Prezydium Komisji Krajowej NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d ocenia projekt ustawy o sta\u017cach z dnia 18 listopada 2025 jako krok w kierunku uporz\u0105dkowania tej formy aktywno\u015bci zawodowej jednak wskazuje, \u017ce w obecnym kszta\u0142cie projekt nie zapewnia wystarczaj\u0105cego poziomu ochrony socjalnej sta\u017cyst\u00f3w i nie eliminuje ryzyka obchodzenia standardowych form zatrudnienia. NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d apeluje o wzmocnienie publicznoprawnego charakteru ochrony sta\u017cyst\u00f3w, w szczeg\u00f3lno\u015bci poprzez wprowadzenie obowi\u0105zkowego ubezpieczenia chorobowego, podniesienie minimalnego poziomu \u015bwiadczenia pieni\u0119\u017cnego oraz doprecyzowanie mechanizm\u00f3w zapobiegaj\u0105cych nadu\u017cyciom. Tylko takie zmiany pozwol\u0105 na to, aby instytucja sta\u017cu pe\u0142ni\u0142a funkcj\u0119 rzeczywistego wsparcia w wej\u015bciu na rynek pracy, a nie narz\u0119dzia obni\u017cania standard\u00f3w zatrudnienia.
\nW pierwszej kolejno\u015bci nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce sta\u017ce stanowi\u0105 jedn\u0105 z podstawowych form wej\u015bcia na rynek pracy oraz pierwszy etap aktywno\u015bci zawodowej, umo\u017cliwiaj\u0105cy osobom rozpoczynaj\u0105cym karier\u0119 nie tylko zdobycia praktycznego do\u015bwiadczenia, ale r\u00f3wnie\u017c rozw\u00f3j umiej\u0119tno\u015bci i kompetencji niezb\u0119dnych do dalszego funkcjonowania w \u015brodowisku pracy. Odgrywaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c istotn\u0105 rol\u0119 w procesie przechodzenia z edukacji, bierno\u015bci zawodowej lub bezrobocia do zatrudnienia, tym samym wspieraj\u0105c nabywanie samodzielno\u015bci zawodowej, zwi\u0119kszanie szans na uzyskanie stabilnej pracy oraz kszta\u0142towanie proaktywnej postawy. Uwzgl\u0119dniaj\u0105c wsp\u00f3\u0142czesne wyzwania na rynku pracy, sta\u017ce mog\u0105 stanowi\u0107 r\u00f3wnie\u017c efektywn\u0105 form\u0119 uczenia si\u0119 przez ca\u0142e \u017cycie, przebran\u017cawiania oraz nabywania umiej\u0119tno\u015bci przekrojowych, wspomagaj\u0105cych dopasowanie popytu i poda\u017cy si\u0142y roboczej na rynku pracy. Jednocze\u015bnie, ze wzgl\u0119du na szczeg\u00f3lne umiejscowienie na styku kszta\u0142cenia i zatrudnienia, sta\u017ce, z jednej strony stanowi\u0105ce szans\u0119 na p\u0142ynne wej\u015bcie na rynek pracy, z drugiej mog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 wygodn\u0105 form\u0105 maskowania rzeczywi\u015bcie wykonywanej pracy i pozbawienia zatrudnionego ochrony w\u0142a\u015bciwej dla stosunku pracy.
\nPrezydium KK pozytywnie ocenia podj\u0119cie krok\u00f3w w stron\u0119 ustandaryzowania odbywania sta\u017cy na otwartym rynku pracy tak, aby zapewni\u0107 ich szkoleniowy charakter, jednocze\u015bnie zapobiegaj\u0105c wykorzystywaniu ich jako zast\u0119pczej formy \u015bwiadczenia pracy. Bior\u0105c natomiast pod uwag\u0119 z\u0142o\u017con\u0105 konstrukcj\u0119 sta\u017cu, na kt\u00f3r\u0105 sk\u0142ada si\u0119 szczeg\u00f3lne po\u0142\u0105czenie elementu szkoleniowo-edukacyjnego oraz elementu \u015bwiadczenia pracy uj\u0119tego funkcjonalnie nale\u017cy rozwa\u017cy\u0107, jakie rozwi\u0105zania prawne najpe\u0142niej oddadz\u0105 istot\u0119 odbywania sta\u017cu, z uwzgl\u0119dnieniem interes\u00f3w podmiot\u00f3w zaanga\u017cowanych w sta\u017c. Odnosz\u0105c si\u0119 bezpo\u015brednio do tre\u015bci projektu, Prezydium KK zwraca uwag\u0119 na nast\u0119puj\u0105ce kwestie:
\nI. Typ umowy
\nProjektodawca dokona\u0142 wyboru konstrukcyjnego polegaj\u0105cego na utrzymaniu sta\u017cu poza re\u017cimem stosunku pracy i zakwalifikowania umowy sta\u017cu jako umowy cywilnoprawnej, cho\u0107 systemowo mo\u017cliwe by\u0142o przyj\u0119cie odmiennego rozwi\u0105zania, polegaj\u0105cego na oparciu sta\u017cu na umowie o prac\u0119 o szczeg\u00f3lnym charakterze. Polski system prawa pracy zna ju\u017c bowiem mechanizmy, w ramach kt\u00f3rych okre\u015blone kategorie pracownik\u00f3w s\u0105 zatrudniane na podstawie umowy o prac\u0119, przy jednoczesnym wprowadzeniu ustawowych odst\u0119pstw od og\u00f3lnych zasad prawa pracy, uzasadnionych celem zatrudnienia. Przyk\u0142adem mog\u0105 by\u0107 umowy o prac\u0119 w celu przygotowania zawodowego m\u0142odocianych. W ocenie Zwi\u0105zku nie by\u0142o przeszk\u00f3d prawnych, aby r\u00f3wnie\u017c sta\u017c zosta\u0142 ukszta\u0142towany jako szczeg\u00f3lny typ stosunku pracy, nawet je\u017celi mia\u0142oby to nast\u0105pi\u0107 w drodze odr\u0119bnej ustawy. Takie rozwi\u0105zanie pozwoli\u0142oby na jednoznaczne obj\u0119cie sta\u017cyst\u00f3w pe\u0142nym re\u017cimem ochrony pracowniczej i ubezpieczeniowej, przy jednoczesnym wprowadzeniu jasno okre\u015blonych, ustawowych odst\u0119pstw typowych dla funkcji edukacyjnej sta\u017cu, takich jak ograniczony czas trwania umowy, szczeg\u00f3lne zasady kszta\u0142towania wynagrodzenia, zmodyfikowany zakres podporz\u0105dkowania czy obowi\u0105zek realizacji programu szkoleniowego. Z perspektywy systemowej model oparty na umowie o prac\u0119 zmniejsza\u0142by ryzyko nadu\u017cy\u0107, eliminowa\u0142by w\u0105tpliwo\u015bci co do kwalifikacji prawnej wykonywanej pracy oraz wzmacnia\u0142by zasad\u0119 prymatu zatrudnienia pracowniczego jako podstawowej formy \u015bwiadczenia pracy. Ponadto nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107, \u017ce z tre\u015bci projektu wynika i\u017c umowa o sta\u017c zostanie oparta o wykonywanie zada\u0144 powierzonych przez organizatora sta\u017cu (a w praktyce pewnie przez opiekuna sta\u017cu, wyznaczonego przez organizatora sta\u017cu), pod nadzorem opiekuna sta\u017cu, w miejscu i czasie oraz w spos\u00f3b wskazany odg\u00f3rnie, a dodatkowo w oparciu o ustawowe odes\u0142anie do znacznej cz\u0119\u015bci przepis\u00f3w Kodeksu pracy. Przytoczone okoliczno\u015bci wskazuj\u0105 na wykonywanie pracy w warunkach faktycznie bardzo zbli\u017conych do stosunku pracy (nawet je\u017celi literalne brzmienie ustawy mia\u0142oby sugerowa\u0107 co\u015b innego), co dodatkowo budzi w\u0105tpliwo\u015bci co do natury stosunku prawnego, jakim jest sta\u017c.
\nW tym kontek\u015bcie utrzymanie sta\u017cu jako odr\u0119bnej konstrukcji sytuuj\u0105cej si\u0119 poza stosunkiem pracy nale\u017cy oceni\u0107 krytycznie, jako rozwi\u0105zanie niesp\u00f3jne z konstytucyjn\u0105 zasad\u0105 ochrony pracy i mniej skuteczne w przeciwdzia\u0142aniu segmentacji rynku pracy, a wr\u0119cz prowadz\u0105ce do jego dalszej fragmentacji, przek\u0142adaj\u0105cej si\u0119 na znacz\u0105ce ograniczenia ochrony os\u00f3b \u015bwiadcz\u0105cych prac\u0119 oraz post\u0119puj\u0105cy dumping spo\u0142eczny.
\nII. Realizacja za\u0142o\u017ce\u0144 projektu
\nW uzasadnieniu do projektu oraz ocenie skutk\u00f3w regulacji wskazano, \u017ce ustawa ma na celu:
\n1) zapewnienie odpowiedniego komponentu edukacyjnego i przygotowania zawodowego sta\u017cy,
\n2) ochron\u0119 praw sta\u017cyst\u00f3w,
\n3) wyeliminowanie zjawiska bezp\u0142atnych sta\u017cy
\n4) zminimalizowanie ryzyka zast\u0119powania stosunku pracy przez sta\u017c.
\nCelowe zatem wydaje si\u0119 przeanalizowanie czy rozwi\u0105zania przyj\u0119te w projekcie odpowiadaj\u0105 ww. wskazanym za\u0142o\u017ceniom.
\n1. Zapewnienie odpowiedniego komponentu edukacyjnego i przygotowania zawodowego
\nPozytywnie nale\u017cy oceni\u0107 wprowadzenie przez projektodawc\u0119 art. 9 i 10, odnosz\u0105cych si\u0119 kolejno do przygotowywanego przez organizatora sta\u017cu programu sta\u017cu (chocia\u017c w art. 9 ust. 2 zd. 2 s\u0142owo \u201emo\u017ce\u201d powinno zosta\u0107 zast\u0105pione przez \u201epowinien\u201d, tworz\u0105c przynajmniej zobowi\u0105zanie do d\u0105\u017cenia, aby uwzgl\u0119dnia\u0107 w programie sta\u017cu potrzeby i oczekiwania sta\u017cysty) oraz wprowadzenia instytucji opiekuna sta\u017cu. Jednocze\u015bnie nasuwa si\u0119 obserwacja, \u017ce projekt daje przestrze\u0144 do wprowadzenia r\u00f3wnie\u017c innych mechanizm\u00f3w \u201epobudzenia\u201d zatrudnionych (a w konsekwencji ca\u0142ego rynku pracy), kt\u00f3re mog\u0105 wi\u0105za\u0107 si\u0119 ze sta\u017cem, kt\u00f3ry to potencja\u0142 nie zosta\u0142 odpowiednio wykorzystany. Chodzi przede wszystkim o formy wykorzystania wiedzy i do\u015bwiadczenia starszych pracownik\u00f3w, takie jak mentoring, mi\u0119dzypokoleniowy przep\u0142yw wiedzy i do\u015bwiadczenia oraz pe\u0142nienie r\u00f3l eksperckich lub szkoleniowych, kt\u00f3re to rozwi\u0105zania mog\u0142yby nie tylko sprzyja\u0107 d\u0142u\u017cszej aktywno\u015bci zawodowej os\u00f3b z wi\u0119kszym sta\u017cem pracy oraz efektywniejszemu wykorzystaniu kapita\u0142u ludzkiego, ale tak\u017ce realnie podnosi\u0107 kompetencje sta\u017cyst\u00f3w oraz wzmacnia\u0107 w miejscu pracy kultur\u0119 organizacyjn\u0105 opart\u0105 na wsp\u00f3\u0142pracy. Zasadnym wydaje si\u0119 zatem dodanie w projekcie przepisu zawieraj\u0105cego wytyczne dla organizatora sta\u017cu, kt\u00f3rymi powinien kierowa\u0107 si\u0119 w procesie przygotowywania programu sta\u017cu oraz wyznaczania opiekuna sta\u017cu w tym, aby:
\na. opiekun sta\u017cu dobierany by\u0142 z uwzgl\u0119dnieniem posiadanego do\u015bwiadczenia zawodowego i sta\u017cu pracy, a tak\u017ce umiej\u0119tno\u015bci interpersonalnych i kompetencji niezb\u0119dnych do prawid\u0142owej realizacji funkcji opiekuna sta\u017cu, w szczeg\u00f3lno\u015bci
\nw zakresie przekazywania wiedzy praktycznej oraz wsparcia rozwoju zawodowego sta\u017cysty,
\nb. program sta\u017cu okre\u015bla\u0142 zakres zada\u0144 oraz spos\u00f3b ich realizacji, z uwzgl\u0119dnieniem element\u00f3w mentoringu oraz planowego przekazywania wiedzy i do\u015bwiadczenia przez do\u015bwiadczonych pracownik\u00f3w, a tak\u017ce stopniowego zwi\u0119kszania samodzielno\u015bci sta\u017cysty,
\nc. przewidziane by\u0142y mechanizmy bie\u017c\u0105cej oraz okresowej ewaluacji przebiegu sta\u017cu, a tak\u017ce zapewniona zosta\u0142a sta\u017cy\u015bcie mo\u017cliwo\u015b\u0107 zwr\u00f3cenia si\u0119 do opiekuna sta\u017cu w sprawach dotycz\u0105cych realizacji programu sta\u017cu, w tym w szczeg\u00f3lno\u015bci w przypadku wyst\u0105pienia trudno\u015bci, w\u0105tpliwo\u015bci lub nieprawid\u0142owo\u015bci.<\/p>\n
2. Ochrona praw sta\u017cyst\u00f3w
\nNiew\u0105tpliwie pozytywnym rozwi\u0105zaniem jest rozszerzenie kompetencji Pa\u0144stwowej Inspekcji Pracy o kontrol\u0119 przestrzegania przepis\u00f3w dotycz\u0105cych sta\u017cy. Projekt zawiera jednak luki, kt\u00f3re nie zapewniaj\u0105 ca\u0142kowitej i efektywnej ochrony praw sta\u017cyst\u00f3w, w nast\u0119puj\u0105cym zakresie:
\na. kana\u0142y zg\u0142aszania nieprawid\u0142owo\u015bci \u2013 projekt ustawy nie przewiduje mechanizm\u00f3w umo\u017cliwiaj\u0105cych sta\u017cystom bezpieczne zg\u0142aszanie nieprawid\u0142owo\u015bci zwi\u0105zanych
\nz odbywaniem sta\u017cu, w szczeg\u00f3lno\u015bci narusze\u0144 przepis\u00f3w prawa, warunk\u00f3w umowy o sta\u017c, zasad bezpiecze\u0144stwa i higieny pracy, mobbingu lub innych form nadu\u017cy\u0107. Brak jest zar\u00f3wno zak\u0142adowych kana\u0142\u00f3w zg\u0142osze\u0144 (dost\u0119pnych dla sta\u017cyst\u00f3w, zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych oraz innych przedstawicieli za\u0142ogi, je\u017celi u organizatora sta\u017cu nie dzia\u0142aj\u0105 zwi\u0105zki zawodowe), jak i ponadzak\u0142adowych form zg\u0142aszania nieprawid\u0142owo\u015bci, w tym wyra\u017anego odes\u0142ania do przepis\u00f3w prawa powszechnego w tym zakresie. Luka ta jest szczeg\u00f3lnie istotna z uwagi na s\u0142absz\u0105 pozycj\u0119 sta\u017cysty wobec organizatora sta\u017cu, kr\u00f3tkotrwa\u0142y charakter relacji prawnej oraz brak stabilnych gwarancji zatrudnieniowych, co w praktyce mo\u017ce zniech\u0119ca\u0107 sta\u017cyst\u00f3w do ujawniania narusze\u0144 i prowadzi\u0107 do ich faktycznego utrwalania. Ponadto, zapewnienie takiego kana\u0142u komunikacji na poziomie zak\u0142adowym nie wydaje si\u0119 by\u0107 w jakikolwiek spos\u00f3b obci\u0105\u017caj\u0105ce dla organizatora sta\u017cu, bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce w uj\u0119ciu technicznym wystarczy dost\u0119p do zwyk\u0142ego komunikatora internetowego, szczeg\u00f3lnie w du\u017cych podmiotach, kt\u00f3re wykorzystuj\u0105 komunikatory w codziennej dzia\u0142alno\u015bci;
\nb. odpowiedzialno\u015b\u0107 sta\u017cyst\u00f3w \u2013 projekt nie zawiera przepis\u00f3w wprost reguluj\u0105cych zasady odpowiedzialno\u015bci sta\u017cyst\u00f3w za szkody wyrz\u0105dzone w trakcie odbywania sta\u017cu i w tym zakresie ogranicza si\u0119 jedynie do tre\u015bci art. 22, zgodnie z kt\u00f3rym w sprawach nieuregulowanych zastosowanie maj\u0105 przepisy Kodeksu cywilnego, co oznacza obci\u0105\u017cenie sta\u017cyst\u00f3w odpowiedzialno\u015bci\u0105 na zasadach og\u00f3lnych, kt\u00f3ry to mechanizm jest nieadekwatny do ich statusu oraz edukacyjnego charakteru sta\u017cu. Brak jest tak\u017ce wy\u0142\u0105czenia lub ograniczenia odpowiedzialno\u015bci materialnej sta\u017cysty wzorowanego na rozwi\u0105zaniach prawa pracy (co wydaje si\u0119 zaskakuj\u0105ce w \u015bwietle odes\u0142ania w projekcie do bardzo obszernej cz\u0119\u015bci Kodeksu pracy), co mo\u017ce prowadzi\u0107 do nieproporcjonalnych konsekwencji finansowych po stronie sta\u017cyst\u00f3w i dzia\u0142a\u0107 zniech\u0119caj\u0105co do tej formy zdobywania do\u015bwiadczenia zawodowego;
\nc. wyra\u017ane potwierdzenie, \u017ce sta\u017cy\u015bci stanowi\u0105 \u201eosoby wykonuj\u0105ce prac\u0119 zarobkow\u0105\u201d w rozumieniu ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o zwi\u0105zkach zawodowych, w zwi\u0105zku
\nz czym przys\u0142uguj\u0105 im uprawnienia nadane tym osobom na podstawie ww. ustawy, w szczeg\u00f3lno\u015bci w zakresie mo\u017cliwo\u015bci zwr\u00f3cenia si\u0119 do zak\u0142adowej organizacji zwi\u0105zkowej o obron\u0119 swoich praw. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce sta\u017cysta wykonuje prac\u0119 w znaczeniu funkcjonalnym (jedynie w w\u0119\u017cszym zakresie ni\u017c osoba klasycznie zatrudniona, w zwi\u0105zku z obecno\u015bci\u0105 komponentu edukacyjnego) oraz otrzymuje w zamian za ni\u0105 \u015bwiadczenie pieni\u0119\u017cne, co \u0142\u0105cznie sk\u0142ada si\u0119 na wykonywanie pracy zarobkowej. Jest zatem pewne, \u017ce powinny mu przys\u0142ugiwa\u0107 uprawnienia nadane \u201eosobom wykonuj\u0105cym prac\u0119 zarobkow\u0105\u201d na podstawie ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o zwi\u0105zkach zawodowych. Bior\u0105c jednak pod uwag\u0119 proponowan\u0105 w projekcie definicj\u0119 sta\u017cu (\u201ewykonywanie zada\u0144\u2026\u201d) rodzi si\u0119 ryzyko, \u017ce podmioty, w kt\u00f3rych interesie b\u0119dzie zaw\u0119\u017cenie uprawnie\u0144 sta\u017cyst\u00f3w w tym zakresie, b\u0119d\u0105 pr\u00f3bowa\u0142y wykaza\u0107, \u017ce status sta\u017cysty nie oznacza wykonywania pracy zarobkowej. Wobec powy\u017cszego zasadne jest wyra\u017ane wskazanie, \u017ce sta\u017cysta jest osob\u0105 wykonuj\u0105c\u0105 prac\u0119 zarobkow\u0105 w rozumieniu ustawy z dnia 23 maja 1991 r. oraz przys\u0142uguj\u0105 mu uprawnienia z tej ustawy, w szczeg\u00f3lno\u015bci w zakresie pe\u0142nego prawa koalicji oraz mo\u017cliwo\u015bci zwr\u00f3cenia si\u0119 do zak\u0142adowej organizacji zwi\u0105zkowej o reprezentacj\u0119
\ni obron\u0119 swoich praw (art. 30 ust. 2). Zapewnienie udzia\u0142u przedstawicieli pracownik\u00f3w w procedurach na rzecz sta\u017cyst\u00f3w wpisuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w unijne postulaty na rzecz sta\u017cy wysokiej jako\u015bci, na kt\u00f3re powo\u0142uje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c projektodawca.
\nWracaj\u0105c do ustawy o zwi\u0105zkach zawodowych konieczne jest r\u00f3wnie\u017c zwr\u00f3cenie uwagi na aktualn\u0105 tre\u015b\u0107 art. 41, odnosz\u0105cego si\u0119 do ograniczonego prawa koalicji sta\u017cyst\u00f3w. Obecne brzmienie przepisu odnosi si\u0119 do \u201ewolontariuszy, sta\u017cyst\u00f3w i innych os\u00f3b, kt\u00f3re \u015bwiadcz\u0105 osobi\u015bcie prac\u0119 bez wynagrodzenia\u201d \u2013 bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce celem projektu jest wyeliminowanie bezp\u0142atnych sta\u017cy, konieczne jest dostosowanie ww. przepisu do tych za\u0142o\u017ce\u0144. Aktualna wersja projektu nie zawiera jednak \u017cadnych odniesie\u0144 do ustawy o zwi\u0105zkach zawodowych ani propozycji jej zmiany.
\nProjekt powinien zosta\u0107 zatem uzupe\u0142niony o powy\u017csze kwestie.<\/p>\n
3. Wyeliminowanie zjawiska bezp\u0142atnych sta\u017cy
\nNa zdecydowan\u0105 aprobat\u0119 zas\u0142uguje kierunek projektowanych zmian polegaj\u0105cy na odej\u015bciu od bezp\u0142atnych sta\u017cy oraz wprowadzeniu obowi\u0105zku wyp\u0142aty sta\u017cystom \u015bwiadczenia pieni\u0119\u017cnego. Rozwi\u0105zanie odpowiada postulatom ochrony os\u00f3b odbywaj\u0105cych sta\u017ce oraz ogranicza ryzyko nadu\u017cywania sta\u017cy jako formy nieodp\u0142atnego \u015bwiadczenia pracy. Jednocze\u015bnie, projektowan\u0105 minimaln\u0105 wysoko\u015b\u0107 \u015bwiadczenia pieni\u0119\u017cnego, o kt\u00f3rej mowa w art. 11 projektu, ustalon\u0105 na poziomie 35% przeci\u0119tnego wynagrodzenia, nale\u017cy uzna\u0107 za niewystarczaj\u0105c\u0105 z perspektywy zapewnienia realnej ochrony ekonomicznej sta\u017cyst\u00f3w oraz umo\u017cliwienia im samodzielnego utrzymania si\u0119 w okresie odbywania sta\u017cu. Ustalenie dolnej granicy \u015bwiadczenia na poziomie 35% przeci\u0119tnego wynagrodzenia nie gwarantuje zaspokojenia podstawowych potrzeb \u017cyciowych i nie odpowiada rzeczywistemu wymiarowi czasu realizacji sta\u017cu. Rozwi\u0105zanie to os\u0142abia ochron\u0119 socjaln\u0105 sta\u017cyst\u00f3w i sprzyja utrwalaniu niskop\u0142atnych form aktywno\u015bci zawodowej.
\nDodatkowo, w projekcie w spos\u00f3b nieprecyzyjny pos\u0142u\u017cono si\u0119 poj\u0119ciem \u201eprzeci\u0119tnego wynagrodzenia\u201d, nie wskazuj\u0105c o jakie przeci\u0119tne wynagrodzenie chodzi ani z jakiego okresu i wed\u0142ug jakich zasad jest ono ustalane, co mo\u017ce prowadzi\u0107 do rozbie\u017cno\u015bci interpretacyjnych i praktycznych trudno\u015bci w stosowaniu przepis\u00f3w. W projekcie brakuje r\u00f3wnie\u017c wyra\u017anego odniesienia do okresu, za jaki przys\u0142uguje \u015bwiadczenie pieni\u0119\u017cne we wskazanej w projekcie kwocie.<\/p>\n
4. Zminimalizowanie ryzyka zast\u0119powania stosunku pracy przez sta\u017c
\nZwi\u0105zek w pe\u0142ni zgadza si\u0119 z tez\u0105, \u017ce sta\u017c jako instrument s\u0142u\u017c\u0105cy zdobywaniu do\u015bwiadczenia zawodowego, nie powinien prowadzi\u0107 do maskowania rzeczywistego stosunku pracy ani zast\u0119powa\u0107 zatrudnienia pracowniczego. Z tego wzgl\u0119du nale\u017cy pozytywnie oceni\u0107 cel projektu ustawy polegaj\u0105cy na zminimalizowaniu ryzyka wykorzystywania sta\u017cy jako substytutu um\u00f3w o prac\u0119. Jednocze\u015bnie nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107, \u017ce dopuszczenie realizacji sta\u017cu w wymiarze si\u0119gaj\u0105cym 40 godzin tygodniowo, przy jednoczesnym ustaleniu minimalnego \u015bwiadczenia pieni\u0119\u017cnego na poziomie 35% przeci\u0119tnego wynagrodzenia, rodzi ryzyko wypierania etatowych miejsc pracy przez sta\u017ce, zw\u0142aszcza w sektorach charakteryzuj\u0105cych si\u0119 niskimi p\u0142acami i du\u017c\u0105 rotacj\u0105 pracownik\u00f3w.
\nDla pe\u0142nej realizacji ww. celu projekt powinien przewidywa\u0107 dalej id\u0105ce mechanizmy ochronne. W szczeg\u00f3lno\u015bci zasadnym by\u0142oby wy\u0142\u0105czenie mo\u017cliwo\u015bci organizowania sta\u017cu o \u015bci\u015ble okre\u015blonym profilu zawodowym, stanowi\u0105cego przygotowanie do wykonywania konkretnej pracy w sytuacji, gdy kandydat na sta\u017cyst\u0119 wcze\u015bniej wykonywa\u0142 ju\u017c tak\u0105 sam\u0105 lub to\u017csam\u0105 prac\u0119 w innym miejscu zatrudnienia na podstawie stosunku pracy lub innej formy zatrudnienia zarobkowego i to udokumentowa\u0142. W takich przypadkach w\u0142a\u015bciw\u0105 i adekwatn\u0105 form\u0105 weryfikacji kompetencji kandydata powinna by\u0107 umowa o prac\u0119 na okres pr\u00f3bny, a nie sta\u017c.
\nNiezale\u017cnie od powy\u017cszego, z perspektywy ochrony sta\u017cyst\u00f3w oraz przeciwdzia\u0142ania nadu\u017cyciom, celowe by\u0142oby wprowadzenie mechanizmu umo\u017cliwiaj\u0105cego sta\u017cy\u015bcie z\u0142o\u017cenie wniosku o zawarcie umowy o prac\u0119 w sytuacji, gdy spos\u00f3b realizacji sta\u017cu wskazuje, \u017ce w istocie przybra\u0142 on charakter pracy podporz\u0105dkowanej, a element edukacyjny sta\u0142 si\u0119 marginalny. W takim przypadku organizator sta\u017cu, decyduj\u0105c si\u0119 na kontynuowanie sta\u017cu zamiast nawi\u0105zania stosunku pracy, powinien by\u0107 zobowi\u0105zany do przedstawienia uzasadnionej i weryfikowalnej argumentacji potwierdzaj\u0105cej edukacyjny i przygotowawczy charakter sta\u017cu. Rozwi\u0105zanie to wzmacnia\u0142oby funkcj\u0119 ochronn\u0105 ustawy, nie naruszaj\u0105c jednocze\u015bnie istoty sta\u017cu jako formy wej\u015bcia na rynek pracy. Na przepisy o podobnym charakterze, funkcjonuj\u0105ce ju\u017c w innych krajach europejskich (kiedy sta\u017c przestaje mie\u0107 charakter sta\u017cu zawodowego, staje si\u0119 umow\u0105 o prac\u0119) powo\u0142ano si\u0119 w ocenie skutk\u00f3w regulacji do niniejszego projektu.
\nIII. Ubezpieczenia spo\u0142eczne
\nSzczeg\u00f3lne zastrze\u017cenia budzi zawarty w art. 20 projektu spos\u00f3b uregulowania kwestii ubezpiecze\u0144 spo\u0142ecznych sta\u017cyst\u00f3w. W tym miejscu nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce projektodawca nie wskaza\u0142 motyw\u00f3w stoj\u0105cych za wyborem tej konstrukcji, a w uzasadnieniu ograniczono si\u0119 do informacyjnego podsumowania, \u017ce \u201eplanuje si\u0119 obj\u0119cie sta\u017cysty obowi\u0105zkowym ubezpieczeniem spo\u0142ecznym, na zasadach analogicznych dla zleceniobiorc\u00f3w oraz ubezpieczeniem od nast\u0119pstw nieszcz\u0119\u015bliwych wypadk\u00f3w, chyba \u017ce sta\u017cysta wybierze ubezpieczenie chorobowe (art. 20)\u201d. Taka lakoniczna informacja, stanowi\u0105ca de facto przepisanie cz\u0119\u015bci projektu, uniemo\u017cliwia zg\u0142\u0119bienie motywacji projektodawcy, a co za tym idzie \u2013 znacz\u0105co utrudnia odniesienie si\u0119 do propozycji.
\nPrzyj\u0119cie w projekcie akurat re\u017cimu ubezpieczeniowego w\u0142a\u015bciwego dla zleceniobiorc\u00f3w, kt\u00f3ry z natury rzeczy ma charakter niepe\u0142ny i warunkowy, wydaje si\u0119 nieuzasadnione systemowo. Na tle charakteru stosunku umownego jakim ma by\u0107 sta\u017c, bardziej sp\u00f3jne
\ni racjonalne wydaje si\u0119 obj\u0119cie sta\u017cyst\u00f3w re\u017cimem ubezpieczeniowym w\u0142a\u015bciwym dla pracownik\u00f3w, zapewniaj\u0105cym pe\u0142n\u0105 i automatyczn\u0105 ochron\u0119 ubezpieczeniow\u0105. Wskazany
\nw ocenie skutk\u00f3w regulacji przyk\u0142ad Portugalii wskazuje, \u017ce w Europie znana jest ju\u017c praktyka przyj\u0119cia pracowniczego re\u017cimu ubezpieczeniowego nawet w przypadku, je\u017celi sta\u017ce nie s\u0105 uregulowane w kodeksie pracy.
\nNiezrozumia\u0142a jest r\u00f3wnie\u017c konstrukcja proponowana w ust. 2 przytoczonego przepisu, zawieraj\u0105ca swoist\u0105 alternatyw\u0119 pomi\u0119dzy ubezpieczeniem chorobowym a ubezpieczeniem od nast\u0119pstw nieszcz\u0119\u015bliwych wypadk\u00f3w (ponownie \u2013 projektodawca nie zawar\u0142 w uzasadnieniu motyw\u00f3w wyboru takiego rozwi\u0105zania; nawet je\u017celi w OSR wskazano, \u017ce zbli\u017cone rozwi\u0105zania balansuj\u0105ce na styku ubezpiecze\u0144 spo\u0142ecznych i gospodarczych funkcjonuj\u0105 w innych krajach europejskich, to nie zosta\u0142y wyja\u015bnione okoliczno\u015bci, kt\u00f3re uzasadnia\u0142yby zastosowanie tego rodzaju hybrydy w polskim systemie). Odmienne charaktery prawne oraz niepokrywaj\u0105ce si\u0119 ca\u0142kowicie zakresy ryzyk ubezpieczeniowych obj\u0119tych przez ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie NNW wskazuj\u0105, \u017ce ich alternatywne stosowanie b\u0105d\u017a mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyboru mi\u0119dzy nimi jest rozwi\u0105zaniem wadliwym systemowo. Przeciwstawienie tych dw\u00f3ch form ochrony stwarza realne ryzyko przerzucenia odpowiedzialno\u015bci za zabezpieczenie socjalne na sta\u017cyst\u00f3w jako s\u0142absz\u0105 stron\u0119 stosunku prawnego. W praktyce mo\u017ce to prowadzi\u0107 do rezygnacji z ubezpieczenia chorobowego, cz\u0119sto bez pe\u0142nej \u015bwiadomo\u015bci konsekwencji, co w przypadku spowodowanej chorob\u0105 niezdolno\u015bci do pracy pozbawi sta\u017cyst\u0119 realnego wsparcia dochodowego. Wobec powy\u017cszego Zwi\u0105zek stoi na stanowisku, \u017ce ubezpieczenie chorobowe powinno mie\u0107 charakter obowi\u0105zkowy, natomiast zapewniane przez organizatora sta\u017cu ubezpieczenie NNW mo\u017ce pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105c\u0105, a nie alternatywn\u0105 wobec ochrony publicznoprawnej.
\nIV. Wymiar czasu realizacji sta\u017cu
\nSkutek wyja\u015bniaj\u0105cy mog\u0142oby mie\u0107 wyra\u017ane wskazanie w art. 12 projektu, \u017ce pe\u0142ny wymiar czasu realizacji sta\u017cu (w podstawowym uk\u0142adzie) wynosi 8 godzin na dob\u0119, a minimalny mo\u017cliwy czas realizacji sta\u017cu to po\u0142owa pe\u0142nego wymiaru, wynosz\u0105ca 4 godziny na dob\u0119. Aktualne brzmienie art. 12 jest w tym zakresie niejasne i mo\u017ce budzi\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci, a powy\u017csze konkluzje wynikaj\u0105 wprost dopiero z uzasadnienia projektu.
\nPozytywnie nale\u017cy oceni\u0107 obj\u0119cie sta\u017cyst\u00f3w ramami ochrony publicznoprawnej, rozszerzenie kompetencji kontrolnych Pa\u0144stwowej Inspekcji Pracy oraz w\u0142\u0105czenie okresu sta\u017cu do okres\u00f3w sk\u0142adkowych i okres\u00f3w pracy istotnych dla nabywania uprawnie\u0144 pracowniczych i ubezpieczeniowych. Rozwi\u0105zania te stanowi\u0105 istotny krok w kierunku ograniczenia niepewnych i niestandardowych form zatrudnienia, kt\u00f3re w ostatnich latach w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny dotyka\u0142y osoby m\u0142ode oraz osoby wchodz\u0105ce na rynek pracy.
\nJednocze\u015bnie Prezydium KK wskazuje, \u017ce projekt ustawy w obecnym brzmieniu nie zapewnia wystarczaj\u0105cych gwarancji, i\u017c instytucja sta\u017cu b\u0119dzie mia\u0142a charakter rzeczywi\u015bcie edukacyjny i przygotowawczy, a nie stanie si\u0119 narz\u0119dziem zast\u0119powania stosunku pracy. Dopuszczenie realizacji sta\u017cu w wymiarze si\u0119gaj\u0105cym 40 godzin tygodniowo, przy jednoczesnym ustaleniu minimalnego \u015bwiadczenia pieni\u0119\u017cnego na poziomie 35% przeci\u0119tnego wynagrodzenia, prowadzi do powstania ra\u017c\u0105cej dysproporcji pomi\u0119dzy zakresem obowi\u0105zk\u00f3w sta\u017cysty a poziomem jego ochrony socjalnej. W ocenie Zwi\u0105zku rozwi\u0105zanie to mo\u017ce sprzyja\u0107 wypieraniu etatowych miejsc pracy przez sta\u017ce, zw\u0142aszcza w sektorach charakteryzuj\u0105cych si\u0119 niskimi p\u0142acami i du\u017c\u0105 rotacj\u0105 pracownik\u00f3w.
\nDodatkowe w\u0105tpliwo\u015bci dotycz\u0105 mo\u017cliwo\u015bci wielokrotnego korzystania przez organizator\u00f3w sta\u017cu z tej formy pozyskiwania si\u0142y roboczej bez realnej perspektywy zatrudnienia po zako\u0144czeniu sta\u017cu. Projekt nie przewiduje \u017cadnych zach\u0119t ani obowi\u0105zk\u00f3w
\nw zakresie oferowania sta\u017cystom dalszego zatrudnienia, co mo\u017ce utrwala\u0107 rotacyjny model wykorzystywania sta\u017cyst\u00f3w zamiast tworzenia stabilnych miejsc pracy.
\nPodsumowuj\u0105c przedstawione uwagi, Prezydium Komisji Krajowej NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d podkre\u015bla, \u017ce projekt ustawy o sta\u017cach stanowi istotny krok w kierunku uporz\u0105dkowania tej formy aktywno\u015bci zawodowej oraz odpowied\u017a na realne problemy wyst\u0119puj\u0105ce na rynku pracy, w szczeg\u00f3lno\u015bci nadu\u017cywanie sta\u017cy jako substytutu zatrudnienia pracowniczego oraz funkcjonowanie bezp\u0142atnych sta\u017cy. Jednocze\u015bnie analiza projektu prowadzi do wniosku, \u017ce przyj\u0119te rozwi\u0105zania w obecnym kszta\u0142cie nie realizuj\u0105 w pe\u0142ni deklarowanych cel\u00f3w ustawy. W\u0105tpliwo\u015bci systemowe budzi przede wszystkim utrzymanie sta\u017cu poza re\u017cimem stosunku pracy, przy jednoczesnym szerokim odes\u0142aniu do przepis\u00f3w Kodeksu pracy oraz nietypowe rozwi\u0105zania dotycz\u0105ce gwarancji w zakresie ochrony socjalnej. Maj\u0105c powy\u017csze na uwadze, Prezydium KK NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d postuluje uzupe\u0142nienie i modyfikacj\u0119 projektu o kwestie wskazane w niniejszej opini.<\/p>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Prezydium Komisji Krajowej NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d ocenia projekt ustawy o sta\u017cach z dnia 18 listopada 2025 jako krok w kierunku uporz\u0105dkowania tej formy aktywno\u015bci zawodowej jednak wskazuje, \u017ce w obecnym kszta\u0142cie projekt nie zapewnia wystarczaj\u0105cego poziomu ochrony socjalnej sta\u017cyst\u00f3w i nie eliminuje ryzyka obchodzenia standardowych form zatrudnienia. NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d apeluje o wzmocnienie publicznoprawnego charakteru ochrony sta\u017cyst\u00f3w, […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3713,9],"tags":[3905,3711,61,98,534],"class_list":["post-13891","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-2025prezydium","category-dokprez","tag-190-25","tag-3711","tag-decyzja","tag-kk","tag-prezydium"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13891","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13891"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13891\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13893,"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13891\/revisions\/13893"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13891"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13891"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13891"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}