Irlandia

• Obszar: 70 273 km2
• Struktura terytorialna: 26 hrabstw i 4 miasta wydzielone
• Populacja: 4.0 mln
• Struktura wiekowa: 0-14 lat: 21,25%, 15-64 lat: 66,11%, ponad 64 lata: 12,64%

Struktura polityczna: demokracja parlamentarna, trójpodział władzy, głową państwa jest prezydent (obecnie Mary McAleese) kadencja trwa 7 lat i ta sama osoba może sprawować urząd przez max. 2 kadencje, system prawny oparty na prawie zwyczajowym i ustawodawstwie uchwalanym przez dwuizbowy parlament zgodnie z konstytucją, premier (Taoiseach) jest mianowany przez prezydenta na wniosek izby niższej parlamentu (obecnie Bertie Ahern).

Rys historyczny

Przez większą cześć swojej historii Irlandia była częścią Imperium Brytyjskiego, które narzuciło wyspie swoją kulturę, język i stosunki społeczne. Związki zawodowe w Irlandii powstały, podobnie jak w Wielkiej Brytanii, w okresie rewolucji przemysłowej, i choć pewne stowarzyszenia rzemieślników szukają swoich początków w średniowiecznych gildiach, to jednak gildie były raczej organizacjami pracodawców (skupiały mistrzów-właścicieli warsztatów), a nie pracowników. Związki zawodowe zaczęły się formować w XIXw., a pierwsza większa organizacja związkowa, Irish Transport and General Workers' Union (gł. związek transportowców), powstała w 1909r. Najważniejszymi osobami w procesie powstawania związków zawodowych w Irlandii są James Connolly i Jim Larkin, odgrywali oni główne role w tworzeniu związków zawodowych w początkach XXw., jak też w tworzeniu Partii Pracy, której bazą miały być związki zawodowe. Gospodarka irlandzka w XIXw. i początkach XXw. zmagała się z potężnymi problemami, gdyż musiała sprostać konkurencji Wielkiej Brytanii, która narzucała bezwzględnie swoje reguły gry i dążyła do utrzymania bezpośredniej zależności wyspy od Królestwa.

Wczesne organizacje związkowe nie były zbyt dobrze zorganizowane, i rzadko były organizacjami trwałymi, z wyjątkiem tych istniejących w Dublinie. Płace robotników były zbyt niskie, aby mogli oni utrzymać związek zawodowy zdolny do przetrwania zmagań z pracodawcami, również sama struktura zatrudnienia nie sprzyjała powstawaniu organizacji pracowniczych. W 1894r. powstał Irish Trade Union Congress (ITCU, Irlandzki Kongres Związków Zawodowych, obecnie ICTU), wcześniej delegaci z Irlandii uczestniczyli w pracach brytyjskiego Kongresu Związków Zawodowych. Irlandzkie związki zawodowe mają pewne cechy szczególne: są do pewnego stopnia ponadgraniczne, gdyż niektóre organizacje zrzeszające pracowników mają swoje centrale w Wielkiej Brytanii, a po drugie zwiazki zawodowe musza mieć specjalny mandat (tzw. licencję negocjacyjną) aby wziąć udział w negocjacjach zbiorowych. Status prawny związków zawodowych w Irlandii regulowany jest przez szereg statutów, a głównie przez Ustawy o Związkach Zawodowych z lat 1871, 1913, 1941 i 1975, oraz przez Ustawę o Stosunkach Przemysłowych z 1990r.

Dzień dzisiejszy

Pracownicy w Irlandii maja konstytucyjne zagwarantowane prawo do przystępowania do związków zawodowych, które są istotnym źródłem informacji i instrumentem ochrony praw pracowniczych, jak też organem negocjującym układy zbiorowe. Pracodawca nie ma obowiązku negocjowania ze związkiem zawodowym działającym w imieniu swoich członków bez uprzedniej umowy, niemniej spór o uznanie związku zawodowego jest sporem prawnym. Czasem może przystąpienie do związków zawodowych być warunkiem otrzymania zatrudnienia (tzw. closed shop), i mimo pewnych wątpliwości co do konstytucyjności tej zasady, nie była ona jeszcze kwestionowana w procesach prawnych. Nie można jednak zmusić pracowników do przystąpienia do związku zawodowego jeśli już wcześniej, przed powstaniem organizacji, są oni pracownikami danego zakładu - takie naciski są sprzeczne z konstytucją.

Zwolnienie z pracy za działalność związkową jest automatycznie uznawane za bezprawne i pracownik potraktowany w ten sposób bez względu na warunki zatrudnienia nie ma trudności z dochodzeniem swoich praw. Wysokość składek związkowych waha się od 0.5% do 1% rocznej płacy brutto, ponadto można składki związkowe odliczyć od podatku dochodowego do wysokości 200 euro rocznie. Składki odprowadzane są samodzielnie przez pracowników, nie istnieje w Irlandii organizacja na szczeblu zakładowym, przedstawicielem organizacji jest nominowany przez pracowników tzw. shop-steward, zaś struktury związku funkcjonują poza przedsiębiorstwem.

Irish Congress of Trade Unions ICTU

Irlandzki Kongres Związków Zawodowych

Adres: 31/32 Parnell Square Dublin 1 Ireland Tel: +353 1 8897777 Fax:+353 1 8872012 Strona internetowa http://www.ictu.ie

Związek powstał w 1959r. w wyniku zjednoczenia Kongresu Związków Zawodowych Irlandii (ITUC) i Kongresu Irlandzkich Związków (CIU). ICTU jest jedyną federacja związkową w Irlandii reprezentującą pracowników z wielu sektorów. Zarówno w Republice Irlandii jak i w Irlandii Północnej, tak więc jej zasięg obejmuje wszystkie 32 hrabstwa wyspy. ICTU zrzesza 95% irlandzkich związkowców skupionych w ok. 70 organizacjach pracowniczych, z czego 52 działają tylko na terenie Republiki. Obecna liczba członków to ok. 770 tys. Największymi, bo skupiającymi 46% związkowców organizacjami są SIPTU (sektor usług, przemysłu, techniczny) i ATGWU (transport i pokrewne), który jest częścią brytyjskiego związku TGWU. ICTU oferuje swoim członkom fachową pomoc w zakresie rozstrzygania sporów w ramach swojego Komitetu ds. Sporów, jak również prowadzi działalność informacyjną w zakresie sytuacji gospodarczej, układów płacowych, prawa pracy, pomaga w organizacji akcji protestacyjnych, organizuje szkolenia. Kongres odgrywa też istotną rolę na arenie krajowych stosunków przemysłowych prowadząc regularnie dyskusje z organizacjami pracodawców i rządem. ICTU jest uznanym partnerem społecznym w Programie dla Gospodarczego i Społecznego Postępu, odgrywając w ten sposób istotna rolę w negocjacjach zbiorowych na szczeblu krajowym.

ICTU jest finansowana ze składek członkowskich, ich kwota zależna jest od liczby członków organizacji afiliowanej w konfederacji. Konferencja delegatów odbywa się co dwa lata i jest głównym organem decyzyjnym organizacji, delegaci są wybierani lub nominowani przez organizacje afiliowane na zasadzie proporcjonalności liczby członków. Delegaci musza być członkami lub pełnoetatowymi pracownikami afiliowanych związków. Rada Wykonawcza ITUC, której członkowie w liczbie 29 (w tym co najmniej 4 kobiety) są wybierani na Konferencji Delegatów, odpowiada za wdrażanie decyzji Kongresu i zarządzaniem organizacja miedzy konferencjami. Sekretarzem Generalnym jest David Begg.

• Opracował: Robert Szewczyk, Dział Zagraniczny KK, czerwiec 2005