Kanada

Obszar: 9 976 140 km2

Struktura terytorialna: 10 prowincji i 3 terytoria

Populacja: 32,3 mln

Struktura wiekowa: 0 do 14 lat - 19%, 15 do 64 lat - 68%, ponad 65 lat - 13%

Struktura polityczna: monarchia konstytucyjna, głową państwa jest król lub królowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii. W jego/jej imieniu władzę sprawuje Gubernator Generalny i Gubernatorzy Porucznicy w prowincjach. Współcześnie jest to funkcja czysto tytularna i honorowa. System wielopartyjny, demokratyczny, władza wykonawcza - premier i rząd federalny, władza ustawodawcza - Parlament, władza sądownicza - Sąd Najwyższy Kanady.

Rys historyczny

Kanada od początku swojego geopolitycznego istnienia cierpiała na brak wykwalifikowanej siły roboczej, z którego to faktu korzystały stowarzyszenia pracowników już w 1812r. W XIX w. powstało w Kanadzie wiele organizacji pracowniczych o charakterze lokalnym, skupiających pracowników takich branż jak drukarze, szewcy, kuśnierze czy drwale. Zdarzało się jednak, iż imigranci zakładali kanadyjskie oddziały brytyjskich związków zawodowych, jak to miało np. miejsce w przypadku Amalgamated Society of Engineers (ASE - Związek Metalowców), lub też tworzyli oddziały związków, które miały swoje centrale w Stanach Zjednoczonych (maszyniści, murarze, strażacy).

Pierwsza federacja związkową powstała w 1863r. w Hamilton, kolejne w Toronto (1871) i Ottawie (1872). Organizacje te zrzeszały przedstawicieli różnych związków zawodowych z terenów miasta i okolic, i były dość krótkotrwałe. Pierwszą ogólnonarodowa centrala związkową była Canadian Labour Union (Kanadyjska Unia Pracy), która nie przetrwała jednak w całości kryzysu ekonomicznego lat 70-tych XIX w., ale jej niektóre oddziały funkcjonowały dłużej. Kolejną centralą był Trades and Labor Congress of Canada (TLC - Kanadyjski Kongres Pracy) powstały w 1883r.

Pierwszym znacznym zwycięstwem kanadyjskich związków zawodowych w walce z bardzo anty-związkowymi pracodawcami było przyjęcie przez parlament Ustawy o Związkach Zawodowych i Poprawki do Kodeksu Karnego w oparciu o prawo brytyjskie (1872).

Wraz z rozwojem przemysłowym i komunikacyjnym kraju powstawało wiele związków zawodowych chroniących doraźne potrzeby swoich członków, niemniej istniały tez organizacje mające na celu szersze zmiany społeczne, walczące o dodatki socjalne i ubezpieczenia od bezrobocia. W 1880r. powstała organizacja Knights of Labor (Rycerze Pracy), organizacja międzynarodowa (skupiała pracowników w Kanadzie, USA, Belgii, Wlk. Brytanii, Nowej Zelandii i Australii) zrzeszająca niemal każdą branże, pracowników wykwalifikowanych jak i niewykwalifikowanych. W ciągu 10 lat objęła swoim zasięgiem ponad 100 miast w Kanadzie.

Na początku XX w. miało miejsce 14 dużych strajków w Kanadzie, w trakcie których doszło do użycia siły. Pracodawcy nie tylko zwalniali niewygodnych związkowców i najmowali łamistrajków, ale tez najmowali i organizowali paramilitarne grupy do walki z protestującymi związkowcami. Prawo do ochrony własności było ważniejsze, niż prawo do strajku czy negocjacji zbiorowych.

Rozłam w TLC doprowadził do powstania Canadian Federation of Labour (CFL - Kanadyjska Federacja Pracy) i One Big Union (OBU - Jeden Wielki Związek Zawodowy). Nadal powstawało wiele drobniejszych organizacji, często o korzeniach chrześcijańskich. W końcu w 1927r. obok TLC organizującej wyłącznie pracowników wykwalifikowanych powstał All Canadian Congress of Labour (ACCL - Ogólnokanadyjski Kongres Pracy) zrzeszający wszystkich pracowników.

Wielki Kryzys spowodował niespotykane dotąd bezrobocie i pogorszenie warunków pracy. Robotnicze protesty były brutalnie zwalczane, również przez siły rządowe. W tym okresie doszło też do wewnętrznych rozłamów i kłótni między konkurencyjnymi organizacjami związkowców amerykańskich w organizacjach kanadyjskich. Dopiero w 1943r. związkowcy kanadyjscy uzyskali prawa podobne do tych, jakie amerykańskie związki wywalczyły niemal 10 lat wcześniej - prawo do organizacji i negocjacji zbiorowych., zapisane w tzw. ustawie PC 1003. Pod koniec lat 40-tych doskonała koniunktura na rynku ograniczyła antyzwiązkowe działania pracodawców, natomiast związki zawodowe objęły swoim zasięgiem ponad 30% wszystkich pracowników w Kanadzie i zdołały wywalczyć dla nich więcej niż godziwe warunki, za którymi musieli również nadążyć pracodawcy z firm, w których nie było związków zawodowych.

TCL i nowa organizacja Canadian Congress of Labour (CCL - Kanadyjski Kongres Pracy), mimo deklaracji nie zdołały się zjednoczyć. Dopiero gdy amerykańscy związkowcy z AFL i CIO doszli do porozumienia (a stanowili oni też część kanadyjskich związków) rozpoczęły się rozmowy o zjednoczeniu kanadyjskiego ruchu związkowego, co zaowocowało powstaniem Canadian Labour Congress (CLC) w 1956r. Jednak nie wszystkie organizacje kanadyjskie przystąpiły do nowej federacji. CLC, w przeciwieństwie do swojego amerykańskiego odpowiednika, zaangażował się w tworzenie swojego przedstawicielstwa politycznego: Nowej Partii Demokratycznej (NDP).

Dzień dzisiejszy

Druga połowa XX w. to dla organizacji kanadyjskich czas zarówno względnego spokoju i sukcesów (przyjęcie systemu ubezpieczeń zdrowotnych, systemu emerytalnego) jak i zmagań na tle kryzysu ekonomicznego lat 70-tych i początku lat 80-tych. Lokalne rządy wprowadzały jednostronnie ograniczenia praw związkowych i pracowniczych, co spotkało się z silnym oporem CLC. W połowie lat 80-tych miał też miejsce kolejny podział wielu branżowych ponadgranicznych związków zawodowych na kanadyjskie i amerykańskie organizacje z powodu różnic gospodarczych jak i rozbieżności w podejściu do akcji związkowej.

Kolejnym kryzysowym okresem dla związków zawodowych w Kanadzie była druga połowa lat 90-tych, po przystąpieniu Kanady do NAFTA, co spowodowało dużą redukcje zatrudnienia i odpływ kapitału na południe USA i do Meksyku. Obecnie kanadyjskie związki zawodowe przywiązują dużą wagę do akcji międzynarodowych i solidarnościowych, mających na celu obronę uniwersalnych praw pracowniczych.

Kanadyjski Kodeks Pracy w części I ustanawia ramy dla negocjacji zbiorowych w przemyśle. Rada Stosunków Pracy Kanady, niezależny quasi-trybunał prawny, odpowiada za interpretację i wdrażanie zapisów Kodeksu Pracy. Federalna Służba Mediacji i Pojednania Zasobów Ludzkich Kanady administruje procesem rostrzygania sporów zbiorowych w ramach prawa zawartego w Kodeksie.

Negocjacje zbiorowe w myśl kanadyjskiego prawa pracy rozpoczynają się, gdy grupa pracowników podejmie decyzję o zorganizowaniu się w celu rokowań nad układem zbiorowym z pracodawcą. Pracownicy muszą najpierw zorganizować swój związek zawodowy lub przyłączyć się do już istniejącej organizacji. Uznanie przez pracodawcę związku zawodowego jako przedstawiciela pracowników w negocjacjach może być dobrowolne lub po wyroku sądowym na prośbę organizacji pracowniczej. Ogólnie proces negocjacji zgodnie z Kodeksem Pracy wygląda następująco:

• prawo do negocjacji ma wyłącznie związek zawodowy reprezentujący pracowników w danej firmie cieszący się większościowym poparciem załogi. Rada Stosunków Pracy Kanady decyduje o tym, czy organizacja ma mandat większościowy do prowadzenia negocjacji i rozstrzyga kwestie poparcia członków dla związku, jak też kwestie reprezentatywności.
• Organizacja negocjująca i pracodawcy mają obowiązek spotykania się i negocjowania w dobrej wierze i podjęcia wszelkich rozsądnych działań ku zawarciu ukladu zbiorowego. Kwestie sporne ponownie rostrzyga Rada Stosunków Pracy Kanady
• Zmiany i renegocjacje istniejącego układu zbiorowego możliwe są za pisemnym trzymiesięcznym wypowiedzeniem którejkolwiek ze stron. O wszelkich sporach musi być poinformowane Ministerstwo Pracy zanim możliwe są działania protestacyjne takie jak strajk (ze strony pracowników) czy lockout (ze strony pracodawcy).
• Zakres negocjacji nie jest ograniczony w Kodeksie, negocjacjom podlegają wszelkie tematy proponowane przez strony.
• Procedury mediacyjne i pojednawcze mogą zostać narzucone przez Ministerstwo Pracy, i żadna akcja protestacyjna nie jest legalna jeśli Ministerstwo nie uzna, że zostały wyczerpane procedury pojednawcze
• Strajki i lockout są zabronione w trakcie trwania ukladu zbiorowego. Układ musi zawierać zapisy regulujące rostrzyganie sporów na drodze arbitrażu lub w inny sposób bez możliwości zatrzymania pracy.
• Układ zbiorowy może być zawarty na co najmniej rok.

Najważniejsze organizacje związkowe Kanady to:

Canadian Labour Congress CLC

Kanadyjski Kongres Pracy

Adres: Christian Labour Organisation of Canada 5920 Atlantic Drive Mississauga ON L4W 1N6 Tel.: 905-670-7383 Fax: 905-670-8416 Strona internetowa: http://www.clac.ca

Konfederacja skupiająca większość związków zawodowych w 12 federacjach terytorialnych i 137 dystryktach, liczy ok. 3 milionów członków. Siedziba główna znajduje się w Ottawie. Kongres CLC odbywa się co 3 lata, gromadzi 2500 delegatów, decyduje o polityce federacji oraz wybiera czteroosobowy zarząd: przewodniczącego, dwóch wiceprzewodniczących i skarbnika. Między kongresami władzą wykonawczą jest Rada Wykonawcza składająca się z 42 przedstawicieli związków należących do federacji. CLC jest afiliowane do MKWZZ. Przewodniczącym jest Ken Georgetti.

Christian Labour Organisation of Canada CLAC

Kanadyjska Chrześcijańska Organizacja Pracy)

Adres: Christian Labour Organisation of Canada 5920 Atlantic Drive Mississauga ON L4W 1N6 Tel.: 905-670-7383 Fax: 905-670-8416 Strona internetowa: http://www.clac.ca

Zrzesza ok. 25 tys. członków, afiliowana do ŚKP. Powstała w 1952r., swoje działania opiera na chrześcijańskich zasadach społecznych, raczej opozycyjna wobec CLC. Siedziba główna znajduje się w Mississauga w prowincji Ontario. Dyrektorem wykonawczym organizacji jest Neil Ross.

Confederation des Syndicats Nationaux CSN

Konfederacja Narodowych Związków Zawodowych

Adres: 1601 avenue De Lorimier Montréal (QC) H2K 4M5 Tel.: 514-598-2121 Strona internetowa: http://www.csn.qc.ca

Organizacja zrzeszająca związkowców z prowincji Quebec, nastawiona separatystycznie i popierająca odłączenie się Quebecu od Kanady. Powstała w 1921r., liczy ok. 270 tys. członków. Składa się z 13 regionalnych centrów, na których czele stoi Komitet Wykonawczy wybierany co 3 lata na Kongresie. 7 komitetów konfederalnych zajmuje się bieżącą polityką zwiazku (np. Komitet Sterujący) bądź problematyką szczególną (Komitet ds. Kobiet, Komitet ds. Młodych). Obecną przewodniczącą jest Claudette Carbonneau.

CENTRALE DES SYNDICATS DEMOCRATIQUES

Adres:
5100, rue Sherbrooke est, bureau 800
H1V 3R9 Montréal
Tel.: 00.1.514.8991070
Fax: 00.1.514.8991216
http://www.csd.qc.ca 

Centrale des Syndicats Democratiques - (CSD - Centrala Demokratycznych Związków Zawodowych), powstała w 1972r., liczy ok. 60 tys. członków z sektora prywatnego i publicznego. Organizacja ta podkreśla swoje humanistyczne podejście do problematyki stosunkow społecznych. Afiliowana do ŚKP, przewodniczącym jest François Vaudreuil

• Opracował: Robert Szewczyk, Dział Zagraniczny KK, czerwiec 2005