{"id":37866,"date":"2024-12-13T09:09:05","date_gmt":"2024-12-13T08:09:05","guid":{"rendered":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/bbial\/archiwumstrony\/?p=37866"},"modified":"2024-12-13T09:12:17","modified_gmt":"2024-12-13T08:12:17","slug":"43-rocznica-wprowadzenia-stanu-wojennego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.solidarnosc.org.pl\/bbial\/archiwumstrony\/solidarnosc\/43-rocznica-wprowadzenia-stanu-wojennego\/","title":{"rendered":"43. rocznica wprowadzenia stanu wojennego"},"content":{"rendered":"

43 lata temu, w nocy z 12 na 13 grudnia 1981 roku komunistyczne w\u0142adze, chc\u0105c st\u0142umi\u0107 wolno\u015bciowe d\u0105\u017cenia Polak\u00f3w, wprowadzi\u0142y w Polsce stan wojenny. <\/p>\n

\"\"Internowano tysi\u0105ce dzia\u0142aczy „Solidarno\u015bci”, zawieszono dzia\u0142anie zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych, zamkni\u0119to granice, wy\u0142\u0105czono telefony, wprowadzono godzin\u0119 milicyjn\u0105. Brutalnie \u0142amano ka\u017cdy przejaw oporu, w tym spontaniczne strajki…<\/p>\n

Ta rocznica jest okazj\u0105 by przypomnie\u0107, jak wygl\u0105da\u0142y te dramatyczne dni i tygodnie stanu wojennego na terenie Podbeskidzia.<\/p>\n

Stan wojenny, podobnie jak w wielu miejscach kraju, na Podbeskidziu rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 ju\u017c w nocy 12 grudnia. Ca\u0142o\u015bci\u0105 operacji przeciwko \u201eSolidarno\u015bci\u201d na Podbeskidziu w latach 80. kierowa\u0142 zast\u0119pca szefa Wojew\u00f3dzkiego Urz\u0119du Spraw Wewn\u0119trznych w Bielsku-Bia\u0142ej, p\u0142k Jerzy Siejek. Jeszcze przed p\u00f3\u0142noc\u0105 w ramach akcji \u201eJod\u0142a\u201d aresztowano pierwszych dzia\u0142aczy, do kt\u00f3rych do\u0142\u0105czyli inni, zamkni\u0119ci w ci\u0105gu nast\u0119pnych dni i tygodni, g\u0142\u00f3wnie w zak\u0142adach karnych w Szerokiej ko\u0142o Jastrz\u0119bia i w Cieszynie. \u0141\u0105cznie na Podbeskidziu internowano 232 osoby, w tym 19 kobiet. W kilku miejscach interweniuj\u0105cy funkcjonariusze SB i MO \u0142omami i siekierami rozbijali drzwi, bili stawiaj\u0105cych op\u00f3r dzia\u0142aczy. Niekt\u00f3rzy, jak na przyk\u0142ad Henryk Juszczyk, w ostatnim momencie uciekli swym prze\u015bladowcom i pr\u00f3bowali si\u0119 ukrywa\u0107. Spo\u015br\u00f3d internowanych z Podbeskidzia, kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 wiosn\u0105 1982 roku przewieziono do Nowego \u0141upkowa w Bieszczadach, najd\u0142u\u017cej siedzia\u0142 Janusz Bargie\u0142 – do Bo\u017cego Narodzenia 1982 roku. W tym samy czasie zdecydowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce ujawni\u0107 jeden z najd\u0142u\u017cej ukrywaj\u0105cych si\u0119 w Bielsku-Bia\u0142ej od stanu wojennego dzia\u0142aczy \u201eSolidarno\u015bci\u201d – Andrzej Zadoro\u017cny z czechowickiego Mostostalu.<\/p>\n

W kilku zak\u0142adach Podbeskidzia pr\u00f3bowano zorganizowa\u0107 strajki, m.in. w FSM, Zak\u0142adach Chemicznych O\u015bwi\u0119cim, Befie oraz Andrychowskiej Fabryce Maszyn, gdzie do ko\u0144ca samotnie strajkowa\u0142 Wies\u0142aw Pyzio. W\u0142adzy szybko uda\u0142o si\u0119 spacyfikowa\u0107 strajkuj\u0105cych, a organizator\u00f3w aresztowa\u0107 i skaza\u0107. Szczeg\u00f3lnie dramatyczny przebieg mia\u0142y wydarzenia w Befie, gdzie za\u0142oga strajkowa\u0142a domagaj\u0105c si\u0119 uwolnienia przewodnicz\u0105cego Komisji Zak\u0142adowej Wies\u0142awa Wr\u00f3bla. Odpowiedzialno\u015b\u0107 za zorganizowanie strajku wzi\u0105\u0142 na siebie Julian Pichur, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 jednym z\u00a0 pierwszych dzia\u0142aczy\u00a0 Podbeskidzia, skazanych w stanie wojennym. \u2013 aresztowany 15 XII, zosta\u0142 skazany 8 I 1982 roku na 3 lata wi\u0119zienia. Wcze\u015bniej, bo ju\u017c 4 stycznia skazany zosta\u0142 na 3 lata wi\u0119zienia Wies\u0142aw Pyzio, aresztowany 16 XII 1981pod zarzutem zorganizowania strajku w AFM.<\/p>\n

\"\"Pocz\u0105tkowo aresztowania unikn\u0105\u0142 Patrycjusz Kosmowski i kilku innych dzia\u0142aczy \u201eS\u201d, m.in. Ignacy Achinger, Antoni Bobowski, J\u00f3zef \u0141opatka, Kazimierz Szmigiel, Zdzis\u0142aw Honkisz, Tadeusz Adamski, Stanis\u0142aw Sznepka, Wac\u0142aw Szlegr, Marek Wojtas. Ju\u017c 13 grudnia podj\u0119li oni decyzj\u0119 o stworzeniu podziemnej struktury \u201eSolidarno\u015bci\u201d. Po kilku dniach aresztowania rozbi\u0142y t\u0119 grup\u0119. Byli s\u0105dzeni w trybie dora\u017anym i otrzymali wyroki (7 i 16 stycznia 1982) od 3 do 5,5\u00a0 roku wi\u0119zienia. Przez jaki\u015b czas ukrywa\u0142 si\u0119 jeszcze Kosmowski. Zosta\u0142 z\u0142apany 19 stycznia 1982 roku w Starym Bielsku i skazany na 6 lat wi\u0119zienia. By\u0142 to jeden z najci\u0119\u017cszych wyrok\u00f3w, jaki zapad\u0142 w Polsce w stanie wojennym.<\/p>\n

Po 13 grudnia w r\u00f3\u017cnych \u015brodowiskach zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 spontaniczne grupy, zajmuj\u0105ce si\u0119 pomoc\u0105 rodzinom internowanych, z kt\u00f3rych wiele znalaz\u0142o si\u0119 bez \u017cadnych \u015brodk\u00f3w do \u017cycia, opuszczonych, zrozpaczonych\u00a0 i zupe\u0142nie bezradnych. Do pomocy internowanym jako pierwszy wezwa\u0142 rano 13 grudnia ks. dziekan J\u00f3zef Sanak, proboszcz ko\u015bcio\u0142a Opatrzno\u015bci Bo\u017cej w Bielsku-Bia\u0142ej. Ta parafia przez kilka lat sta\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnym miejscem patriotycznych uroczysto\u015bci oraz siedzib\u0105 Biskupiego Komitetu Pomocy Uwi\u0119zionym i Internowanym, gdzie z oddaniem pracowa\u0142a grupa dzia\u0142aczy KIK, m.in. Alicja Pawlusiak, Janina Kr\u00f3likowska, Zdzis\u0142aw Greffling, Andrzej Sikora. P\u00f3\u017aniej do pomocy internowanym w\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 tak\u017ce niekt\u00f3re inne parafie katolickie i ewangelickie. Wa\u017cne by\u0142o zw\u0142aszcza wsparcie udzielane przez ks. Zenona Mierzw\u0119 w parafii pw. \u015bw. Maksymiliana, na terenie kt\u00f3rej zamieszkiwa\u0142o wielu\u00a0 pracownik\u00f3w FSM, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych wielu by\u0142o internowanych lub aresztowanych. Wielokrotnie w sprawie represjonowanych na Podbeskidziu interweniowali w latach osiemdziesi\u0105tych ordynariusze katowiccy: bp Herbert Bednorz oraz jego nast\u0119pca abp Damian Zimo\u0144.<\/p>\n

\"\"By\u0142a to czas, gdzie z jednej strony mieli\u015bmy do czynienia z wieloma przyk\u0142adami postaw niezwykle ofiarnych, ogromnego zaanga\u017cowania i po\u015bwi\u0119cenia, z drugiej za\u015b na powierzchni \u017cycia publicznego pojawili si\u0119 najgorszego autoramentu donosiciele, karierowicze, dyspozycyjni prokuratorzy i s\u0119dziowie, dziennikarze oczerniaj\u0105cy ludzi, kt\u00f3rzy nie mogli si\u0119 broni\u0107. Oni wszyscy na nieszcz\u0119\u015bciu innych budowali swoje kariery i nadziej\u0119 na awans.<\/p>\n

Represje i r\u00f3\u017cnorakie szykany stanu wojennego nie zdo\u0142a\u0142y zniszczy\u0107 \u201eSolidarno\u015bci\u201d. Zasadnicz\u0105 baz\u0105 dla zwi\u0105zkowych struktur by\u0142 Zak\u0142ad nr 1 FSM, gdzie wydawany by\u0142 \u201eInformator NSZZ Solidarno\u015b\u0107\u201d. Do czasu aresztowania jesieni\u0105 1983 roku szefem tamtejszej tajnej struktury by\u0142 Tadeusz Krywult. Ten zak\u0142ad przez ca\u0142y okres dzia\u0142ania podziemnej \u201eSolidarno\u015bci\u201d by\u0142 g\u0142\u00f3wn\u0105 baz\u0105 zwi\u0105zku i odegra\u0142 szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 w jego przetrwaniu w latach 1981-1988. W oparciu o grup\u0119 dzia\u0142aczy z FSM, a tak\u017ce kilku innych zak\u0142ad\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie Bielska-Bia\u0142ej, wiosn\u0105 1982 roku powsta\u0142a pierwsza ponadzak\u0142adowa struktura zwi\u0105zku – Regionalna Komisja Wykonawcza \u201eTrzeci Szereg\u201d NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107 Region Podbeskidzie, kt\u00f3ra wkr\u00f3tce obj\u0119\u0142a swym zasi\u0119giem teren ca\u0142ego wojew\u00f3dztwa bielskiego. \u201eTrzeci Szereg\u201d prowadzi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 wydawnicz\u0105, m.in. wznowione zosta\u0142o wydawanie \u201eSolidarno\u015bci Podbeskidzia\u201d oraz \u201eSerwisu Informacyjnego RKW\u201d. Zbierano r\u00f3wnie\u017c\u00a0 sk\u0142adki oraz inspirowano tworzenie nielegalnych komisji zak\u0142adowych. Brak danych uniemo\u017cliwia dok\u0142adne oszacowanie faktycznych wp\u0142yw\u00f3w \u201eTrzeciego Szeregu\u201d, jednak s\u0105dz\u0105c po liczbie kolportowanej prasy zwi\u0105zkowej oraz liczbie \u015brodowisk wp\u0142acaj\u0105cych pieni\u0105dze na dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105, mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce w stanie wojennym kilka tysi\u0119cy os\u00f3b znajdowa\u0142o si\u0119 w kr\u0119gu oddzia\u0142ywania prasy podziemnej \u201eSolidarno\u015bci\u201d.<\/p>\n

W pierwszej po\u0142owie 1983\u00a0 roku uda\u0142o si\u0119 uruchomi\u0107 nadawanie audycji \u201eRadia Solidarno\u015b\u0107\u201d (odpowiedzialnym za jego funkcjonowanie by\u0142 J\u00f3zef Wr\u00f3bel z FSM), kt\u00f3re by\u0142y emitowane z przeno\u015bnego nadajnika, g\u0142\u00f3wnie w rejonie Koziej G\u00f3ry. Dzi\u0119ki schowkowi na zboczach g\u00f3ry, ekipie nadaj\u0105cej uda\u0142o si\u0119 kilka razy unikn\u0105\u0107 aresztowania, kiedy ekipy wojska i SB przeszukiwa\u0142y ten rejon.<\/p>\n

W tym czasie obok dw\u00f3ch wspomnianych biuletyn\u00f3w ukazywa\u0142y si\u0119 pisma nie zwi\u0105zane bezpo\u015brednio ze strukturami\u00a0 zwi\u0105zkowymi: \u201eBibu\u0142a\u201d, redagowana przez ludzi ze \u015brodowiska studenckiego, m.in. Andrzeja Kabata, oraz \u201eBez Knebla\u201d,\u00a0 redagowane przez Janusza Bargie\u0142a. Na terenie \u017bywca kolportowany by\u0142 biuletyn \u201eDrzazga\u201d, a p\u00f3\u017aniej \u201eHalny\u201d. W okresie p\u00f3\u017aniejszym zacz\u0119to tak\u017ce wydawa\u0107 pisma \u201eSolidarny\u201d dla rejonu K\u0119ty, Andrych\u00f3w, Wadowicie. Jedynym regionem Podbeskidzia, gdzie nie funkcjonowa\u0142a \u017cadna zorganizowana grupa podziemna, by\u0142 \u015al\u0105sk Cieszy\u0144ski. Tym wi\u0119ksze znaczenie mia\u0142a tam aktywno\u015b\u0107 Adama Gwi\u017cd\u017ca, kt\u00f3ry dzi\u0119ki wsparciu ks. proboszcza Leopolda Zielaski rozwin\u0105\u0142 w parafii\u00a0 \u015bw. Klemensa w Ustroniu duszpasterstwo ludzi pracy.<\/p>\n

\"\"1 i 3 maja 1982 roku w Bielsku-Bia\u0142ej dosz\u0142o do dw\u00f3ch opozycyjnych demonstracji. Jednak\u00a0 najwi\u0119ksza manifestacja tego okresu mia\u0142a miejsce 31 sierpnia 1982 roku, kiedy po Mszy \u015bw. w ko\u015bciele Opatrzno\u015bci Bo\u017cej w Bia\u0142ej, w kt\u00f3rej uczestniczy\u0142a wielka rzesza wiernych, odby\u0142 si\u0119 wiec ko\u0142o hotelu Prezydent.\u00a0 Uformowa\u0142 si\u0119 poch\u00f3d, kt\u00f3ry przeszed\u0142 na Plac Smolki, gdzie nast\u0105pi\u0142 atak ZOMO.\u00a0 Czo\u0142o pochodu z flag\u0105 Solidarno\u015bci zosta\u0142o otoczone w rejonie \u00f3wczesnej ulicy Gerszona Dua (obecnie Cechowa), gdzie mia\u0142a miejsce szczeg\u00f3lnie brutalna pacyfikacja, po\u0142\u0105czona z u\u017cyciem du\u017cej ilo\u015bci \u015brodk\u00f3w chemicznych i pa\u0142owaniem wszystkich znajduj\u0105cych si\u0119 w tym rejonie os\u00f3b. Do p\u00f3\u017anych godzin wieczornych boj\u00f3wki ZOMO atakowa\u0142y grupy przychodni\u00f3w u\u017cywaj\u0105c gaz\u00f3w i armatek wodnych. Za udzia\u0142 w demonstracji wiele os\u00f3b zatrzymano, a skazani zostali Edward Janik i Andrzej Paluch. Pomimo represji manifestacje dodawa\u0142y ludziom otuchy b\u0119d\u0105c widomym znakiem, \u017ce \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d \u017cyje i cieszy si\u0119 spo\u0142ecznym poparciem. W tym nastroju powstawa\u0142y nowe tajne komisje, a prac\u0105 w regionie koordynowa\u0142o RKW na czele kt\u00f3rego sta\u0142 Jerzy Binkowski, tokarz z FSM. Kluczowymi postaciami dla rozwoju struktur zwi\u0105zkowych w FSM byli\u00a0 w tym czasie tak\u017ce\u00a0 Tadeusz Krywult, Antoni W\u0142och, Grzegorz Jaroszewski, Jerzy Borowski, Jan Fr\u0105czek, Andrzej Kralczy\u0144ski, Bronis\u0142aw Borode\u0144ko.<\/p>\n

Artur Kasprzykowski<\/em><\/p>\n\n\t\t