\n\tUCHWA\u0141A KK nr 123\/02 ws. skierowania wniosku do TK<\/b><\/p>\n
\n\tKomisja Krajowa NSZZ Solidarno\u015b\u0107”, dzia\u0142aj\u0105c na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 4 i ust. 2 Konstytucji R.P., postanawia wyst\u0105pi\u0107 do Trybuna\u0142u Konstytucyjnego z wnioskiem o zbadanie zgodno\u015bci nast\u0119puj\u0105cych przepisów ustawy z dnia 26 lipca 2002 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 135, poz. 1146) zwanej dalej „ustaw\u0105 z 26 lipca 2002 r.” z nast\u0119puj\u0105cymi przepisami Konstytucji R.P.:
\n\t1. art. 1 pkt 27 ustawy z 26 lipca 2002 r. z art. 87 Konstytucji R.P. okre\u015blaj\u0105cym \u017aród\u0142a prawa powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cego, z art. 66 ust. 1 Konstytucji R.P. zapewniaj\u0105cym ka\u017cdemu prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy i z art. 68 ust. 1 Konstytucji R.P. gwarantuj\u0105cym ka\u017cdemu prawo do ochrony zdrowia,
\n\t2. art. 1 pkt 28 ustawy z 26 lipca 2002 r. z art. 65 ust. 5 Konstytucji R.P. nak\u0142adaj\u0105cym na w\u0142adze publiczne obowi\u0105zek prowadzenia polityki zmierzaj\u0105cej do pe\u0142nego, produktywnego zatrudnienia,
\n\t3. art. 2 pkt 1 i 5 ustawy z 26 lipca 2002 r. ze sformu\u0142owan\u0105 w art. 2 Konstytucji R.P. zasad\u0105 demokratycznego pa\u0144stwa prawnego urzeczywistniaj\u0105cego zasady sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej oraz z wyra\u017con\u0105 w art. 32 Konstytucji R.P. zasad\u0105 równo\u015bci,
\n\t4. art. 3 pkt 1 i 6 ustawy z 26 lipca 2002 r. z art. 12 Konstytucji R.P. gwarantuj\u0105cym wolno\u015b\u0107 tworzenia i dzia\u0142ania zwi\u0105zków zawodowych,
\n\t5. art. 6 ustawy z 26 lipca 2002 r. z art. 2 Konstytucji R.P. i sformu\u0142owan\u0105 tam zasad\u0105 demokratycznego pa\u0144stwa prawnego, upowa\u017cniaj\u0105c Marcina Zielenieckiego do reprezentowania Komisji Krajowej NSZZ „Solidarno\u015b\u0107” w post\u0119powaniu przed Trybuna\u0142em Konstytucyjnym w tej sprawie.<\/p>\n
\n\tTrybuna\u0142 Konstytucyjny
\n\tAl. J. Ch. Szucha 12a
\n\t00-918 Warszawa<\/p>\n
\n\tWniosek o zbadanie zgodno\u015bci ustawy z Konstytucj\u0105<\/p>\n
\n\tDzia\u0142aj\u0105c na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 4 i ust. 2 Konstytucji RP Komisja Krajowa NSZZ „Solidarno\u015b\u0107” wnosi o zbadanie zgodno\u015bci nast\u0119puj\u0105cych przepisów ustawy z dnia 26 lipca 2002 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 135, poz. 1146) zwanej dalej „ustaw\u0105 z 26 lipca 2002 r.” z nast\u0119puj\u0105cymi przepisami Konstytucji RP:
\n\t1. art. 1 pkt 27 ustawy z 26 lipca 2002 r. z art. 87 Konstytucji RP okre\u015blaj\u0105cym \u017aród\u0142a prawa powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cego, art. 66 ust. 1 Konstytucji RP zapewniaj\u0105cym ka\u017cdemu prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy i art. 68 ust. 1 Konstytucji RP gwarantuj\u0105cym ka\u017cdemu prawo do ochrony zdrowia,
\n\t2. art. 1 pkt 28 ustawy z 26 lipca 2002 r. z art. 65 ust. 5 Konstytucji RP nak\u0142adaj\u0105cym na w\u0142adze publiczne obowi\u0105zek prowadzenia polityki zmierzaj\u0105cej do pe\u0142nego, produktywnego zatrudnienia,
\n\t3. art. 2 pkt 1 i 5 ustawy z 26 lipca 2002 r. ze sformu\u0142owan\u0105 w art. 2 Konstytucji RP zasad\u0105 demokratycznego pa\u0144stwa prawnego urzeczywistniaj\u0105cego zasady sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej oraz z wyra\u017con\u0105 w art. 32 Konstytucji RP zasad\u0105 równo\u015bci,
\n\t4. art. 3 pkt 1 i 6 ustawy z 26 lipca 2002 r. z art. 12 Konstytucji RP gwarantuj\u0105cym wolno\u015b\u0107 tworzenia i dzia\u0142ania zwi\u0105zków zawodowych,
\n\t5. art. 6 ustawy z 26 lipca 2002 r. z art. 2 Konstytucji R.P. i sformu\u0142owan\u0105 tam zasad\u0105 demokratycznego pa\u0144stwa prawnego.<\/p>\n
\n\tUzasadnienie<\/p>\n
\n\tArt. 1 pkt 27 ustawy z 26 lipca 2002 r. wprowadza do tre\u015bci art. 133 k.p. nowy § 21 dopuszczaj\u0105cy mo\u017cliwo\u015b\u0107 ustalenia w uk\u0142adzie zbiorowym pracy, regulaminie pracy lub w umowie o prac\u0119 (gdy pracodawca nie jest obj\u0119ty uk\u0142adem zbiorowym pracy lub nie jest obowi\u0105zany do ustalenia regulaminu pracy) innej liczby godzin nadliczbowych ni\u017c okre\u015blona w art. 133 § 2 k.p. W razie ustalenia innej liczby godzin nadliczbowych ni\u017c okre\u015blona w art. 133 § 2 k.p., czas pracy, z uwzgl\u0119dnieniem pracy w godzinach nadliczbowych, nie b\u0119dzie móg\u0142 przekroczy\u0107 przeci\u0119tnie 48 godzin tygodniowo w przyj\u0119tym okresie rozliczeniowym. W okresie przed wej\u015bciem w \u017cycie przepisów ustawy z 26 lipca 2002 r. art. 133 § 2 k.p. okre\u015blaj\u0105cy limit godzin nadliczbowych by\u0142 uwa\u017cany powszechnie w doktrynie prawa pracy za norm\u0119 o charakterze ochronnym. Jego obowi\u0105zywanie uzasadniano potrzeb\u0105 zapewnienia pracownikom warunków do realizacji prawa do wypoczynku, wyra\u017conego w art. 14 k.p. i stanowi\u0105cego jedn\u0105 z podstawowych zasad prawa pracy. Limity te oceniano jako uwzgl\u0119dniaj\u0105ce psychofizyczne kryteria zdolno\u015bci pracownika do \u015bwiadczenia pracy (por. m. in. E. Szempli\u0144ska: „Kodeks pracy. Komentarz” pod red. T. Zieli\u0144skiego, Dom Wyd. ABC, Warszawa 2000 r., str. 705). W konsekwencji do\u015b\u0107 powszechnie wyra\u017cany by\u0142 pogl\u0105d o semiimperatywnym (jednostronnie bezwzgl\u0119dnie obowi\u0105zuj\u0105cym, granicznie zast\u0119puj\u0105cym) charakterze prawnym art. 133 § 2 k.p. Nie dopuszczano mo\u017cliwo\u015bci zwi\u0119kszania limitu godzin nadliczbowych ponad ustalony w art. 133 § 2 k.p. ani w drodze indywidualnej czynno\u015bci prawnej pomi\u0119dzy pracownikiem i pracodawc\u0105, ani w drodze uk\u0142adu zbiorowego pracy b\u0105d\u017a regulaminu pracy. Postanowienia umowy o prac\u0119 zwi\u0119kszaj\u0105ce limit godzin nadliczbowych ponad ustalony w art. 133 § 2 k.p. traktowano jako mniej korzystne dla pracownika i na podstawie art. 18 § 2 k.p. niewa\u017cne. Z kolei postanowienia uk\u0142adu zbiorowego pracy lub regulaminu pracy, które przewidywa\u0142y wi\u0119ksz\u0105 ni\u017c okre\u015blona w art. 133 § 2 k.p. liczb\u0119 godzin nadliczbowych by\u0142y uznawane z mocy art. 9 § 2 k.p. za sprzeczne z ustaw\u0105. Równie\u017c zgoda albo wniosek pracownika o zatrudnienie ponad ustalony limit godzin nadliczbowych nie by\u0142 traktowany jako okoliczno\u015b\u0107 uzasadniaj\u0105ca naruszenie art. 133 § 2 k.p.
\n\tWprowadzenie na mocy art. 1 pkt 27 ustawy z 26 lipca 2002 r. nowego art. 133 § 21 k.p. podwa\u017ca dotychczasow\u0105 konstrukcj\u0119 art. 133 § 2 k.p. W \u015bwietle nowej regulacji w uk\u0142adzie zbiorowym pracy, w regulaminie pracy, a w przypadku nieobowi\u0105zywania tych aktów u danego pracodawcy – w indywidualnej umowie o prac\u0119 dopuszczalne b\u0119d\u0105 odst\u0119pstwa od tre\u015bci art. 133 § 2 k.p. zarówno na korzy\u015b\u0107 pracownika (zmniejszenie limitu godzin nadliczbowych) jak i na jego niekorzy\u015b\u0107 (zwi\u0119kszenie maksymalnego limitu). Omawiane rozwi\u0105zanie prawne nie tylko jednak pozbawia art. 133 § 2 k.p. funkcji ochronnej, ale przede wszystkim narusza ukszta\u0142towan\u0105 hierarchi\u0119 \u017aróde\u0142 prawa pracy. Podstaw\u0119 do sformu\u0142owania katalogu \u017aróde\u0142 prawa pracy stanowi\u0105 przede wszystkim przepisy Konstytucji RP. Zgodnie z art. 87 Konstytucji \u017aród\u0142ami powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cego prawa Rzeczypospolitej Polskiej s\u0105: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy mi\u0119dzynarodowe oraz rozporz\u0105dzenia. Uk\u0142ady zbiorowe pracy wymienione zosta\u0142y w Konstytucji nie w Rozdziale III po\u015bwi\u0119conym \u017aród\u0142om prawa, ale w art. 59 ust. 2 ustawy zasadniczej, odnosz\u0105cym si\u0119 do wolno\u015bci rokowa\u0144 zbiorowych prowadzonych przez zwi\u0105zki zawodowe. W doktrynie prawa pracy wyra\u017cany jest pogl\u0105d, \u017ce uk\u0142ady zbiorowe pracy w \u015bwietle Konstytucji RP nie posiadaj\u0105 wprawdzie charakteru powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cych \u017aróde\u0142 prawa, maj\u0105 jednak moc nak\u0142adania praw i obowi\u0105zków ograniczon\u0105 do adresatów wyst\u0119puj\u0105cych w spo\u0142ecznych rolach pracownika i pracodawcy (por. L. Kaczy\u0144ski „Uk\u0142ad zbiorowy pracy – problem konstytucyjny” PiP nr 8\/1999, s. 24). Powszechnie uznaje si\u0119, \u017ce zarówno uk\u0142ady zbiorowe pracy jak i regulaminy pracy nale\u017c\u0105 do kategorii swoistych \u017aróde\u0142 prawa pracy podporz\u0105dkowanych nie tylko ustawie, ale i aktom wykonawczym do ustawy. Owo podporz\u0105dkowanie wyra\u017ca si\u0119 m.in. w zakazie zawierania w uk\u0142adzie zbiorowym pracy i regulaminie pracy postanowie\u0144 mniej korzystnych dla pracownika od warunków stosunku pracy okre\u015blonych w powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cych przepisach prawa pracy. Kryterium korzystno\u015bci dla pracownika okre\u015bla równie\u017c relacj\u0119 pomi\u0119dzy szeroko rozumianymi przepisami prawa pracy a umow\u0105 o prac\u0119 i innym aktem stanowi\u0105cym podstaw\u0119 nawi\u0105zania stosunku pracy (art. 18 k.p.). Wprowadzenie na mocy art. 1 pkt 27 ustawy z 26 lipca 2002 r. nowego art. 133 § 21 k.p. jest równoznaczne z przyznaniem nie tylko uk\u0142adom zbiorowym pracy, ale tak\u017ce niewymienionym w Konstytucji RP regulaminom pracy oraz umowie o prac\u0119 mocy uchylania przepisów rangi ustawowej. Nie ma bowiem w\u0105tpliwo\u015bci, i\u017c dopuszczenie mo\u017cliwo\u015bci zwi\u0119kszenia dobowego i rocznego limitu godzin nadliczbowych ponad ustalony w art. 133 § 2 k.p. nale\u017cy traktowa\u0107 jako zmian\u0119 na niekorzy\u015b\u0107 pracownika. Norma ograniczaj\u0105ca maksymalny czas pracy pracownika w godzinach nadliczbowych do 4 godzin na dob\u0119 i 150 godzin w roku kalendarzowym jest bowiem uwarunkowana biologicznie. Uwzgl\u0119dnia ona zdolno\u015b\u0107 organizmu ludzkiego do \u015bwiadczenia pracy w warunkach zwi\u0119kszonego wysi\u0142ku zwi\u0105zanego z przed\u0142u\u017ceniem czasu pracy ponad ustalone normy oraz kumulowanie si\u0119 zm\u0119czenia w zwi\u0105zku z d\u0142ugotrwa\u0142ym \u015bwiadczeniem pracy w godzinach nadliczbowych. W tym kontek\u015bcie wprowadzenie do nowego art. 133 § 21 k.p. normy przewiduj\u0105cej, \u017ce w przypadku ustalenia wi\u0119kszej ni\u017c okre\u015blona w art. 133 § 2 k.p. liczby godzin nadliczbowych czas pracy pracownika z uwzgl\u0119dnieniem pracy w godzinach nadliczbowych nie powinien przekroczy\u0107 przeci\u0119tnie 48 godzin tygodniowo, zapewnia pracownikowi ochron\u0119 jedynie iluzoryczn\u0105. Jest bowiem w tym przepisie mowa o normie przeci\u0119tnej. Oznacza to, \u017ce pracodawca, o ile uzyska zgod\u0119 zwi\u0105zków zawodowych lub pracownika, a w drodze regulaminu pracy nawet bez tej zgody b\u0119dzie móg\u0142 eksploatowa\u0107 pracownika d\u0142u\u017cej ni\u017c przez 4 godziny nadliczbowe na dob\u0119 przez kilka tygodni, po to by nast\u0119pnie przyzna\u0107 mu czas wolny od pracy i zrównowa\u017cy\u0107 w ten sposób \u0142\u0105czn\u0105 norm\u0119 czasu pracy do przeci\u0119tnej 48 godzinnej normy tygodniowej w okresie rozliczeniowym wynosz\u0105cym 4, 6 lub 12 miesi\u0119cy (nowy art. 129 § 1-12 k.p.). Przy ocenie zgodno\u015bci rozwi\u0105zania wprowadzonego na mocy art. 1 pkt 27 ustawy z 26 lipca 2002 r. z konstytucyjn\u0105 zasad\u0105 prawa do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy oraz prawem do ochrony zdrowia nale\u017cy wzi\u0105\u0107 równie\u017c pod uwag\u0119 to, \u017ce wykonywanie pracy w godzinach nadliczbowych odbywa si\u0119 na podstawie polecenia pracodawcy w ramach jego uprawnie\u0144 kierowniczych i nie wymaga uzyskania zgody pracownika, a zgodnie z nowo wprowadzonym art. 143 § 2 k.p. pracodawca b\u0119dzie uprawniony do decydowania o formie rekompensaty za czas przepracowany ponad normy czasu pracy.
\n\tZdaniem Komisji Krajowej NSZZ "Solidarno\u015b\u0107" art. 1 pkt 27 ustawy z 26 lipca 2002 r. wprowadzaj\u0105c do tre\u015bci art. 133 k.p. nowy § 21 dopuszczaj\u0105cy mo\u017cliwo\u015b\u0107 ustalenia w uk\u0142adzie zbiorowym pracy lub regulaminie pracy wy\u017cszej liczby dopuszczalnych godzin nadliczbowych ni\u017c okre\u015blona w art. 133 § 2 k.p. narusza wynikaj\u0105c\u0105 z art. 87 ust. 1 Konstytucji zasad\u0119 prymatu powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cych \u017aróde\u0142 prawa pracy nad aktami specyficznymi prawa pracy. Wprowadzenie na mocy tego przepisu mo\u017cliwo\u015bci uchylenia maksymalnego pu\u0142apu godzin nadliczbowych w drodze umowy o prac\u0119 bez zapewnienia pracownikom barier chroni\u0105cych przed skutkami nadu\u017cywania przez pracodawców mo\u017cliwo\u015bci powierzania pracy w godzinach nadliczbowych nale\u017cy oceni\u0107 jako sprzeczne z konstytucyjnym prawem do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy sformu\u0142owanym w art. 66 ust. 1 Konstytucji RP i prawem do ochrony zdrowia okre\u015blonym w art. 68 ust. 1 Konstytucji.
\n\tArt. 65 ust. 5 Konstytucji RP zobowi\u0105zuje w\u0142adze publiczne do prowadzenia polityki zmierzaj\u0105cej do pe\u0142nego, produktywnego zatrudnienia poprzez realizowanie programów zwalczania bezrobocia, w tym organizowanie i wspieranie poradnictwa i szkolenia zawodowego oraz robót publicznych i prac interwencyjnych. Walka z bezrobociem mia\u0142a by\u0107 zasadniczym celem ustawy z 26 lipca 2002 r. Intencja ta znajduje wyraz w uzasadnieniach obu projektów nowelizacji. Wed\u0142ug autorów projektu rz\u0105dowego dotychczasowy Kodeks pracy by\u0142 aktem zbyt ma\u0142o elastycznym, nadmiernie ograniczaj\u0105cym swobod\u0119 stron w stosunkach pracy, co w szczególno\u015bci utrudnia\u0142o przeciwdzia\u0142anie zjawisku bezrobocia. Ustawa z 26 lipca 2002 r. ma s\u0142u\u017cy\u0107 realizacji zada\u0144 uj\u0119tych w programie „Przede wszystkim przedsi\u0119biorczo\u015b\u0107” stanowi\u0105cym element strategii gospodarczej rz\u0105du SLD-UP-PSL „Przedsi\u0119biorczo\u015b\u0107-rozwój-praca” – obni\u017ceniu kosztów pracy i uelastycznieniu stosunków pracy. Efektem wprowadzonych zmian ma by\u0107 pobudzenie przedsi\u0119biorczo\u015bci i zapewnienie warunków sprzyjaj\u0105cych tworzeniu nowych miejsc pracy. Wed\u0142ug sygnatariuszy projektu poselskiego Kodeks pracy w swej dotychczasowej wersji spowodowa\u0142 zupe\u0142ne zachwianie równowagi pomi\u0119dzy pracownikami a pracodawcami, staj\u0105c si\u0119 aktem wrogim dla pracodawców, których zdecydowanie zniech\u0119ca do tworzenia nowych miejsc pracy.
\n\tZdaniem Komisji Krajowej NSZZ „Solidarno\u015b\u0107”, rozwi\u0105zania prawne wprowadzone na mocy ustawy z 26 lipca 2002 r. pozostaj\u0105 w sprzeczno\u015bci z konstytucyjnym obowi\u0105zkiem w\u0142adz publicznych prowadzenia polityki zmierzaj\u0105cej do pe\u0142nego, produktywnego zatrudnienia poprzez realizowanie programów zwalczania bezrobocia. Dotyczy to w szczególno\u015bci zmiany wprowadzonej na mocy art. 1 pkt 28 ustawy z 26 lipca 2002 r. Art. 1 pkt 28 ustawy z 26 lipca 2002 r. obni\u017cy\u0142 wysoko\u015b\u0107 dodatku za prac\u0119 w trzeciej i kolejnych godzinach nadliczbowych przypadaj\u0105cych w dniu powszednim ze 100% do 50% wynagrodzenia. Zmniejszenie wysoko\u015bci wynagrodzenia za godziny nadliczbowe przyniesie skutek odwrotny od oczekiwanego – zamiast tworzy\u0107 nowe miejsca pracy pracodawcy b\u0119d\u0105 zainteresowani powierzeniem nowych zada\u0144 w godzinach nadliczbowych pracownikom ju\u017c u nich zatrudnionym. Pozwoli to unikn\u0105\u0107 dodatkowych kosztów i uci\u0105\u017cliwo\u015bci zwi\u0105zanych z zatrudnieniem nowego pracownika; nie doprowadzi jednak do zmniejszenia bezrobocia. Podobnie oceni\u0107 nale\u017cy omówion\u0105 wy\u017cej zmian\u0119 Kodeksu pracy daj\u0105c\u0105 pracodawcy mo\u017cliwo\u015b\u0107 zwi\u0119kszenia dopuszczalnego dobowego i rocznego limitu godzin nadliczbowych.
\n\tPodobne stanowisko zajmuj\u0105 specjali\u015bci zajmuj\u0105cy si\u0119 problematyk\u0105 rynku pracy i bezrobocia. Zdaniem Z. Górala, obni\u017cenie wysoko\u015bci dodatku za prac\u0119 w godzinach nadliczbowych i zwi\u0119kszenie dopuszczalnego limitu tych godzin nie doprowadzi, postrzegaj\u0105c to krótkiej perspektywie, do zatrudnienia nowych pracowników, co wi\u0105\u017ce si\u0119 przecie\u017c z dodatkowymi kosztami i uci\u0105\u017cliwo\u015bciami biurokratycznymi, lecz raczej do cz\u0119stszego zlecania pracy w nadgodzinach pracownikom ju\u017c zatrudnionym. Jego zdaniem w\u0105tpliwe jest, czy wprowadzone zmiany rzeczywi\u015bcie przyczyni\u0105 si\u0119 do zmniejszenia rozmiarów bezrobocia. Nawet bowiem najbardziej liberalne prawo pracy nie daje gwarancji, \u017ce pracodawcy rzeczywi\u015bcie kreowa\u0107 b\u0119d\u0105 nowe miejsca pracy. O tym decyduj\u0105 raczej instrumenty pozostaj\u0105ce w dyspozycji prawa gospodarczego i finansowego (Z. Góral „Ocena projektu zmian w kodeksie pracy i jego wp\u0142yw na ograniczenie bezrobocia – aspekty prawne” [w:] „Zmiany w Kodeksie pracy jako element reformy i dostosowania polskiego prawa pracy do prawa Unii Europejskiej” Materia\u0142y konferencji, która odby\u0142a si\u0119 w Senacie RP w dniu 14 maja 2002 r., Dzia\u0142 Wydawniczy Kancelarii Senatu, Warszawa 2002, str. 21-22). Podobne stanowisko zaprezentowa\u0142 M. Kabaj w referacie „Ocena projektu zmian w Kodeksie pracy i jego wp\u0142yw na ograniczenie bezrobocia – aspekty spo\u0142eczno-ekonomiczne” opublikowanym w materia\u0142ach z konferencji z dnia 14 maja 2002 r. na str. 23-28.
\n\tArt. 2 pkt 1 ustawy z 26 lipca 2002 r. dokona\u0142 zmiany art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwi\u0105zywania stosunków pracy z przyczyn dotycz\u0105cych zak\u0142adu pracy (Dz. U. z 2002 r. Nr 12, poz. 980), zwanej dalej „ustaw\u0105 o zwolnieniach grupowych”, wy\u0142\u0105czaj\u0105c z jej zakresu zastosowania pracowników zatrudnionych w zak\u0142adach pracy zatrudniaj\u0105cych mniej ni\u017c 20 pracowników. Szczególnie dotkliw\u0105 konsekwencj\u0105 tej zmiany jest pozbawienie prawa do odprawy pieni\u0119\u017cnej pracowników zatrudnionych w mniejszych zak\u0142adach pracy. Wed\u0142ug dotychczasowych przepisów – niezale\u017cnie od rozmiarów pracodawcy – pracownicy zwalniani z przyczyn dotycz\u0105cych zak\u0142adu pracy zarówno w trybie zwolnie\u0144 grupowych, jak i indywidualnie nabywali prawo do odprawy pieni\u0119\u017cnej, której wysoko\u015b\u0107 by\u0142a uzale\u017cniona od tzw. ogólnego sta\u017cu pracy.
\n\tNa mocy art. 2 pkt 5 ustawy z 26 lipca 2002 r. znowelizowano art. 8 ust. 2 ustawy o zwolnieniach grupowych zmieniaj\u0105c warunki nabycia prawa do odprawy pieni\u0119\u017cnej przys\u0142uguj\u0105cej pracownikowi zwolnionemu z przyczyn dotycz\u0105cych zak\u0142adu pracy. Wed\u0142ug dotychczas obowi\u0105zuj\u0105cych przepisów prawo do jedno-, dwu- lub trzymiesi\u0119cznej odprawy pieni\u0119\u017cnej by\u0142o uwarunkowane posiadaniem przez pracownika \u0142\u0105cznego sta\u017cu pracy u wszystkich pracodawców wynosz\u0105cego odpowiednio do 10, od 10 do 20 i co najmniej 20 lat. Wed\u0142ug nowej regulacji jedno-, dwu- i trzymiesi\u0119czna odprawa pieni\u0119\u017cna przys\u0142uguje pracownikowi legitymuj\u0105cemu si\u0119 okresem zatrudnienia u pracodawcy, który rozwi\u0105zuje stosunek pracy wynosz\u0105cym odpowiednio do 2 lat, od 2 do 8 lat i powy\u017cej 8 lat. Nowe warunki nabywania prawa do odprawy pieni\u0119\u017cnej z tytu\u0142u zwolnie\u0144 grupowych s\u0105 krzywdz\u0105ce dla pracowników z ogólnym sta\u017cem pracy powy\u017cej 20 lat, którzy w ostatnim czasie zmienili zatrudnienie (np. z uwagi na propozycj\u0119 otrzymania wy\u017cszego wynagrodzenia), a nowy pracodawca w okresie dwóch lat rozwi\u0105za\u0142 z nimi stosunek pracy. Pracownicy ci pod rz\u0105dem dotychczasowych przepisów nabyliby prawo do odprawy w wysoko\u015bci trzymiesi\u0119cznego wynagrodzenia. Po nowelizacji za\u015b otrzymaj\u0105 jednomiesi\u0119czn\u0105 odpraw\u0119.
\n\tObie omówione wy\u017cej zmiany ustawy o zwolnieniach grupowych s\u0105 szczególnie dotkliwe dla pracowników z d\u0142ugoletnim sta\u017cem pracy. W ci\u0105gu kilkunastu lat obowi\u0105zywania ustawy o zwolnieniach grupowych w tej grupie pracowników dosz\u0142o bowiem do utrwalenia si\u0119 przekonania, \u017ce w razie utraty miejsca pracy spowodowanej trudno\u015bciami ekonomicznymi zatrudniaj\u0105cego ich pracodawcy, odprawy pieni\u0119\u017cne przewidziane w tej ustawie umo\u017cliwi\u0105 ich rodzinom przetrwanie trudnego okresu poszukiwania nowego zatrudnienia. Ustawa o zwolnieniach grupowych gwarantowa\u0142a pracownikom w takim przypadku \u015bwiadczenia niezale\u017cnie od wielko\u015bci i rodzaju zatrudniaj\u0105cego ich pracodawcy, liczebno\u015bci grupy zwalnianych pracowników, a w du\u017cej mierze nawet trybu rozwi\u0105zania stosunku pracy (wypowiedzenie dokonane przez pracodawc\u0119 lub porozumienie stron). To poczucie bezpiecze\u0144stwa socjalnego mia\u0142o szczególne znaczenie w okresie trwaj\u0105cej od 1989 r. transformacji ustroju spo\u0142eczno-gospodarczego Polski. Przekonanie pracowników o przys\u0142uguj\u0105cym im w razie rozwi\u0105zania stosunku pracy z przyczyn dotycz\u0105cych zak\u0142adu pracy prawie do \u015bwiadcze\u0144 pieni\u0119\u017cnych sta\u0142o si\u0119 na tyle utrwalone, i\u017c mo\u017cna w tym przypadku mówi\u0107 o powstaniu ekspektatywy prawnej (tymczasowego prawa podmiotowego). Trybuna\u0142 Konstytucyjny w swym dotychczasowym orzecznictwie podstaw dla obj\u0119cia ochron\u0105 ekspektatyw prawnych (tymczasowych praw podmiotowych) poszukiwa\u0142 w zasadach zaufania obywateli do pa\u0144stwa i stanowionego przeze\u0144 prawa i ochrony praw s\u0142usznie nabytych, wywodzonych z art. 2 Konstytucji RP i sformu\u0142owanych tam zasad sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej i demokratycznego pa\u0144stwa prawnego. Trybuna\u0142 Konstytucyjny uzna\u0142, i\u017c niekiedy spo\u0142ecznie uzasadnione jest obj\u0119cie ochron\u0105 analogiczn\u0105 jak dla praw nabytych tzw. praw tymczasowych (ekspektatyw), czyli sytuacji, w których wprawdzie nie dosz\u0142o do wydania aktu przyznaj\u0105cego prawo (tym bardziej – aktu stwierdzaj\u0105cego przys\u0142ugiwanie prawa), ale spe\u0142nione zosta\u0142y wszystkie przes\u0142anki warunkuj\u0105ce nabycie danego prawa. Ochronie podlegaj\u0105 jednak jedynie ekspektatywy maksymalnie ukszta\u0142towane tj. takie, które spe\u0142niaj\u0105 wszystkie zasadniczo przes\u0142anki ustawowe nabycia praw pod rz\u0105dami danej ustawy, bez wzgl\u0119du na stosunek do nich pó\u017aniejszej ustawy.
\n\tZdaniem Komisji Krajowej NSZZ „Solidarno\u015b\u0107”, przepisy art. 2 pkt 1 i 5 ustawy z 26 lipca 2002 r., pozbawiaj\u0105c prawa do odprawy pieni\u0119\u017cnej z tytu\u0142u zwolnie\u0144 z przyczyn dotycz\u0105cych zak\u0142adu pracy pracowników \u015bwiadcz\u0105cych prac\u0119 u pracodawców zatrudniaj\u0105cych mniej ni\u017c 20 pracowników, oraz ograniczaj\u0105c to prawo pracownikom z ogólnym sta\u017cem pracy powy\u017cej 20 lat, którzy w ostatnim czasie zmienili zatrudnienie, godzi w ich tymczasowe prawa podmiotowe (ekspektatywy prawne), co stanowi naruszenie zasady demokratycznego pa\u0144stwa prawnego urzeczywistniaj\u0105cego zasady sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej sformu\u0142owanej w art. 2 Konstytucji RP.
\n\tArt. 32 ust. 1 Konstytucji przyznaje ka\u017cdemu prawo do równego traktowania przez w\u0142adze publiczne. Trybuna\u0142 Konstytucyjny w swym wcze\u015bniejszym orzecznictwie sprecyzowa\u0142 zakres konstytucyjnej zasady równo\u015bci. Zdaniem Trybuna\u0142u zasada równo\u015bci oznacza, i\u017c wszystkie podmioty (adresaci norm prawnych) charakteryzuj\u0105ce si\u0119 dan\u0105 cech\u0105 istotn\u0105 (relewantn\u0105) w równym stopniu powinni by\u0107 traktowani równo, a wi\u0119c wed\u0142ug jednakowej miary, bez zró\u017cnicowa\u0144 zarówno dyskryminuj\u0105cych jak i faworyzuj\u0105cych. Równo\u015b\u0107 wobec prawa zak\u0142ada równocze\u015bnie zasadno\u015b\u0107 wyboru takiego, a nie innego kryterium ró\u017cnicowania podmiotów prawa; oznacza uznanie tej, a nie innej cechy za istotn\u0105, a tym samym za uzasadnion\u0105 w regulowanej dziedzinie. Zdaniem wnioskodawcy, art. 2 ust. 1 ustawy z 26 lipca 2002 r. narusza tak rozumian\u0105 zasad\u0119 równo\u015bci. Przepis ten ró\u017cnicuje arbitralnie sytuacj\u0119 prawn\u0105 pracowników \u015bwiadcz\u0105cych prac\u0119 u pracodawców zatrudniaj\u0105cych mniej ni\u017c 20 pracowników oraz w wi\u0119kszych zak\u0142adach pracy. Pracownikom nale\u017c\u0105cym do pierwszej grupy prawo do odprawy z tytu\u0142u zwolnie\u0144 z przyczyn dotycz\u0105cych zak\u0142adu pracy nie przys\u0142uguje, niezale\u017cnie od spe\u0142niania innych kryteriów, takich jak sta\u017c pracy – ogólny lub zak\u0142adowy czy te\u017c posiadanie innych \u017aróde\u0142 utrzymania. Pracownicy zatrudnieni u pracodawców zatrudniaj\u0105cych co najmniej 20 pracowników w pe\u0142ni korzystaj\u0105 z dobrodziejstw ustawy o zwolnieniach grupowych. Zdaniem Komisji Krajowej NSZZ „Solidarno\u015b\u0107”, liczba zatrudnianych pracowników nie stanowi w\u0142a\u015bciwego kryterium ró\u017cnicowania prawa pracowników do odprawy pieni\u0119\u017cnej z tytu\u0142u zwolnie\u0144 z przyczyn dotycz\u0105cych zak\u0142adu pracy. Niezawiniona przez pracownika utrata miejsca pracy i zwi\u0105zanego z tym \u017aród\u0142a utrzymania dla siebie i swojej rodziny w takim samym bowiem stopniu dotyka pracownika zatrudnionego u mniejszego i u wi\u0119kszego pracodawcy.
\n\tArt. 3 ust.1 ustawy z 26 lipca 2002 r. wprowadza do ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o zwi\u0105zkach zawodowych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854, z pó\u017an. zm.) nowy art. 251, który warunkuje nabycie uprawnie\u0144 zak\u0142adowej organizacji zwi\u0105zkowej w zale\u017cno\u015bci od jej liczebno\u015bci. Zgodnie z art. 251 ust. 1 ustawy o zwi\u0105zkach zawodowych w nowym brzmieniu uprawnienia zak\u0142adowej organizacji zwi\u0105zkowej przys\u0142uguj\u0105 organizacji zrzeszaj\u0105cej co najmniej 10 cz\u0142onków b\u0119d\u0105cych: 1) pracownikami lub osobami wykonuj\u0105cymi prac\u0119 na podstawie umowy o prac\u0119 nak\u0142adcz\u0105 u pracodawcy obj\u0119tego dzia\u0142aniem tej organizacji, albo 2) funkcjonariuszami (…) pe\u0142ni\u0105cymi s\u0142u\u017cb\u0119 w jednostce obj\u0119tej dzia\u0142aniem tej organizacji. Art. 251 ust. 2 ustawy o zwi\u0105zkach zawodowych nak\u0142ada na zak\u0142adowe organizacje zwi\u0105zkowe obowi\u0105zek informowania pracodawcy (dowódcy jednostki) o ich liczebno\u015bci. Zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy o zwi\u0105zkach zawodowych w nowym brzmieniu art. 251 k.p. znajduje odpowiednie zastosowanie do mi\u0119dzyzak\u0142adowych organizacji zwi\u0105zkowych.
\n\tZdaniem Komisji Krajowej NSZZ „Solidarno\u015b\u0107”, zmiana wprowadzona na mocy art. 3 pkt 1 ustawy z 26 lipca 2002 r. pozostaje w sprzeczno\u015bci z wyra\u017con\u0105 w art. 12 Konstytucji RP zasad\u0105 wolno\u015bci tworzenia i dzia\u0142ania zwi\u0105zków zawodowych. W dotychczasowym stanie prawnym wymóg zrzeszania co najmniej 10 cz\u0142onków mia\u0142 zastosowanie do zwi\u0105zków zawodowych obejmuj\u0105cych swoim zakresem dzia\u0142ania jeden zak\u0142ad pracy (art. 12 ust. 1 i art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy o zwi\u0105zkach zawodowych). Wymóg ten nie dotyczy\u0142 natomiast ogólnokrajowych oraz innych ponadzak\u0142adowych zwi\u0105zków zawodowych. Zak\u0142adowe organizacje zwi\u0105zkowe wchodz\u0105ce w sk\u0142ad tych organizacji posiada\u0142y status nie zak\u0142adowych zwi\u0105zków zawodowych, lecz jednostek organizacyjnych zwi\u0105zku zawodowego na poziomie zak\u0142adu pracy. Dotychczasowa konstrukcja prawna umo\u017cliwia\u0142a ogólnokrajowym i innym ponadzak\u0142adowym zwi\u0105zkom zawodowym prowadzenie skutecznej dzia\u0142alno\u015bci zwi\u0105zkowej u mniejszych pracodawców, polegaj\u0105ce na tworzeniu zak\u0142adowych organizacji zwi\u0105zkowych licz\u0105cych mniej ni\u017c 10 cz\u0142onków. Organizacje te z czasem zwi\u0119ksza\u0142y swoj\u0105 liczebno\u015b\u0107, korzystaj\u0105c z pomocy struktur ponadzak\u0142adowych zwi\u0105zku. Przynale\u017cno\u015b\u0107 ma\u0142ych zak\u0142adowych organizacji zwi\u0105zkowych do ogólnokrajowego zwi\u0105zku zawodowego dawa\u0142a zrzeszonym w nich pracownikom wymierne korzy\u015bci. Struktury ponadzak\u0142adowe umo\u017cliwia\u0142y im podnoszenie wiedzy niezb\u0119dnej do prowadzenia dzia\u0142alno\u015bci zwi\u0105zkowej czy korzystanie z us\u0142ug zatrudnianych przez nie specjalistów. Wprowadzone na mocy art. 3 pkt 1 ustawy z 26 lipca 2002 r. rozwi\u0105zania prawne uniemo\u017cliwiaj\u0105 prowadzenie dzia\u0142alno\u015bci zwi\u0105zkowej u niewielkich pracodawców, w szczególno\u015bci zatrudniaj\u0105cych do 10 pracowników. Bior\u0105c pod uwag\u0119 obserwowan\u0105 coraz powszechniej niech\u0119\u0107 takich pracodawców do zwi\u0105zków zawodowych, pracownicy zatrudnieni w niewielkich zak\u0142adach pracy, na mocy cyt. przepisu pozbawieni zostali mo\u017cliwo\u015bci funkcjonowania w ramach zak\u0142adowej organizacji zwi\u0105zkowej stanowi\u0105cej jednostk\u0119 organizacyjn\u0105 ponadzak\u0142adowego zwi\u0105zku zawodowego. Stanowi to, zdaniem Komisji Krajowej NSZZ „Solidarno\u015b\u0107”, naruszenie konstytucyjnej wolno\u015bci tworzenia i dzia\u0142ania zwi\u0105zków zawodowych wyra\u017conej w art. 12 Konstytucji RP.
\n\tArt. 3 pkt 6 ustawy z 26 lipca 2002 r. wprowadza do ustawy o zwi\u0105zkach zawodowych nowy art. 342 ust. 2 okre\u015blaj\u0105cy nowe zasady ustalania maksymalnej liczby dzia\u0142aczy zwi\u0105zkowych podlegaj\u0105cych szczególnej ochronie stosunku pracy z tytu\u0142u pe\u0142nienia funkcji w mi\u0119dzyzak\u0142adowej organizacji zwi\u0105zkowej. Zgodnie z nowym art. 342 ust. 2 ustawy o zwi\u0105zkach zawodowych w przypadku, gdy mi\u0119dzyzak\u0142adowa organizacja zwi\u0105zkowa w \u017cadnym zak\u0142adzie pracy z obj\u0119tych jej dzia\u0142aniem nie zrzesza liczby pracowników wymaganej do uzyskania statusu organizacji reprezentatywnej w rozumieniu art. 24125a Kodeksu pracy, liczba pracowników podlegaj\u0105cych ochronie przewidzianej w art. 32 ust. 1 nie mo\u017ce by\u0107 wi\u0119ksza od liczby zak\u0142adów pracy obj\u0119tych dzia\u0142aniem tej organizacji, które zatrudniaj\u0105 co najmniej 10 pracowników b\u0119d\u0105cych jej cz\u0142onkami. Zdaniem Komisji Krajowej NSZZ „Solidarno\u015b\u0107”, wprowadzenie zasady przewidzianej w art. 342 ust. 2 ustawy o zwi\u0105zkach zawodowych ogranicza wolno\u015b\u0107 dzia\u0142ania mi\u0119dzyzak\u0142adowych organizacji zwi\u0105zkowych, co pozostaje w sprzeczno\u015bci z art. 12 Konstytucji RP. Przepis ten pozbawia bowiem mi\u0119dzyzak\u0142adowe organizacje zwi\u0105zkowe, cz\u0119sto licz\u0105ce wielu cz\u0142onków, które swoim zakresem dzia\u0142ania nie obejmuj\u0105 \u017cadnego pracodawcy zatrudniaj\u0105cego wi\u0119cej ni\u017c 10 pracowników b\u0119d\u0105cych cz\u0142onkami tych organizacji, mo\u017cliwo\u015bci wskazania cho\u0107by jednego pracownika obj\u0119tego szczególn\u0105 ochron\u0105 stosunku pracy. W NSZZ „Solidarno\u015b\u0107” takie organizacje zrzeszaj\u0105 z regu\u0142y pracowników zatrudnionych u niewielkich pracodawców lub u pracodawców, którzy nie dopuszczaj\u0105 do utworzenia zak\u0142adowej organizacji zwi\u0105zkowej w swoim zak\u0142adzie pracy. Zdaniem Komisji Krajowej NSZZ „Solidarno\u015b\u0107”, warunkiem funkcjonowania u danego pracodawcy organizacji zwi\u0105zkowej jest posiadanie co najmniej 1 pracownika obj\u0119tego szczególn\u0105 ochron\u0105 stosunku pracy. Jedynie trwa\u0142o\u015b\u0107 stosunku pracy mo\u017ce zapewni\u0107 dzia\u0142aczowi zwi\u0105zkowemu autentyczn\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107 od pracodawcy w zakresie wype\u0142niania funkcji zwi\u0105zkowej. Wprowadzone zmiany do ustawy o zwi\u0105zkach zawodowych spe\u0142niaj\u0105 ten warunek jedynie w stosunku organizacji zak\u0142adowych (art. 32 ust. 6 w zw. z art. 251 ustawy o zwi\u0105zkach zawodowych).
\n\tArt. 6 ustawy z 26 lipca 2002 r. postanawia, i\u017c przepisu art. 251 Kodeksu pracy nie stosuje si\u0119 do dnia przyst\u0105pienia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej. Dla wyja\u015bnienia w\u0105tpliwo\u015bci dotycz\u0105cych konstytucyjno\u015bci tego przepisu ustawy z 26 lipca 2002 r. niezb\u0119dne jest si\u0119gni\u0119cie do genezy art. 251 k.p. Art. 251 k.p zosta\u0142 wprowadzony do Kodeksu pracy na mocy art. 1 pkt 28 ustawy z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 24, poz. 110, z pó\u017an. zm.). Jego zasadniczym celem by\u0142o przeciwdzia\u0142anie coraz powszechniejszemu zjawisku zawierania przez pracodawców z pracownikami umów o prac\u0119 na czas okre\u015blony. Przepis ten ogranicza\u0142 do dwóch maksymaln\u0105 liczb\u0119 dopuszczalnych umów na czas okre\u015blony pomi\u0119dzy pracownikiem i pracodawc\u0105 oraz postanawia\u0142, \u017ce zawarcie trzeciej kolejnej umowy o prac\u0119 na czas okre\u015blony b\u0119dzie równoznaczne w skutkach prawnych z nawi\u0105zaniem stosunku pracy na czas nieokre\u015blony. Kilkuletnia praktyka stosowania tego przepisu, w szczególno\u015bci za\u015b stosowanie przez strony umowy o prac\u0119 tzw. aneksów do umów na czas okre\u015blony przed\u0142u\u017caj\u0105cych czas ich obowi\u0105zywania oraz sankcjonowanie tej praktyki przez s\u0105dy wykaza\u0142y nieskuteczno\u015b\u0107 rozwi\u0105zania prawnego przyj\u0119tego w art. 251 k.p. Niezb\u0119dna sta\u0142a si\u0119 zmiana tego przepisu. W trakcie prac legislacyjnych nad ustaw\u0105 z 26 lipca 2002 r. zg\u0142aszane by\u0142y propozycje wprowadzenia regulacji ograniczaj\u0105cych mo\u017cliwo\u015b\u0107 zawierania umów o prac\u0119 na czas okre\u015blony poprzez okre\u015blenie maksymalnego czasu trwania stosunku pracy na czas okre\u015blony lub wprowadzenie mo\u017cliwo\u015bci zawarcia umowy o prac\u0119 na czas okre\u015blony w uzasadnionych sytuacjach. Tymczasem ustawodawca zdecydowa\u0142 si\u0119 na zastosowanie rozwi\u0105zania „precedensowego” – pozostawi\u0142 w tre\u015bci Kodeksu pracy art. 251 w niezmienionym kszta\u0142cie oraz uchwali\u0142 art. 6 ustawy z 26 lipca 2002 r. (posiadaj\u0105cy nota bene charakter przepisu przej\u015bciowego), który zawiera dyspozycj\u0119 wr\u0119cz odwrotn\u0105 – postanawia, \u017ce przepis art. 251 k.p. nie b\u0119dzie stosowany do czasu wej\u015bcia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej.
\n\tZdaniem Komisji Krajowej NSZZ „Solidarno\u015b\u0107”, zastosowanie takiego zabiegu legislacyjnego pozostaje w sprzeczno\u015bci z zasad\u0105 demokratycznego pa\u0144stwa prawnego, a w szczególno\u015bci z wynikaj\u0105cymi z niej bardziej szczegó\u0142owymi dyrektywami zaufania obywateli do pa\u0144stwa i stanowionego przez nie prawa i dostatecznej okre\u015blono\u015bci przepisów oraz regu\u0142ami przyzwoitej legislacji. Na ustawodawcy spoczywa obowi\u0105zek tworzenia czytelnych regu\u0142 prawnych, obywatel za\u015b (a w szczególno\u015bci pracownik) ma prawo wiedzie\u0107, czy nieuchylona przez ustawodawc\u0119 norma obowi\u0105zuje, czy te\u017c nie. Przyj\u0119cie i utrzymanie w mocy przez ustawodawc\u0119 dwóch norm rangi ustawowej, z których jedna (art. 251 k.p.) nakazuje stronom stosunku pracy stosowa\u0107 ograniczenia w zakresie zawierania umów o prac\u0119 na czas okre\u015blony, druga za\u015b (art. 6 ustawy z 26 lipca 2002 r. ) w istocie zobowi\u0105zuje strony stosunku pracy do niestosowania tych ogranicze\u0144 na pewno nie spe\u0142nia warunku zgodno\u015bci z zasad\u0105 dostatecznej okre\u015blono\u015bci przepisów oraz regu\u0142ami przyzwoitej legislacji.
\n\tZasada zaufania obywateli do pa\u0144stwa i stanowionego przez nie prawa opiera si\u0119 w istocie na swoistej lojalno\u015bci pa\u0144stwa wobec obywatela. Wymaga ona, aby pa\u0144stwo w stosunku do obywatela zachowywa\u0142o pewne regu\u0142y uczciwo\u015bci. Zaufanie jednostki do prawa i ochrona p\u0142yn\u0105ca z tego prawa jest podstaw\u0105 istnienia pa\u0144stwa prawnego. Omawiana zasada stanowi podstaw\u0119 do sformu\u0142owania bardziej szczegó\u0142owej dyrektywy zobowi\u0105zuj\u0105cej ustawodawc\u0119 do zast\u0119powania rozwi\u0105za\u0144 prawnych, które nie osi\u0105gn\u0119\u0142y zak\u0142adanego celu spo\u0142ecznego, nowymi doskonalszymi rozwi\u0105zaniami – oczywi\u015bcie, o ile jest to uzasadnione istnieniem okre\u015blonej spo\u0142ecznej potrzeby. Wysokie bezrobocie, z jakim mamy do czynienia aktualnie na rynku pracy, czyni potrzeb\u0119 zapewnienia pracownikom stabilno\u015bci zatrudnienia aktualn\u0105 w jeszcze wi\u0119kszym stopniu ni\u017c w 1996 r. Obowi\u0105zek wprowadzenia skutecznego mechanizmu ograniczaj\u0105cego zawieranie z pracownikami umów o prac\u0119 na czas okre\u015blony wynika równie\u017c z zobowi\u0105za\u0144 przyj\u0119tych przez Rzeczpospolit\u0105 Polsk\u0105 w uk\u0142adzie stowarzyszeniowym ze Wspólnotami Europejskimi (Art. 68 i 69 uk\u0142adu stowarzyszeniowego w zwi\u0105zku z dyrektyw\u0105 Rady Unii Europejskiej nr 99\/70 dotycz\u0105c\u0105 porozumienia ramowego w sprawie umów na czas okre\u015blony) w zakresie dostosowania przepisów prawa polskiego do norm unijnych. W tych warunkach uchwalenie art. 6 ustawy z 26 lipca 2002 r. zawieszaj\u0105cego stosowanie art. 251 k.p. do czasu przyst\u0105pienia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej nale\u017cy uzna\u0107 za naruszenie zasady zaufania obywateli do pa\u0144stwa i stanowionego przez nie prawa wywodzonej z zasady demokratycznego pa\u0144stwa prawnego sformu\u0142owanej w art. 2 Konstytucji RP. <\/p>\n
\n\tW za\u0142\u0105czeniu:
\n\t1) Uchwa\u0142a Komisji Krajowej NSZZ „Solidarno\u015b\u0107” nr 123\/02 z dnia 25.09.2002 r.
\n\t2) 5 egzemplarzy Statutu NSZZ „Solidarno\u015b\u0107”,
\n\t3) Wyci\u0105g z Krajowego Rejestru S\u0105dowego w 5 egzemplarzach.
\n\t
\n\tUCHWA\u0141A KK nr 124\/02 ws. skierowania wniosku do TK<\/b><\/p>\n
\n\tKomisja Krajowa NSZZ Solidarno\u015b\u0107”, dzia\u0142aj\u0105c na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 4 i ust. 2 Konstytucji R.P. postanawia wyst\u0105pi\u0107 do Trybuna\u0142u Konstytucyjnego z wnioskiem o zbadanie zgodno\u015bci art. 137 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o s\u0142u\u017cbie cywilnej (Dz. U. z 1999 r. Nr 49, poz. 483, z pó\u017an. zm.) ze sformu\u0142owan\u0105 w art. 2 Konstytucji R.P. zasad\u0105 demokratycznego pa\u0144stwa prawnego i wynikaj\u0105c\u0105 z niej zasad\u0105 zaufania obywateli do pa\u0144stwa oraz stanowionego przeze\u0144 prawa, upowa\u017cniaj\u0105c Marcina Zielenieckiego
\n\tdo reprezentowania Komisji Krajowej NSZZ „Solidarno\u015b\u0107” w post\u0119powaniu przed Trybuna\u0142em Konstytucyjnym w tej sprawie.
\n\t <\/p>\n
\n\tTrybuna\u0142 Konstytucyjny
\n\tAl. J. Ch. Szucha 12a
\n\t00-918 Warszawa<\/p>\n
\n\tWniosek o zbadanie zgodno\u015bci ustawy z Konstytucj\u0105<\/p>\n
\n\tDzia\u0142aj\u0105c na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 4 i ust. 2 Konstytucji RP, Komisja Krajowa NSZZ „Solidarno\u015b\u0107” wnosi o zbadanie zgodno\u015bci art. 137 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o s\u0142u\u017cbie cywilnej (Dz. U. z 1999 r. Nr 49, poz. 483, z pó\u017an. zm.) ze sformu\u0142owan\u0105 w art. 2 Konstytucji RP zasad\u0105 demokratycznego pa\u0144stwa prawnego i wynikaj\u0105c\u0105 z niej zasad\u0105 zaufania obywateli do pa\u0144stwa oraz stanowionego przeze\u0144 prawa.<\/p>\n
\n\tUzasadnienie<\/p>\n
\n\t Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o s\u0142u\u017cbie cywilnej (Dz. U. z 1999 r. Nr 49, poz. 483, z pó\u017an. zm.) w odniesieniu do urz\u0119dów wymienionych w art. 2 stanowi, \u017ce z dniem 1 stycznia 2004 r. stosunki pracy osób w nich zatrudnionych na podstawie mianowania na zasadach okre\u015blonych w ustawie z dnia 16 wrze\u015bnia 1982 r. o pracownikach urz\u0119dów pa\u0144stwowych (Dz. U.
\n\tz 2001 r. Nr 86, poz. 953, z pó\u017an. zm.) przekszta\u0142caj\u0105 si\u0119 w stosunki pracy na podstawie umowy o prac\u0119 na czas nieokre\u015blony (art. 137 ustawy o s\u0142u\u017cbie cywilnej).
\n\t Art. 137 ustawy o s\u0142u\u017cbie cywilnej w istotny sposób zmienia status prawny osób obj\u0119tych tre\u015bci\u0105 tej normy prawnej.
\n\t Sytuacja prawna pracowników mianowanych wykazuje szereg odr\u0119bno\u015bci w porównaniu z sytuacj\u0105 prawn\u0105 pracowników pozosta\u0142ych. Wypada podkre\u015bli\u0107, \u017ce warunki, jakim odpowiada\u0107 musz\u0105 pracownicy mianowani, ró\u017cni\u0105 si\u0119 do\u015b\u0107 istotnie od wymaga\u0144 stawianych przed pracownikami pozostaj\u0105cymi w umownych stosunkach pracy. Urz\u0119dnikiem pa\u0144stwowym – zgodnie z art. 3 ustawy o pracownikach urz\u0119dów pa\u0144stwowych – mo\u017ce by\u0107 osoba, która posiada obywatelstwo polskie, uko\u0144czy\u0142a 18 lat i ma pe\u0142n\u0105 zdolno\u015b\u0107 do czynno\u015bci prawnych, korzysta z pe\u0142ni praw publicznych, jest nieskazitelnego charakteru, ma odpowiednie wykszta\u0142cenie, odby\u0142a aplikacj\u0119 administracyjn\u0105, posiada stan zdrowia pozwalaj\u0105cy na zatrudnienie na okre\u015blonym stanowisku. Poddanie urz\u0119dników pa\u0144stwowych tak ostrym rygorom selekcyjnym zwi\u0105zane jest z pe\u0142nieniem wa\u017cnych i spo\u0142ecznie donios\u0142ych ról.
\n\t Inna odr\u0119bno\u015b\u0107 statusu prawnego pracowników mianowanych przejawia si\u0119 w wi\u0119kszej (w porównaniu z pracownikami zatrudnionymi na podstawie umowy o prac\u0119) dyspozycyjno\u015bci. Pracodawca mo\u017ce przenie\u015b\u0107 pracownika na inne stanowisko s\u0142u\u017cbowe, przenie\u015b\u0107 do pracy w innym urz\u0119dzie, zawiesi\u0107 w pe\u0142nieniu obowi\u0105zków.
\n\tOgraniczenia p\u0142yn\u0105ce ze zwi\u0119kszonego zakresu podporz\u0105dkowania kompensowane s\u0105 uprawnieniami przys\u0142uguj\u0105cymi jedynie mianowanym urz\u0119dnikom pa\u0144stwowym. W\u015bród nich w szczególno\u015bci zwróci\u0107 nale\u017cy uwag\u0119 na ochron\u0119 trwa\u0142o\u015bci stosunku pracy, która szczególnie teraz – w okresie znacznego nasilenia bezrobocia – stanowi wa\u017cn\u0105 gwarancj\u0119 stabilizacji zatrudnienia. Zgodnie z art. 13 ustawy o pracownikach urz\u0119dów pa\u0144stwowych wypowiedzenie stosunku pracy mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 jedynie w okoliczno\u015bciach wskazanych w tym przepisie.
\n\tPrzekszta\u0142cenie stosunku pracy z mianowania w stosunek pracy na podstawie umowy o prac\u0119 z dniem 1 stycznia 2004 r. pozbawia pracowników wzmo\u017conej ochrony trwa\u0142o\u015bci stosunku pracy, bowiem nawi\u0105zany na podstawie umowy o prac\u0119 stosunek pracy mo\u017ce by\u0107 rozwi\u0105zany w drodze wypowiedzenia zgodnie z przepisami Kodeksu pracy i innymi przepisami prawa pracy (art. 7 i art. 24 ustawy o s\u0142u\u017cbie cywilnej).
\n\tArt. 137 ustawy o s\u0142u\u017cbie cywilnej pozbawia z dniem 1 stycznia 2004 r. urz\u0119dników mianowanych pod rz\u0105dem ustawy z 16 wrze\u015bnia 1982 r. o pracownikach urz\u0119dów pa\u0144stwowych, a zatrudnianych w urz\u0119dach, o których mowa w art. 2 ustawy o s\u0142u\u017cbie cywilnej uprawnie\u0144 (ekspektatyw ukszta\u0142towanych przez obowi\u0105zuj\u0105ce ustawy), które zapewniaj\u0105 im aktualnie obowi\u0105zuj\u0105ce przepisy.
\n\tTre\u015b\u0107 zasady ochrony praw s\u0142usznie nabytych by\u0142a wielokrotnie przedmiotem rozwa\u017ca\u0144 Trybuna\u0142u Konstytucyjnego. Zdaniem Trybuna\u0142u, tre\u015bci\u0105 zasady praw nabytych jest zakaz stanowienia przepisów arbitralnie odbieraj\u0105cych lub ograniczaj\u0105cych prawa podmiotowe przys\u0142uguj\u0105ce jednostce lub innym podmiotom prywatnym wyst\u0119puj\u0105cym w obrocie prawnym. Zarówno w poprzednim, jak i w aktualnym stanie prawnym zasada ochrony praw nabytych wywodzona jest z ogólnej zasady pa\u0144stwa prawnego, na równi z dwiema innymi fundamentalnymi zasadami ustrojowymi – pa\u0144stwa demokratycznego i pa\u0144stwa sprawiedliwego. Zasady te s\u0105 obecnie wyra\u017cone w art. 2 Konstytucji RP.
\n\t Oceniaj\u0105c konstytucyjno\u015b\u0107 okre\u015blonego rozwi\u0105zania prawnego z punktu widzenia zasady ochrony praw nabytych, nale\u017cy – zdaniem Trybuna\u0142u Konstytucyjnego – zwróci\u0107 uwag\u0119 na trzy kwestie. Po pierwsze, przedmiotem oceny przewidzianej w omawianej zasadzie jest przys\u0142uguj\u0105ce ju\u017c okre\u015blonej osobie prawo podmiotowe. Nie ma przy tym znaczenia, czy prawo to zosta\u0142o nabyte na podstawie indywidualnego aktu organu w\u0142adzy, czy wprost na podstawie ustawy z chwil\u0105 spe\u0142nienia okre\u015blonych w niej przes\u0142anek). Zasad\u0105 ochrony praw nabytych obj\u0119te s\u0105 zarówno prawa nabyte w drodze skonkretyzowanych decyzji przyznaj\u0105cych \u015bwiadczenia, jak i prawa nabyte in abstracto zgodnie z ustaw\u0105 przed zg\u0142oszeniem wniosku o ich przyznanie. Po drugie – z zasady ochrony praw nabytych nie wynika (adresowany do ustawodawcy) zakaz zmiany przepisów okre\u015blaj\u0105cych sytuacj\u0119 prawn\u0105 osoby w zakresie, w którym sytuacja ta nie wyra\u017ca si\u0119 w przys\u0142uguj\u0105cym tej osobie prawie podmiotowym. Jednak\u017ce w pewnych przypadkach (zw\u0142aszcza z dziedziny ubezpiecze\u0144 spo\u0142ecznych) orzecznictwo uzna\u0142o za dopuszczalne obj\u0119cie t\u0105 ochron\u0105 tzw. praw tymczasowych (ekspektatyw), czyli sytuacji, w których wprawdzie nie dosz\u0142o do wydania aktu przyznaj\u0105cego prawo (tym bardziej – aktu stwierdzaj\u0105cego przys\u0142ugiwanie prawa), ale spe\u0142nione zosta\u0142y wszystkie przes\u0142anki warunkuj\u0105ce nabycie danego prawa. Ochronie podlegaj\u0105 jednak jedynie ekspektatywy maksymalnie ukszta\u0142towane, tj. takie, które spe\u0142niaj\u0105 wszystkie zasadniczo przes\u0142anki ustawowe nabycia praw pod rz\u0105dami danej ustawy, bez wzgl\u0119du na stosunek do nich pó\u017aniejszej ustawy. Po trzecie – ochrona praw nabytych nie ma charakteru absolutnego. Mo\u017cliwe s\u0105 zatem odst\u0119pstwa od niej, przy czym ocena dopuszczalno\u015bci odst\u0119pstwa mo\u017ce by\u0107 dokonana na tle konkretnej sytuacji przy uwzgl\u0119dnieniu ca\u0142okszta\u0142tu okoliczno\u015bci. Uzasadnieniem naruszenia zasady ochrony praw nabytych mo\u017ce by\u0107 w szczególno\u015bci potrzeba zapewnienia realizacji innej warto\u015bci istotnej dla systemu prawnego, cho\u0107by nie by\u0142a ona wprost wyra\u017cona w tek\u015bcie przepisów konstytucyjnych. Ochron\u0105 nie s\u0105 te\u017c obj\u0119te prawa nabyte nies\u0142usznie lub niegodziwie, a tak\u017ce prawa nie maj\u0105ce oparcia w za\u0142o\u017ceniach obowi\u0105zuj\u0105cego w dacie orzekania porz\u0105dku konstytucyjnego. Ingeruj\u0105c w prawa nabyte, prawodawca powinien umo\u017cliwi\u0107 zainteresowanym dostosowanie si\u0119 do nowej sytuacji, w szczególno\u015bci poprzez wprowadzenie odpowiedniego vacatio legis.
\n\tOcena dopuszczalno\u015bci ogranicze\u0144 praw podmiotowych wymaga zatem rozwa\u017cenia: 1) czy wprowadzone ograniczenia znajduj\u0105 podstaw\u0119 w innych normach, zasadach lub warto\u015bciach konstytucyjnych, 2) czy nie istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107 realizacji danej normy, zasady lub warto\u015bci konstytucyjnej bez naruszania praw nabytych, 3) czy warto\u015bciom konstytucyjnym, dla realizacji których prawodawca ogranicza prawa nabyte, mo\u017cna w danej konkretnej sytuacji przyzna\u0107 pierwsze\u0144stwo przed warto\u015bciami znajduj\u0105cymi si\u0119 u podstaw zasady ochrony praw nabytych, 4) czy prawodawca podj\u0105\u0142 niezb\u0119dne dzia\u0142ania maj\u0105ce na celu zapewnienie jednostce warunków do przystosowania si\u0119 do nowej regulacji.
\n\tZdaniem Komisji Krajowej NSZZ „Solidarno\u015b\u0107” , przy wprowadzaniu w \u017cycie ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o s\u0142u\u017cbie cywilnej dosz\u0142o do naruszenia zasady demokratycznego pa\u0144stwa prawnego przyj\u0119tej w art. 2 Konstytucji RP i wynikaj\u0105cej z niej zasady zaufania obywateli do pa\u0144stwa oraz stanowionego przeze\u0144 prawa. Istnienie tej zasady potwierdzi\u0142 Trybuna\u0142 Konstytucyjny w swoim wcze\u015bniejszym orzecznictwie.<\/p>\n
\n\tZa\u0142\u0105czniki:
\n\t1) uchwa\u0142a Komisji Krajowej NSZZ „Solidarno\u015b\u0107” nr 124\/02 z dnia 25.09.2002 r.,
\n\t2) 5 egzemplarzy Statutu NSZZ „Solidarno\u015b\u0107”,
\n\t3) wypis z Krajowego Rejestru S\u0105dowego <\/p>\n
\n\tUCHWA\u0141A KK nr 125\/02 ws. odwo\u0142ania dot. wyborów na WZDR Ziemia Radomska<\/b><\/p>\n
\n\tKomisja Krajowa NSZZ „Solidarno\u015b\u0107” podtrzymuje decyzj\u0119 nr 3\/02 Krajowej Komisji Wyborczej w sprawie odwo\u0142ania od wyborów przeprowadzonych w trakcie WZD Regionu Ziemia Radomska w dniach 6-7 czerwca 2002 r.<\/p>\n
\n\t
\n\t <\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
UCHWA\u0141A KK nr 123\/02 ws. skierowania wniosku do TK Komisja Krajowa NSZZ Solidarno\u015b\u0107”, dzia\u0142aj\u0105c na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 4 i ust. 2 Konstytucji R.P., postanawia wyst\u0105pi\u0107 do Trybuna\u0142u Konstytucyjnego z wnioskiem o zbadanie zgodno\u015bci nast\u0119puj\u0105cych przepisów ustawy z dnia 26 lipca 2002 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz o zmianie […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3430,8],"tags":[],"class_list":["post-11503","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-2002kk","category-dokkk"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11503","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11503"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11503\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11503"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11503"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/dok\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11503"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}