Stany Zjednoczone Ameryki

Obszar: 9,6 mln km2
Struktura terytorialna: 50 stanów i 1 dystrykt stołeczny, oraz terytoria zależne.
Populacja: 293,0 mln (275,6 mln w roku 2000) (ponad 1/3 przyrostu ludn. stanowi imigracja, gł. z Meksyku, wschodniej Azji i Europy). Ponad 77% ludności mieszka w miastach, wśród których wyróżniają się wielkie aglomeracje miejskie.
Struktura wiekowa: 0-14 lat: 21,25%, 15-64 lat: 66,11%, ponad 64 lata: 12,64%
Struktura polityczna: trójpodział władzy: władza wykonawcza - prezydent jako głowa państwa i szef rządu, maks. 2 czteroletnie kadencje, władza ustawodawcza - Kongres, dwie izby: Senat i Izba Reprezentantów, władza sądownicza - Sąd Najwyższy. System wielopartyjny, w rzeczywistości zdominowany przez dwie partie: demokratyczna i republikańską, pozostałe partie odgrywają marginalną rolę.

Rys historyczny

Związki zawodowe w USA były dość słabe w XIXw. Jedynie 2% wszystkich pracowników, w tym mniej niż 10% pracowników przemysłowych było członkami związków zawodowych. Organizacje wówczas były dość słabe i rozproszone. W 1881r. powstała Federacja Związków Branżowych i Zawodowych, która pięć lat później przyjęła nazwę Amerykańskiej Federacji Pracy (AFL), której pierwszym przewodniczącym był Samuel Gompers, człowiek o konserwatywnych poglądach uważający, że związkowcy powinni zaakceptować kapitalistyczny system gospodarczy.

W 1894r. firma Pullman Palace Car Company wprowadziła redukcję płac. Po odmowie rokowań Amerykański Związek Kolejarzy rozpoczął strajk w Chicago, który rozszedł się na 27 stanów. Administracja federalna wykorzystała ustawę anty-trustową Shermana wskutek czego szef AZK został skazany i uwięziony. Apelacja w Sądzie Najwyższym nie przyniosła efektów, co miało negatywny wpływ na cały ruch związkowy. Wielu robotników uznało dotychczasowe metody działania AFL za zbyt skromne, zaczęło kwestionować system kapitalistyczny, opowiedziało się za socjalizmem i systemem spółdzielczym.

W 1905r. 43 grupy będące w opozycji wobec polityki AFL sformowały radykalną organizację Robotnicy Świata (IWW), której liderzy spotkali się z szykanami ze strony policji i wymiaru sprawiedliwości, a dwóch z nich nawet padło ofiarami samosądów. Ta taktyka okazała się niezwykle skuteczna i do 1925r. ilość członków OWW spadła radykalnie.

W 1921 John L. Lewis, szef Amerykańskiego Związku Górników (UMWA) poniósł porażkę w wyścigu do stanowiska przewodniczącego AFL (był nim wtedy wciąż Samuel Gompers). Dopiero w 1924r. Gompersa zastąpił na stanowisku William Green. Lewis natomiast wraz z szefami siedmiu innych organizacji stworzył Kongres Organizacji Przemysłowych (CIO), stanął na jego czele i rozpoczął organizowanie robotników w branżach masowej produkcji na tyle skutecznie, że w 1937 CIO miała więcej członków niż AFL.

Franklin D. Roosevelt wybrany na prezydenta USA w 1932r. cieszył się dużym poparciem związkowców. Administracja Roosevelta, szczególnie Sekretarz ds. Pracy i przewodniczący Krajowej Administracji Odbudowy byli znani z sympatii pro-związkowych. W 1933r. w Kongresie przedstawiony został projekt chroniący pracowników przez pracodawcami, który po przyjęciu stał się Krajową Ustawą o Stosunkach Pracy. Ustawa dawała pracownikom prawo do organizacji, negocjacji zbiorowych i reprezentacji pracowniczej, jak też powołała Krajowa Radę Stosunków Pracy. Uzwiązkowienie rosło w szybkim tempie.

W 1938r. Kongres przegłosował wprowadzenie Ustawy o Sprawiedliwych Standardach Pracy, której celem było "podniesienie warunków pracy i życia, zdrowia i dobrobytu pracowników". Ustawa wprowadziła maksymalny tygodniowy czas pracy (44 godziny w pierwszym roku pracy, 42 w drugim i 40 godzin tygodniowo w każdym następnym), ustalała płacę minimalną (25 centów w pierwszym roku, 30 w drugim i 40 w każdym następnym), wprowadziła ograniczony zakaz pracy dzieci i młodzieży. Kolejna Ustawa o Sprawiedliwym Zatrudnieniu z 1942r. wprowadzała zakaz wszelkich form dyskryminacji w sferze zatrudnienia. Należy pamiętać, iż był to okres II wojny światowej i gospodarka USA była całkowicie podporządkowana wysiłkowi zbrojnemu.

Po wojnie, w początkowej fazie zimnej wojny, gdy w USA zapanowały silne nastroje antykomunistyczne i antysowieckie, Partia Republikańska i prawicowe stronnictwo Partii Demokratycznej odrzuciły tzw. "pro-związkowe prawodawstwo administracji Roosevelta". W 1947r. Kongres przyjął tzw. ustawę Tafta-Hartleya wbrew wetu prezydenta Trumana, który nazwał ją "ustawą niewolniczą".

Ustawa ta uznała wyłączność związkową (tzw. closed shop, tylko członkowie ZZ mogli dostać zatrudnienie) w przedsiębiorstwach za nielegalną, a funkcjonowanie związków zawodowych wymagało akceptacji przynajmniej 50% pracowników, oraz dawała pracodawcy prawo dobrowolnego przystępowania do negocjacji zbiorowych. Ustawa ta również zabraniała ZZ udziału w kampaniach politycznych i wymogła na liderach związkowych wydanie deklaracji, iż nie są oni członkami Partii Komunistycznej ani jej nie wspierają. Ponadto Federalny Prokurator Generalny miał prawo zawiesić na 80 dni każdy planowany lub rozpoczęty strajk jeśli "zagrażał zdrowiu i bezpieczeństwu publicznemu".

William Green pozostawał przewodniczącym AFL do 1952r, po nim stanowisko objął George Meany. W 1955r. doszło do połączenia AFL z CIO, której szef Walter Reuther został wiceprzewodniczącym nowej federacji, Meany przewodniczącym. AFL-CIO liczyła wówczas 15 milionów członków. Ruch związkowy w USA jest historycznie związany z Partia Demokratyczną, jednak nie jest w tej materii monolitem - International Brotherhood of Teamsters (związek transportowców) kilkukrotnie wspierał kandydatów Partii Republikańskiej, Professional Air Traffic Controllers Organization (związek kontrolerów ruchu lotniczego) poparł w 1980r. Ronalda Reagana, który w krótkim czasie zniszczył ten związek i wprowadził zakaz zatrudniania w kontroli lotów pracowników, którzy strajkowali w 1981r.

Dzień dzisiejszy

Amerykańska struktura związkowa opiera się na organizacjach zakładowych (tzw. locals), które skupiają się w federacjach branżowych. Zwykle układy zbiorowe dotyczą kwestii płac, godzin pracy i innych warunków pracy wszystkich pracowników reprezentowanych przez negocjatora związkowego, tzw. agenta negocjacyjnego. Negocjatorzy ci są zatrudniani przez tzw. jednostki negocjacyjne związków funkcjonujące poza zakładem pracy.

Zdecydowana mniejszość pracowników sektora prywatnego w USA jest objętych zapisami układów zbiorowych, niemniej tam, gdzie układ zbiorowy istnieje jest on najważniejszym punktem odniesienia dla regulacji stosunków miedzy pracownikami a pracodawcą.

Większość układów zbiorowych zawiera mechanizmy rozstrzygania sporów zbiorowych. Ponownie, osobą występującą o przestrzeganie zapisów układu (czy to w kwestiach sporów zbiorowych czy indywidualnych) jest agent negocjacyjny, który jest tez stroną w procesie mediacji lub postępowaniach prawnych.

American Federation of Labor and Congress of Industrial Organisations AFL-CIO

Amerykańska Federacja Pracy i Kongres Organizacji Przemysłowych

Adres: AFL-CIO Building 815 Sixteenth Street N.W. Washington DC 20006 USA Tel. (1) 202-6375000 fax (1) 202-6375058 strona internetowa: http://www.aflcio.org

Największą i najbardziej liczącą się zarówno w kraju jak i na arenie międzynarodowej amerykańską organizacją związkową jest AFL-CIO (American Federation of Labor and Congress of Industrial Organisations - Amerykańska Federacja Pracy i Kongres Organizacji Przemysłowych). Obecnie liczy ona sobie ponad 13 milionów członków, z czego ok. 10 milionów w sektorze prywatnym, co stanowi ok. 10% całej siły roboczej - od lat 60-tych widoczny jest trend spadkowy (w 1960r. ilość członków w sektorze prywatnym wynosiła niemal 17 milionów i stanowiła 37% wszystkich pracowników). AFL-CIO jest jedyną amerykańską organizacją członkowską MKWZZ, jest też członkiem TUAC (Związkowy Komitet Doradczy przy OECD), a przewodniczący AFL-CIO John J. Sweeney (od 1995r) jest obecnie również przewodniczącym TUAC.

Misją AFL-CIO jest "walka o socjalną i ekonomiczną sprawiedliwość w społeczeństwie poprzez danie ludziom prawa głosu w pracy, w rządzie, w zmieniającej się gospodarce światowej i w społecznościach lokalnych".

W skład AFL-CIO wchodzi 58 branżowych organizacji krajowych i międzynarodowych (niektóre amerykańskie ZZ obejmują swoim działaniem również Kanadę), funkcjonujących w 51 federacjach stanowych (w tym Puerto Rico). Politycznie AFL-CIO wspiera Partię Demokratyczną, w dwóch ostatnich wyborach prezydenckich popierała kandydatów PD do urzędu prezydenta (Al Gore w 2000, John Kerry w 2004). To poparcie kosztowało związek nie tylko mnóstwo pieniędzy wydanych na wsparcie kampanii wyborczych tych kandydatów, ale też doprowadziło do silnych wewnętrznych napięć w organizacji, które grożą ponownym jej rozpadem.

• Opracował: Robert Szewczyk, Dział Zagraniczny KK, czerwiec 2005