Szwedzki ruch związkowy

Szwedzki ruch związkowy stanowią 3 organizacje centralne:

• Szwedzka Konfederacja Związków Zawodowych (LO),
• Centralna Organizacja Związków Zawodowych Urzędników (TCO)
• Szwedzka Centralna Organizacja Akademików (SACO)

Ok. 4 miliony obywateli tworzy szwedzki rynek pracy. Prawie połowa z nich (1.918 800) należy do organizacji afiliowanych w LO, w tym ok. 882.000 to kobiety.

Dwie pozostałe centralne organizacje związkowe w Szwecji- TCO i SACO zrzeszają odpowiednio pracowników umysłowych ("białe kołnierzyki") i osoby z najwyższym wykształceniem (Akademicy). TCO liczy 1.051 742 członków (62% kobiety, 38% mężczyźni), SACO zaś 514 000 osób. Wszystkie trzy organizacje centralne zrzeszają razem 3.484 542 osoby, co stanowi 87% wszystkich osób obecnych na rynku pracy. Ten wyjątkowo wysoki procent przynależności związkowej stawia Szwecję w niezwykle wyjątkowej pozycji w porównaniu z resztą świata.. O wyjątkowości szwedzkiego modelu stanowi także fakt, że ponad 80% zbiorowych stosunków pracy regulują układy zbiorowe pracy i proces dochodzenia do nich na drodze negocjacji. Istnieje oczywiście prawo pracy zapisane w szeregu odrębnych ustaw (brak jednak jednego, na wzór polski, kodeksu pracy), ale to wynik procesu rokowań zbiorowych kształtuje w praktyce zasady. Negocjować można praktycznie wszystko, jeśli dwie strony rozmów godzą się na to. W Szwecji nie ma regulacji prawnej odnośnie minimalnej płacy. Tę kwestię oddano w całości negocjacjom partnerów społecznych.

Historia

Pierwsze organizacje związków zawodowych w Szwecji powstały ponad 100 lat temu. W latach osiemdziesiątych XIX w. coraz większa liczba robotników zatrudnionych w przemyśle zaczęła organizować się. Ich związki zawodowe stworzyły podstawę powołania w 1898 centralnej organizacji LO.

Urzędnicy nieco później niż robotnicy przemysłowi przystąpili do procesu organizowania się. W następstwie kryzysu gospodarczego po pierwszej wojnie światowej idea przynależności związkowej zaczęła docierać również i do nich. W roku 1931 powstała Centralna Organizacja Pracowników Najemnych DACO, zaś w 1937 pracownicy umysłowi zatrudnieni w administracji państwowej i samorządowej powołali jeszcze jedną organizację - "starą" TCO. Obawa przed depresją gospodarczą po zakończeniu II wojny światowej skłoniła DACO i "starą" TCO do połączenia się i stworzenia w 1944 r. obecnej TCO. Najmłodszą centralną organizacją związkową w Szwecji jest SACO stworzone w 1947r.

Dzisiaj uważamy osiągnięcia szwedzkiego ruchu związkowego za coś oczywistego. Pamiętajmy jednak, że obecny stan jest wynikiem długotrwałego procesu. Ustawę o prawie pracowników do zrzeszania się i prowadzenia negocjacji układów zbiorowych przyjął szwedzki Parlament dopiero w 1936r. Jeszcze w 1973 r. nie istniała w Szwecji ustawa o ochronie zatrudnienia. Pracodawca mógł bez przeszkód i jakichkolwiek zobowiązań zwalniać swych pracowników. Dopiero w 1980 r. przyjęto też ustawę o równouprawnieniu i zakazie dyskryminacji.

Zasada reprezentacji

W Szwecji od dawna obowiązuje zasada regulująca kwestię reprezentacji związkowej na poziomie zakładu pracy. Po pierwsze, związek zawodowy jest obecny w miejscu pracy i ma tutaj swoją strukturę- organizację zakładową (klubb). Po drugie, system reprezentacji pracowniczej jest jednokanałowy tj. nie ma obok związku zawodowego innego ciała reprezentującego pracowników, np. rady pracowniczej ( inaczej wygląda to w Danii, Norwegii, Finlandii).W jednym zakładzie pracy pracownicy mogą przynależeć tylko do jednej spośród organizacji członkowskich należących do LO, TCO lub SACO bez względu na wykonywany zawód. Wszelkie kwestie sporne odnoszące się do określenia przynależności do konkretnej federacji, które mogą wynikać np. z procesu transferu własności, restrukturyzacji produkcji itp. są rozstrzygane przez Rady Wykonawcze trzech centralnych organizacji. Ponadto w kwestii stanowienia "linii demarkacyjnej" pomiędzy poszczególnymi związkami zawodowymi, organizacje centralne- LO, TCO i SACO zawarły stosowne porozumienia. Porozumienia takie zawierają również poszczególne związki branżowe. Tak zatem, w jednym zakładzie pracy mogą funkcjonować obok siebie trzy organizacje zakładowe (klubb), każda należąca do związku branżowego będącego członkiem innej organizacji centralnej.

Zarówno TCO jak i SACO zachowują dystans wobec partii politycznych i są politycznie niezależne. LO od początku swego istnienia pozostaje w bliskim związku z Socjaldemokratyczną Partią Szwecji, choć więź ta uległa na przestrzeni ostatnich 20 lat pewnemu rozluźnieniu. Dystans TCO i SACO wobec partii politycznych nie oznacza braku zaangażowania politycznego.

Wszystkie trzy organizacje centralne współpracują ze sobą i jest to wynikiem procesu trwającego od dziesiątek lat. Organizacje członkowskie tworzące LO, TCO i SACO negocjują swoje układy zbiorowe oddzielnie.

Szwedzka Konfederacja Związków Zawodowych

(The Swedish Trade Union Confederation)

adres: Barnhusgatan 18; 105 53 Stockholm Tel.: +46 8 796 25 00 Fax: +46 8 796 28 00 e-mail: mailbox@lo.se strona WWW: www.lo.se Przewodnicząca: Wanja LUNDBY-WEDIN Afiliacja Międzynarodowa: MKWZZ, EKZZ, MOP, NFS (Nordycka Rada Związków Zawodowych), TUAC

Szwedzka Konfederacja Związków Zawodowych LO jest centralną organizacją 16 organizacji członkowskich, która zrzesza pracowników ("niebieskie kołnierzyki") zarówno sektora prywatnego jak i publicznego.

Organizacje członkowskie tworzące LO cieszą się dużą autonomią. LO jest odpowiedzialna głównie za koordynowanie wspólnych działań organizacji członkowskich, za prowadzenie działalności badawczo-naukowej, jest stroną podpisującą umowy oferujące członkom rozmaite ubezpieczenia na rynku pracy, jest wreszcie odpowiedzialna za kształtowanie opinii publicznej na szczeblu krajowym i regionalnym.

Działalność koordynująca obejmuje m.in. takie zagadnienia jak: negocjacje płacowe na szczeblu krajowym, działalność międzynarodowa, szkolenia związkowe, edukacja młodzieży, kwestie równouprawnienia na rynku pracy, zabezpieczenia społeczne.

Poszczególne organizacje afiliowane do LO ponoszą pełną odpowiedzialność w ramach działań odnoszących się do swoich sektorów. Dotyczy to np. prowadzenia negocjacji układów zbiorowych pracy na szczeblu krajowym i lokalnym. Na nich spoczywa również obowiązek administrowania działalności funduszy ubezpieczeń od bezrobocia.

W sprawach negocjacji płacowych zaszła na przestrzeni lat 1950-1980 istotna zmiana. W okresie tym rozwijał się i umacniał tzw. model szwedzki, a LO było głównym negocjatorem. Od początku lat osiemdziesiątych LO nie zawiera już umów z centralną organizacją pracodawców SAF. Każda z 16 organizacji prowadzi własne negocjacje i zawiera odrębne sektorowe układy zbiorowe pracy na szczeblu krajowym. LO jedynie koordynuje te działania.

Ważną funkcją LO jest obrona interesów związkowych w Parlamencie (Riksdag) oraz ich reprezentacja wobec władz politycznych i szeregu innych organizacji. Inicjatywy legislacyjne odnoszące się do wymiaru społecznego i dotyczące ogółu społeczeństwa są zawsze kierowane do zaopiniowania i analizy LO. LO ma także swoich przedstawicieli w rozlicznych kierowniczych organach administracji rządowej i samorządowej. LO jest zaangażowana w problemy szwedzkiego rynku pracy i kształtowanie polityki państwa w ogóle.

Poprzez swoje struktury terytorialne Regiony (LO-Distrikt), których jest 19 (tyle samo, ile Prowincji, mniej więcej odpowiednika polskich województw) i Podregiony (LO-Sektion) na poziomie gminy, LO jest w stanie skutecznie koordynować działalność związkową oraz kształtować opinię publiczną lokalnie.

LO utrzymuje ożywione kontakty ze Szwedzką Partią Socjaldemokratyczną. Wybrany na kongresie LO przedstawiciel związku zasiada we władzach wykonawczych partii. Kongres podejmuje też decyzję o częściowym wsparciu partii w procesie wyborczym. LO i Partia Socjaldemokratyczna to dwie odrębne organizacje. Łączy je jednak wiele wspólnych celów i poglądów. Sposób osiągania celów może być często odmienny.

W ramach szwedzkiego ruchu związkowego istnieje kilka organizacji pozostających w bliskim związku z LO. Są to Stowarzyszenie Krzewienia Oświaty Robotników (ABF), Szkoła Korespondencyjna (Bilda) i Towarzystwo Ubezpieczeń FOLKSAM.

Liczba organizacji członkowskich LO ciągle zmniejsza się. Jest to wynikiem fuzji mniejszych federacji. Proces ten wynika z troski i obowiązku organizacji związkowej zapewnienia swoim członkom określonych świadczeń, a te wymagają sporych nakładów finansowych. Większe organizacje powstałe z połączenia mają większe zasoby finansowe i większe możliwości. Decyzje w kwestii połączeń podejmują odnośne federacje samodzielnie. LO popiera ten proces.

W rodzinie LO ok. 82% pracowników ("niebieskie kołnierzyki") należy do jednej z 16 organizacji członkowskich. Wskaźnik ten jest nieco wyższy w odniesieniu do kobiet niż mężczyzn.

Średnia składka związkowa wynosi 1,9% od wynagrodzenia brutto, co stanowi ok. 300,-SEK (koron szwedzkich i odpowiada ok. 150,- PLN) miesięcznie od członka pracującego w pełnym wymiarze etatowym. LO otrzymuje ok. 4% składki, ok. 28% jest przeznaczona na fundusz ubezpieczenia od bezrobocia (A-Kassa), reszta składki rozlokowana jest w konkretnej federacji, do której członek należy,

Kongres LO zbiera się raz na 4 lata . W Kongresie uczestniczy 430 delegatów, w tym 300 delegatów wybranych przez 16 Federacji oraz 130 delegatów- członków Rady Głównej. Rada Główna wybierana jest podczas Kongresu spośród delegatów. Rada Główna zbiera się 2 razy w roku.

Rada Wykonawcza składa się z 15 osób wybranych również przez Kongres-11 członków reprezentujących różne Federacje oraz Przewodniczącego LO i 3 zastępców.

Rada Wykonawcza spotyka się co dwa tygodnie.

W biurze głównym LO jest zatrudnionych ok. 160 osób i pomagają one Radzie Wykonawczej (4 osoby z Wanją Lundby-Wedin na czele)) w wypełnianiu jej bieżących zadań.

Organizacje afiliowane do LO:

1. Svenska Byggnadsarbetareförbundet (Szwedzki Związek Budowlanych) .
2. Svenska Elektrikerförbundet (Związek Zawodowy Elektryków)
3. Fastighetsanställdas Förbund (Związek Pracowników Utrzymania Nieruchomości )
4. Grafiska Fackförbundet - Mediafacket (Związek Grafików i Pracowników Mediów)
5. Handelsanställdas Förbund (Związek Pracowników Handlu)
6. Hotell och Restaurang Facket (Związek Hotelarzy i Restauratorów)
7. Industrifacket (Związek Przemysłowy) zał. w 1993 ( tu m.in. przemysł lekki, chemia)
8. Svenska Kommunalarbetareförbundet ( Związek Pracowników Sektora Publicznego )
9. Svenska Livsmedelsarbetareförbundet (Związek Spożywców) za.ł. w 1896
10. Svenska Metallindustriarbetareförbundet (Związek Metalowców) ,
11. Svenska Musikerförbundet (Związek Muzyków)
12. Svenska Malareförbundet (Związek Malarzy)
13. Svenska Pappersindustriarbetareförbundet (Związek Pracowników Przemysłu Papierniczego)
14. Skogs- och Träfacket (Związek Leśników i Drzewiarzy)
15. Seko - Facket för Service och Kommunikation (Związek Pracowników Usług i Komunikacji)
16. Svenska Transportarbetareförbundet (Związek Transportowców) zał. w 1897

Centralna Organizacja Związków Zawodowych Urzędników Szwecji

(The Swedish Confederation of Professional Employees)

Tjänstemännens Centralorganisation

adres: Linnegatan 14, 114 94 STOCKHOLM, Sweden Tel.: +46 8 782 91 00 Fax: +46 8 782 91 15 e-mail: info@tco.se strona WWW: www.tco.se Przewodniczący: Sture NORDH Afiliacja Międzynarodowa: MKWZZ, EKZZ, MOP, NFS (Nordycka Rada Związków Zawodowych), TUAC

TCO podobnie jak LO zrzesza pracowników zarówno sektora publicznego i prywatnego. Liczy 1.051 742 członków i tworzy ją 17 organizacji pracowników umysłowych przemysłu i urzędników szeroko rozumianego sektora usług ("białe kołnierzyki"). Stopień uzwiązkowienia w TCO wynosi ok. 85%.

Jednym z klasycznych kryteriów decydujących o przynależności związkowej w Szwecji pozostawał dotąd stopień wykształcenia. Trzeba jednak stwierdzić, że coraz bardziej zaciera się różnica między robotnikiem przemysłowym (członkiem LO) i jego kolegą z TCO w zakładzie pracy. Dzisiaj, aby podołać wysokim wymaganiom nowoczesnego przemysłu, obaj muszą wykazać się wysokimi kwalifikacjami.

Dynamika rozwoju TCO

Wbrew ponurym przepowiedniom przemysł szwedzki po II wojnie światowej zaczął dynamicznie rozwijać się. Proces ten stworzył zapotrzebowanie na sporą liczbę osób z technicznym i ekonomicznym przygotowaniem zawodowym. Wzrosła rola administracji i działań marketingowych. Liczba członków TCO zaczęła gwałtownie wzrastać osiągając z niespełna 100 000 (w roku 1944) liczbę 550 000 członków w połowie lat sześćdziesiątych.

Lata sześćdziesiąte i siedemdziesiąte upłynęły m.in. pod znakiem dynamicznego procesu tworzenia instytucji służby zdrowia i powstawania licznych placówek oświatowych (szkoły różnego szczebla, przedszkola itp.) generując spory wzrost liczby pracowników umysłowych/ urzędników w sektorze publicznym. W dniu dzisiejszym ok. połowa członków TCO przypada na sektor administracji państwowej i samorządowej, drugą część stanowią pracownicy sektora prywatnego.

Sporo dowiemy się o specyfice TCO przyglądając się jej organizacjom członkowskim.

Organizacje członkowskie tworzące TCO:

1. Doktoranders och Forskares Forbund (Związek Zawodowy Pracowników Naukowych)
2. Farmaci Forbundet (Związek Zawodowy Pracowników Farmacji)
3. Journalist Forbundet (Związek Zawodowy Dziennikarzy)
4. ST StatsTjanst (Związek Pracowników Administracji Państwowej)
5. Forsvarsforbundet (Związek Zawodowy Pracowników Sił Zbrojnych)
6. SKTF (Związek Zawodowy Pracowników Administracji Samorządowej)
7. Finansforbundet (Związek Zawodowy Pracowników Bankowości)
8. Lararforbundet (Szwedzki Związek Nauczycieli)
9. Polisforbundet (Związek Policjantów)
10. SFHL (Szwedzki Związek Nauczycieli Szkół Wyższych)
11. Skogs- och Lantbrukstjanstemannaforbundet (Szwedzki Związek Urzędników Przemysłu Leśnego i Rolnictwa)
12. Sif (Szwedzki Związek Pracowników Umysłowych Przemysłu)
13. Teaterforbundet (Szwedzki Związek Pracowników Teatru)
14. Tull-Kust (Szwedzki Związek Pracowników Straży Granicznej i Celników)
15. FTF (Szwedzki Związek Pracowników Towarzystw Ubezpieczeniowych)
16. Vardforbundet (Szwedzki Związek Pielęgniarek i Opieki Medycznej)
17. HTF (Szwedzki Związek Urzędników)
18. SYMF (Szwedzki Związek Muzyków Zawodowych)

Szwedzka Centralna Organizacja Akademików

SACO Sveriges Akademikers Centralorganisation

adres: Lilla Nygatan 14 Box 2206; 103 15 Stockholm Tel.: +46 8 613 48 00 Fax: +46 8 24 77 01 e-mail: kansli@saco.se strona WWW: www.saco.se Przewodnicząca: Anna EKSTROM Afiliacja Międzynarodowa: MKWZZ, EKZZ, MOP, NFS (Nordycka Rada Związków Zawodowych), TUAC

Organizacje członkowskie tworzące SACO:

1. Agrifack (Związek Pracowników Akademickich Rolnictwa)
2. Akademikerförbundet SSR (Związek Akademików)
3. Civilingenjörsförbundet (Związek Zawodowy Inżynierów )
4. Civilekonomerna (Związek Zawodowy Ekonomów)
5. Jusek (Związek Zawodowy Prawników)
6. Ingenjörsförbundet (Związek Zawodowy Techników i Inżynierów)
7. DIK
8. Förbundet Sveriges Arbetsterapeuter, FSA (Związek Zawodowy Terapeutów Pracy)
9. Lärarnas Riksförbund (Związek Zawodowy Nauczycieli Szkół Średnich)
10. Legitimerade Sjukgymnasters Riksförbund (Związek Zawodowy Kwalifikowanych
    Rehabilitantów)
11. Kyrkans Akademikerförbund, KyrkA (Związek Zawodowy Akademików Kościoła)
12. Naturvetareförbundet (Związek Zawodowy Pracowników Nauk Przyrodniczych)
13. Sveriges Veterinarforbund (Szwedzki Związek Weterynarzy)
14. Sveriges Universitetslärarförbund, SULF (Szwedzki Związek Wykładowców Uniwersyteckich)
15. Sveriges Tandläkarförbund (Szwedzki Związek Zawodowy Stomatologów)
16. Sveriges Skolledarförbund (Szwedzki Związek Zawodowy Dyrektorów Szkół)
17. Sveriges läkarförbund (Szwedzki Związek Zawodowy Lekarzy)
18. Sveriges Psykologförbund (Szwedzki Związek Zawodowy Psychologów)
19. Sveriges Reservofficersförbund, SROF (Szwedzki Związek Zawodowy Oficerów Rezerwy)
20. Sveriges Arkitekter (Szwedzki Związek Zawodowy Architektów)
21. Sveriges Farmacevtförbund (Szwedzki Związek Zawodowy Pracowników Farmacji)
22. Sveriges Fartygsbefälsförening, SFBF (Szwedzki Związek Zawodowy Oficerów Marynarki)
23. Officersförbundet (Szwedzki Związek Zawodowy Oficerów)
24. Skogsakademikerna (Szwedzki Związek Zawodowy akademików Leśnictwa)
25. SACO-förbundet Trafik och Järnväg, TJ (Szwedzki Związek Zawodowy Służby Drogowej i Kolei)
26. SRAT