105ce prac\u0119 za po\u015brednictwem po\u015brednik\u00f3w korzysta\u0142y z tego samego poziomu ochrony co osoby maj\u0105ce bezpo\u015bredni\u0105 relacj\u0119 z platform\u0105, a jako jeden z mechanizm\u00f3w realizacji tego celu wskazuje odpowiedzialno\u015b\u0107 solidarn\u0105. Rozwi\u0105zania dotycz\u0105ce BHP powinny zatem pozostawa\u0107 sp\u00f3jne z projektowanym mechanizmem odpowiedzialno\u015bci platformy i po\u015brednika.
\nNiewykorzystan\u0105 szans\u0105 projektu pozostaje r\u00f3wnie\u017c brak analizy zasad podlegania ubezpieczeniu chorobowemu przez osoby wykonuj\u0105ce prac\u0119 na podstawie um\u00f3w zlecenia. Ubezpieczenie chorobowe zleceniobiorc\u00f3w ma obecnie charakter dobrowolny, co w praktyce oznacza ni\u017cszy poziom ochrony socjalnej ni\u017c w przypadku pracownik\u00f3w. Zasadne by\u0142oby wykorzystanie prac nad regulacj\u0105 pracy platformowej do obj\u0119cia tej grupy obowi\u0105zkowym ubezpieczeniem chorobowym, zw\u0142aszcza \u017ce znaczna cz\u0119\u015b\u0107 pracy platformowej wykonywana jest w\u0142a\u015bnie na podstawie um\u00f3w cywilnoprawnych.
\n4.4. Terminy przekazywania informacji przedstawicielom
\nArt. 8 projektu, przyznaj\u0105cy przedstawicielom prawo do \u017c\u0105dania dodatkowych wyja\u015bnie\u0144 i szczeg\u00f3\u0142\u00f3w dotycz\u0105cych przekazanych informacji, pos\u0142uguje si\u0119 wy\u0142\u0105cznie klauzul\u0105 \u201ebez zb\u0119dnej zw\u0142oki\u201d, nie wprowadzaj\u0105c \u017cadnego konkretnego terminu. Analogicznie do rozwi\u0105za\u0144 przyj\u0119tych przy pracy tymczasowej, zasadne by\u0142oby wyznaczenie platformie sztywnego terminu (np. 7 lub 14 dni) na udzielenie odpowiedzi, a tak\u017ce doprecyzowanie zakresu informacji przekazywanych na podstawie art. 7 ust. 1 projektu o dane pozwalaj\u0105ce rozr\u00f3\u017cni\u0107 skal\u0119 zatrudnienia na podstawie um\u00f3w o prac\u0119 i um\u00f3w cywilnoprawnych.
\n5. Sankcje
\nArt. 51 projektu przewiduje za naruszenia obowi\u0105zk\u00f3w okre\u015blonych w ustawie grzywn\u0119 od 2 000 do 60 000 z\u0142. Sam projektodawca wskazuje przy tym, \u017ce sankcje powinny by\u0107 skuteczne, odstraszaj\u0105ce i proporcjonalne do charakteru, wagi i czasu trwania naruszenia oraz liczby os\u00f3b, kt\u00f3rych naruszenie dotyczy. W przypadku du\u017cych, w tym globalnych platform sta\u0142a g\u00f3rna granica grzywny mo\u017ce jednak nie zapewnia\u0107 rzeczywistego efektu odstraszaj\u0105cego.
\nW odniesieniu do najpowa\u017cniejszych narusze\u0144 zasadne jest zatem rozwa\u017cenie sankcji uwzgl\u0119dniaj\u0105cych r\u00f3wnie\u017c skal\u0119 dzia\u0142alno\u015bci platformy, w szczeg\u00f3lno\u015bci jej obr\u00f3t lub liczb\u0119 os\u00f3b obj\u0119tych naruszeniem, a tak\u017ce potwierdzenie naliczania sankcji za ka\u017cdy przypadek naruszenia, a nie za naruszenia zbiorowe.
\n6. Ocena skutk\u00f3w regulacji
\nIstotne zastrze\u017cenia budzi r\u00f3wnie\u017c ocena skutk\u00f3w regulacji. Przede wszystkim trudno pogodzi\u0107 za\u0142o\u017cenie, \u017ce regulacja przyniesie sektorowi finans\u00f3w publicznych 673,1 mln z\u0142 dodatkowych dochod\u00f3w w okresie 10 lat, w tym 589,3 mln z\u0142 dla FUS, z jednoczesnym przyj\u0119ciem, \u017ce w \u017cadnym roku nie wyst\u0105pi\u0105 dodatkowe wydatki sektora finans\u00f3w publicznych. Jest to szczeg\u00f3lnie problematyczne w \u015bwietle zakresu nowych zada\u0144 Pa\u0144stwowej Inspekcji Pracy, obejmuj\u0105cych m.in. analizowanie informacji przekazywanych przez platformy, kontrole platform i po\u015brednik\u00f3w, prowadzenie post\u0119powa\u0144 administracyjnych, gromadzenie materia\u0142u dowodowego i wydawanie decyzji. OSR wskazuje przy tym na wzrost liczby post\u0119powa\u0144 i dokumentacji kontrolnej, a jednocze\u015bnie przyjmuje zerowy dodatkowy koszt wykonywania tych zada\u0144. Wymaga to co najmniej przedstawienia przekonuj\u0105cego uzasadnienia. OSR nie przedstawia r\u00f3wnie\u017c pe\u0142nego obrazu koszt\u00f3w regulacyjnych po stronie platform i po\u015brednik\u00f3w. Kalkulacja koncentruje si\u0119 przede wszystkim na skutkach ewentualnego przekwalifikowania um\u00f3w, podczas gdy projekt nak\u0142ada tak\u017ce szereg innych obowi\u0105zk\u00f3w, dotycz\u0105cych m.in. raportowania do PIP, udost\u0119pniania danych, zarz\u0105dzania algorytmicznego, oceniania stosowanych system\u00f3w, zapewnienia nadzoru cz\u0142owieka oraz obs\u0142ugi wniosk\u00f3w os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119. Sam projektodawca dostrzega mo\u017cliwo\u015b\u0107 konieczno\u015bci modyfikacji system\u00f3w i zwi\u0119kszenia zatrudnienia w celu zapewnienia nadzoru cz\u0142owieka, ale nie przedstawia oszacowania tych koszt\u00f3w. W konsekwencji przedstawione w OSR wyliczenia nie pokazuj\u0105 pe\u0142nych skutk\u00f3w ekonomicznych projektowanej regulacji.
\nW\u0105tpliwo\u015bci budz\u0105 r\u00f3wnie\u017c przyj\u0119te w OSR za\u0142o\u017cenia dotycz\u0105ce PPK. Dla os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119 na podstawie um\u00f3w-zlece\u0144 przyj\u0119to poziom partycypacji 0%, podczas gdy dla os\u00f3b po przekwalifikowaniu na umowy o prac\u0119 przyj\u0119to poziom 34,7%. Tymczasem zleceniobiorca podlegaj\u0105cy obowi\u0105zkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym mo\u017ce by\u0107 obj\u0119ty PPK. Je\u017celi projektodawca przyjmuje, \u017ce rzeczywista partycypacja zleceniobiorc\u00f3w jest znikoma, powinno to zosta\u0107 oparte na danych albo przynajmniej nale\u017cycie uzasadnione. Przyj\u0119te za\u0142o\u017cenie wp\u0142ywa bowiem bezpo\u015brednio na kalkulacj\u0119 r\u00f3\u017cnicy koszt\u00f3w pomi\u0119dzy obiema formami wykonywania pracy.
\nNajpowa\u017cniejsze zastrze\u017cenie dotyczy jednak rezygnacji z rzeczywistej ewaluacji ex post. Uzasadnienie, zgodnie z kt\u00f3rym nie jest ona potrzebna z uwagi na implementacyjny charakter ustawy, nie jest przekonuj\u0105ce. Projekt pozostawia bowiem szereg istotnych rozstrzygni\u0119\u0107 na poziomie prawa krajowego, a sama OSR przyznaje, \u017ce wiedza o rynku pracy platformowej jest obecnie bardzo ograniczona: szacunki liczby os\u00f3b wykonuj\u0105cych tak\u0105 prac\u0119 wahaj\u0105 si\u0119 od 150 do 600 tys., na potrzeby kalkulacji przyj\u0119to arbitralnie oko\u0142o 300 tys. os\u00f3b, a struktur\u0119 um\u00f3w \u2013 70% zlece\u0144, 15% B2B i 15% najmu \u015brodka transportu \u2013 okre\u015blono jako \u201eautorskie za\u0142o\u017cenia\u201d. Jednocze\u015bnie ustawa stworzy po raz pierwszy systematyczne \u017ar\u00f3d\u0142o danych o liczbie os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119 platformow\u0105, rodzaju zawieranych um\u00f3w i korzystaniu z po\u015brednik\u00f3w.
\nW\u0142a\u015bnie dlatego ewaluacja ex post powinna zosta\u0107 przewidziana wprost, przyk\u0142adowo po trzech latach pe\u0142nego funkcjonowania ustawy. Powinna umo\u017cliwia\u0107 ocen\u0119 nie tylko liczby kontroli i wydanych decyzji, lecz przede wszystkim tego, czy regulacja rzeczywi\u015bcie ograniczy\u0142a wykonywanie pracy bez tytu\u0142u do ubezpiecze\u0144 spo\u0142ecznych, jak zmieni\u0142a si\u0119 struktura um\u00f3w stosowanych przez po\u015brednik\u00f3w flotowych, czy utrwali\u0142 si\u0119 model flotowy, jak cz\u0119sto i z jakim skutkiem stosowano domniemanie stosunku pracy, jaka cz\u0119\u015b\u0107 decyzji PIP by\u0142a kwestionowana przed s\u0105dami, jakie by\u0142y rzeczywiste koszty regulacji oraz czy osoby wykonuj\u0105ce prac\u0119 faktycznie korzystaj\u0105 z uprawnie\u0144 zwi\u0105zanych z zarz\u0105dzaniem algorytmicznym. Przyj\u0119cie takiego mechanizmu by\u0142oby szczeg\u00f3lnie zasadne w sytuacji, \u00a0kt\u00f3rej tak wiele kluczowych za\u0142o\u017ce\u0144 OSR opiera si\u0119 obecnie na niepe\u0142nych danych i b\u0119dzie mog\u0142o zosta\u0107 zweryfikowanych dopiero po wej\u015bciu ustawy w \u017cycie.
\n7. Podsumowanie
\nPraca za po\u015brednictwem cyfrowych platform pracy jest jednym z najbardziej prze\u0142omowych kierunk\u00f3w przemian wsp\u00f3\u0142czesnego rynku pracy, a zarazem obszarem, w kt\u00f3rym z wyj\u0105tkow\u0105 si\u0142\u0105 ujawniaj\u0105 si\u0119 jego patologie. Ustawa implementuj\u0105ca dyrektyw\u0119 2024\/2831 nie powinna zatem ogranicza\u0107 si\u0119 do formalnego przeniesienia jej postanowie\u0144 do prawa krajowego.
\nJu\u017c z samego tytu\u0142u dyrektywy wynika jej zasadniczy cel \u2013 poprawa warunk\u00f3w pracy za po\u015brednictwem platform. Tymczasem analiza projektu prowadzi do istotnych w\u0105tpliwo\u015bci, czy proponowane rozwi\u0105zania gwarantuj\u0105 rzeczywist\u0105, a nie wy\u0142\u0105cznie ograniczon\u0105 i formaln\u0105 popraw\u0119 sytuacji os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119 platformow\u0105. Dotyczy to w szczeg\u00f3lno\u015bci skuteczno\u015bci domniemania stosunku pracy, zakresu odpowiedzialno\u015bci podmiot\u00f3w organizuj\u0105cych prac\u0119, poziomu ochrony os\u00f3b pozostaj\u0105cych poza stosunkiem pracy, skuteczno\u015bci regulacji dotycz\u0105cych zarz\u0105dzania algorytmicznego oraz praktycznej mo\u017cliwo\u015bci egzekwowania projektowanych praw.
\nProjekt powinien by\u0107 r\u00f3wnie\u017c konstruowany z uwzgl\u0119dnieniem kierunku dalszego rozwoju mi\u0119dzynarodowych standard\u00f3w ochrony pracy platformowej. Przyj\u0119ta w 2026 r. Konwencja MOP nr 193 dotycz\u0105ca godnej pracy w gospodarce platformowej przyjmuje szersze podej\u015bcie, obejmuj\u0105ce m.in. bezpiecze\u0144stwo i higien\u0119 pracy, ochron\u0119 przed przemoc\u0105, terminow\u0105 wyp\u0142at\u0119 nale\u017cno\u015bci i zabezpieczenie spo\u0142eczne, a w odniesieniu do pracownik\u00f3w platformowych tak\u017ce minimalne wynagrodzenie i rekompensowanie koszt\u00f3w pracy. Przygotowywana obecnie regulacja powinna zatem tworzy\u0107 rozwi\u0105zania, kt\u00f3re nie zamkn\u0105 drogi do dalszego podnoszenia standard\u00f3w ochrony, lecz mog\u0105 stanowi\u0107 podstaw\u0119 do ich rozwijania, w tym w perspektywie przysz\u0142ej ratyfikacji Konwencji MOP nr 193 przez Polsk\u0119.
\nW konsekwencji projekt wymaga dalszego uzupe\u0142nienia, tak aby implementacja dyrektywy nie zosta\u0142a sprowadzona do wykonania jej minimalnych wymog\u00f3w, lecz rzeczywi\u015bcie odpowiada\u0142a na problemy wyst\u0119puj\u0105ce na polskim rynku pracy platformowej. Celem powinno by\u0107 stworzenie regulacji, kt\u00f3ra skutecznie ograniczy b\u0142\u0119dn\u0105 klasyfikacj\u0119 zatrudnienia, uniemo\u017cliwi wykorzystywanie konstrukcji po\u015brednictwa do rozproszenia odpowiedzialno\u015bci, zapewni odpowiedni poziom ochrony osobom wykonuj\u0105cym prac\u0119 niezale\u017cnie od jej formalnej podstawy oraz zagwarantuje, \u017ce prawa przyznane przez ustaw\u0119 b\u0119d\u0105 realnie wykonalne i egzekwowalne. Jednocze\u015bnie ustawodawca powinien mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce \u2013 cho\u0107 wprowadzenie szczeg\u00f3lnych u\u0142atwie\u0144 w ustalaniu statusu zatrudnienia os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119 platformow\u0105 jest uzasadnione celami dyrektywy \u2013 rozwi\u0105zanie to tworzy w polskim systemie prawa istotn\u0105 nier\u00f3wno\u015b\u0107 w dost\u0119pie do instrument\u00f3w dochodzenia ustalenia stosunku pracy, przyznaj\u0105c osobom wykonuj\u0105cym prac\u0119 platformow\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 ochron\u0119 proceduraln\u0105, niedost\u0119pn\u0105 na analogicznych zasadach innym osobom wykonuj\u0105cym prac\u0119. Okoliczno\u015b\u0107 ta powinna zosta\u0107 uwzgl\u0119dniona przy dalszym kszta\u0142towaniu regulacji, tak aby implementacja dyrektywy stanowi\u0142a nie tylko wykonanie zobowi\u0105zania unijnego, lecz tak\u017ce element sp\u00f3jnego i skutecznego systemu ochrony os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119.
\nPrezydium Komisji Krajowej NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d akceptuje projekt ustawy o wykonywaniu pracy za po\u015brednictwem cyfrowych platform pracy, o ile zostan\u0105 uwzgl\u0119dnione zg\u0142oszone uwagi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Prezydium Komisji Krajowej NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d oceniaj\u0105c projekt ustawy o wykonywaniu pracy za po\u015brednictwem cyfrowych platform pracy z dnia 6 sierpnia 2026 r. wskazuje, \u017ce wymaga on szeregu zmian, by spe\u0142niony zosta\u0142 cel nakre\u015blony w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024\/2831, a wi\u0119c rzeczywista i skuteczna ochrona os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119 za po\u015brednictwem platform. Praca za […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3909,9],"tags":[4016,536,98],"class_list":["post-14398","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-2026prezydium","category-dokprez","tag-99-26","tag-decyzja-prezydium","tag-kk"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14398","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14398"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14398\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14400,"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14398\/revisions\/14400"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14398"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14398"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14398"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}