Białoruś

BIAŁORUSKI KONGRES DEMOKRATYCZNYCH ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH BKDP

adres: 220070, 12A, office 7,
Partizanski prospekt,
Mińsk, Białoruś
tel: +375 17 249 31 79
fax: +375 17 249 31 79
przewodniczący: Aleksander Jaroshuk
e-mail: bcdtu@mail.ru
www.praca.by/bkdp
afiliacja: MKWZZ (2003), IUF

historia:

związek powstał w 1993 jako centrala krajowa łącząca niezależne związki zawodowe Białorusi stanowiąc alternatywę wobec postkomunistycznego FPB (Federacja Związków Zawodowych Białorusi). Pierwotnie w skład centrali weszły Niezależny Związek Zawodowy i Wolny Związek Zawodowy Białorusi (SPB), a potem w wyniku restrukturyzacji powstały związki branżowe: Związek Metalowców Białorusi, Demokratyczny Związek Zawodowy Pracowników Transportu i Związek Kontrolerów Lotów. Każdy z tych związków założycielskich powstał w sposób niezależny, co stało się powodem braku przychylności prezydenta Łukaszenki, który przy pomocy dekretów, nierzadko też szantażu, presji, przekupstwa i zastraszania stara się zwalczyć niezależny ruch związkowy na Białorusi. Do form tej walki należy zmiana zasad rejestracji organizacji społecznych (adres organizacji zatwierdza - bądź nie - pracodawca), likwidacja systemu bezpośredniego potrącania składek związkowych (w wyniku czego trzeba było zwolnić ok. połowę pracowników centrali), wykluczenie związku z procesu partnerstwa społecznego poprzez zmiany kryteriów liczebności, ignorowanie, pozbawianie biur, prześladowanie liderów i członków związku, liczne aresztowania i zatrzymania. Te uprawomocnione dekretami posunięcia nie dotyczyły przywódcy FPB L. Kozika, cieszącego się poparciem Łukaszenki.

cel i zadania związku:

• ochrona prawna i ekonomiczna członków związku i ich rodzin;
• świadczenie pomocy prawnej i innej organizacjom członkowskim;
• walka o reformy ekonomiczne i wartości demokratyczne
• organizowanie i prowadzenie szkoleń związkowych;
• udział w państwowych programach służących likwidacji bezrobocia;
• działania służące poprawie zdrowotności i tworzenie systemów i form ubezpieczenia społecznego; udział w programach państwowych dot. ubezpieczenia społecznego, wprowadzanie propozycji służących jego zmianom;
• świadczenie pomocy organizacjom członkowskim BKDZZ w przygotowaniu, opracowaniu i zawieraniu układów zbiorowych
• pomoc w tworzeniu nowych związków
• działalność informacyjna.

członkostwo:

ok. 10 tys., co stanowi 0,0027% siły roboczej (kobiet - 53%); pracodawcy nie mogą być członkami BKDZZ.

struktura i organy:

BKDP jednoczy związki demokratyczne i odpowiada za koordynację relacji pomiędzy organizacjami pracowniczymi, głównie w sferze układów zbiorowych.

Organy wybieralne to:

• Kongres (najwyższy organ, zbiera się co 3 lata);
• Rada (ciało zarządzające, działa pomiędzy kongresami)
• Rada Koordynacyjna (organ koordynacyjny BKDZZ)
• Komisja Kontrolno - Rewizyjna

Przewodniczącego wybiera Kongres poprzez tajne głosowanie

składki członkowskie i finanse:

1% płacy z czego 10% przeznacza się na potrzeby centrali

program i polityka związku:

Kongres związku w 2002 roku wybrał Aleksandra Jaroshuka (wywodzącego się ze Związku Zaw. Pracowników Przemysłu Rolniczego, z którego został wyrzucony przez L. Kozika -przewodniczącego FPB - patrz druga część opracowania) jako przewodniczącego związku oraz Mikołaja Kanakha jako jego zastępcę. Ostatni Zjazd w 2005 ponownie wybrał tych dwóch liderów na kolejne 3 lata.

Jako strategiczne zamierzenia w działalności na najbliższą kadencję związek planuje:

• wzmocnienie BKDP jako centrali krajowej poprzez rozdział funkcji i stowarzyszenie podmiotów wokół kwestii solidarności, a także pracę na rzecz zwiększenia liczby członków;
• konsolidacja ruchu związkowego: zwiększenie liczby struktur związkowych, afiliowanie innych związków lub organizacji np. tych, które opuściły FPB, lub tych, których celem jest ochrona interesów pracowników i obywateli Białorusi;
• zawarcie Umowy Generalnej, a więc udział w negocjacjach trójstronnych (przygotowanie propozycji, koordynacja stanowisk, z potencjalnymi uczestnikami negocjacji, wypracowanie taktyki w przypadku pożądanego bądź niepożądanego rozwoju sytuacji.
• Ostatni Zjazd, który miał miejsce w grudniu 2005 jako główne zadanie stawia realizację działań ukierunkowanych na utrzymanie i rozwój BKDP jako jedynego związku zawodowego w kraju, który w sposób pryncypialny broni interesów pracujących na Białorusi, kładzie nacisk na mobilizację, podwyższenie poziomu zwartości organizacji, koncentrację wysiłków na przywróceniu związkowi prawa do pełnoprawnego przedstawicielstwa w procesie partnerstwa społecznego, wzywa do walki o zmianę dekretu nr 29 zmuszającego do pracy na krótkoterminowych kontraktach; proponuje FPB poparcie tej akcji. Związek wzywa ponadto do włączenia się w walkę przeciwko zakazowi rozpowszechniania gazety związkowej "Solidarność".
• Związek prowadził akcje protestacyjne przeciwko dyskryminacji pozostałych związków w kwestii przyznania wyłącznie związkowi "prezydenckiemu" FPB prawa do korzystania z tzw. funduszu innowacyjnego.

układy zbiorowe:

po zawieszeniu na ok. rok negocjacji trójstronnych na poziomie krajowym prowadzonych przez Krajową Radę ds. Pracy i Spraw Socjalnych, rząd wznowił proces negocjacyjny ze związkami zawodowymi. Kongres był jednak starannie trzymany z dala od tego procesu. Do tej pory BKDP miał przedstawicieli w Radzie jako część grupy roboczej we współpracy z FPB. Umowa Generalna podpisana 4.01.2003 przez rząd, pracodawców i FPB, działającej w imieniu wszystkich związków Białorusi, zawiera postanowienia dyskryminujące BKDP i sprzeczne z zawartymi w kodeksie pracy, a wiec pogarszające prawa pracownicze.

Wprawdzie ustawodawstwo Republiki Białoruś gwarantuje swobodę zrzeszania się oraz prawo do negocjacji zbiorowych, jednak w praktyce wiele demokratycznych organizacji związkowych pozbawione jest możliwości rejestracji i z tego powodu nie mogą one brać udziału w negocjacjach zbiorowych. Praktycznie umowy zbiorowe nie są przestrzegane, a raczej systematycznie naruszane, zaś poziom zaufania w ramach stosunków pomiędzy partnerami społecznymi jest skrajnie niski, przy czym miejsce miały nawet próby wypowiedzenia prawidłowo zawartych umów. Spory zbiorowe powstają często, procedura ich rozwiązywania działa w sposób zadowalający i jest generalnie przejrzysta. Bardzo trudno jest jednak śledzić procedurę ogłaszania strajku określoną w obowiązującym kodeksie pracy, bowiem praktycznie strajki są zakazane i zdecydowanie tłumione, stąd prawie się nie zdarzają. Na przykład w sektorze rolniczym strajki są spontaniczne i dotyczą najczęściej niepłacenia wynagrodzeń za pracę. Brak jest procedur rozstrzygania sporów zbiorowych w przypadku braku prawa do strajku.

Istnieją dwustronne i trójstronne gremia rozstrzygające sprawy społeczne i dot. zatrudnienia, lecz ich działanie jest nieefektywne odkąd podejmowanie decyzji w kwestiach społecznych leży w kompetencjach prezydenta Łukaszenki.

relacje z innymi związkami:

związek utrzymuje kontakty ze wszystkimi demokratycznymi organizacjami;

relacje z partiami politycznymi:

pomimo starań BKDP budowy stosunków z rządem na zasadach partnerstwa społecznego i dialogu, rząd odmawiał wszelkimi sposobami jakiejkolwiek współpracy. Długotrwała kampania anty związkowa prowadzona przez administrację prezydencką obejmująca odmowę zarejestrowania organizacjom podstawowym i regionalnym, zastraszanie i zwalnianie związkowców i pracowników za ich działalność związkową, aresztowanie liderów związkowych, jak i inne przykłady naruszania wolności zrzeszania się, są klarownym dowodem prób zniszczenia wolnego i niezależnego ruchu związkowego na Białorusi.

BKDP współpracuje z partiami politycznymi o orientacji socjaldemokratycznej w sferze ochrony praw człowieka, praw związkowych i społeczno - ekonomicznych interesów pracowniczych, nie zawierając stałych sojuszy z jakąkolwiek partią.

BIAŁORUSKA FEDERACJA PROFSOJUZOW FPB
FEDERACJA ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH BIAŁORUSI

adres: 220021, Prospekt Maszerowa, 21
Minsk, Republika Białoruś
tel: +375 (172) 23 89 93; 23 89 59
fax:+375 (172) 10
przewodniczący: Leonid Kozik
www.trud.org/guide/FPB.htm

historia:

FPB powstała na Zjeździe założycielskim 5. października 1990 jako sukcesor Białoruskiej Rady Związków Zawodowych, związku okresu reżimu sowieckiego. Przez krótki czas związek prowadził taktykę politycznie neutralnej, nastawionej kompromisowo organizacji: w 1995 związkowcy FPB otwarcie wyrażali swoje niezadowolenie ze społeczno - ekonomicznej polityki rządu, w 1996 FPB zorganizowała serię strajków w proteście przeciwko spadkowi płac i nowemu systemowi opodatkowania, czy przeciwko prezydenckiemu dekretowi dot. limitowania strajków i demonstracji. Podobna sytuacja miała miejsce gdy prezydent Łukaszenka próbował funkcje organizowana pracowników przenieść na rząd. Naciski w tym względzie były wywierane na ówczesnego przewodniczącego Związku Zawodowego Pracowników Budowy Maszyn dla Przemysłu Samochodowego i Rolniczego, Aleksandra Jaroshuka, którego zastąpił wiceminister rolnictwa w rządzie Białorusi.

Po nieudanym starcie w wyborach prezydenckich przewodniczącego Władimira Gonczarika, rozbiciu struktur związkowych, wyborze na przewodniczącego jego zastępcy F.Vitko oraz wprowadzeniu po pół roku, w roku 2002 na to stanowisko człowieka Łukaszenki Leonida Kozika, związek FPB przyczynił się m. in. do wprowadzania zmian do "Ustawy o związkach zawodowych" dotyczących nowych kryteriów liczebności organizacji związkowych, które dadzą im prawo statusu związku republikańskiego. Liczby te wzrosły 14 razy i uniemożliwiły mniejszym związkom prawo do negocjowania i zawierania układów zbiorowych. MKWZZ zrywa dotychczasową współpracę FPB, która ubiegała się o członkostwo.Za przewodnictwa L. Kozika związek FPB wspiera reżim Husajna, rozwija kontakty z Syrią, Chinami, Wietnamem, Japonią, OPZZ z Polski, WNP.

członkostwo:

na dzień 1.01.2000 liczba członków wyniosła 4.378.370 co daje 84,9% w stosunku do liczby zdolnej do pracy ludności

struktura i organy:

struktura regionalno - branżowa pozostała z czasów ZSRR
1. związek łączy na poziomie branżowym 32 związki branżowe i 2 związki dużych firm przemysłowych.

Do większych branżowych organizacji członkowskich należą:

• Białoruski Związek Pracowników Przemysłu Rolniczego
• Białoruski Związek Prac. Oświaty i Nauki
• Białoruski Związek Pracowników Ochrony Zdrowia
• Białoruski Związek Pracowników Gospodarki Komunalnej
• Białoruski Związek Prac. Przemysłu Samochodowego i Rolniczego
• Białoruski Związek Prac. Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych
• Białoruski Związek Pracowników Przemysłu Lekkiego

2. na poziomie regionalnym istnieje 6 obwodowych zrzeszeń związków zawodowych:

• obwód brzeski
• obwód witebski
• obwód grodzieński
• obwód homelski
• obwód mohylewski
• obwód miński

zjazdy odbywają się co 5 lat

składki członkowskie i finanse:

po pół roku obowiązywania uchylono stanowisko rządu zakazujące potrącania składek związkowych przez pracodawcę, obliczone na istotne zmniejszenie liczby członków (obniżyło to liczebność zaledwie o 10%).

FPB jako jedyna organizacja związkowa znalazł się na liście beneficjentów tzw. funduszu innowacyjnego, co daje prawo do pokrywania kosztów działalności z budżetu centralnego.

program i polityka związku:

• 1 maja 1998 z inicjatywy FPB odbyło się republikańskie spotkanie przedstawicieli organizacji związkowych poświęcone zaostrzeniu sytuacji w gospodarce i sferze socjalnej;
• 30 września 1999 FPB przeprowadziła ogólnokrajową akcję protestu przeciwko wzrostowi cen, spadkowi płac i poziomu życia, naruszaniu praw ludzi pracy i ich organizacji - związków zawodowych. W akcji w Mińsku i we wszystkich ośrodkach poszczególnych obwodów udział wzięło ok. 20 tys. osób, a pod rezolucją przyjętą na tym spotkaniu podpisy złożyło ponad 300 tys. osób.

układy zbiorowe:

po okresie zawieszenia przez prawie rok, rząd wznowił negocjacje trójstronne odbywające się w ramach Komisji ds. Pracy i Spraw Socjalnych, w pracach której dotąd jako część grupy roboczej obok FPB uczestniczył BKDP. Umowa Generalna została podpisana przez rząd, Konfederację Pracodawców i FPB w imieniu wszystkich republikańskich stowarzyszeń związkowych w styczniu 2003 roku, jednak zapisy tam zawarte nie odpowiadają zapisom kodeksu pracy i wyłączają z procesu partnerstwa społecznego, a tym samym spod przyszłych negocjacji, niezależne związki zawodowe. Z tego tytułu złożona została skarga na rząd białoruski do MOP. Układy zbiorowe zawierane są na korzyść pracodawców, niezgodnie z kodeksem pracy.

relacje z partiami politycznymi:

w trakcie wyborów parlamentarnych 1995 związek wystąpił z własnym programem wyborczym i wysunął kandydatów na posłów z własnego grona działaczy, w latach 1995-1996 w Radzie Republiki działało trzech przedstawicieli związków zawodowych. Po referendum w roku 1996 ani jeden z posłów nie wszedł w skład nowego parlamentu - Izby Reprezentantów.

• Opracowała: Joanna Posmyk, Dział Zagraniczny KK, styczeń 2006