Dział Zagraniczny

STRATEGIA LIZBOŃSKA

Historia

W ramach półrocznych prezydencji Rady Unii Europejskiej przyjmowane są priorytety na dane pół roku. Każde z państw przewodniczących skupia się wtedy na kilku wybranych aspektach, których zwieńczeniem jest przyjęcie na szczycie kończącym prezydencję strategii w danej dziedzinie. Strategie te są zwykle nazywane od miejscowości, w których odbył się szczyt. Strategia lizbońska jak sama nazwa wskazuje została przygotowana za prezydencji portugalskiej (w marcu 2000 r.) i jest kontynuacją procesu luksemburskiego, który zmierzał do pogłębienia wspólnotowej koordynacji narodowych polityk zatrudnienia. Proces luksemburski z kolei był bezpośrednią konsekwencją szczytu w Amsterdamie, gdzie do agendy społecznej wpisano kwestię zatrudnienia, która wcześniej leżała w wyłącznej kompetencji krajów członkowskich. (Więcej na temat procesów i strategii Unii Europejskiej na naszej stronie internetowej w wystąpieniu Józefa Niemca pt. "Polityka zatrudnienia".)

Strategia została przyjęta głównie z powodów zwiększającego się dystansu pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Europą w kwestiach takich jak dynamika rozwoju gospodarki, poziom życia czy badania naukowe oraz negatywnych aspektów demograficznych. Podstawowy cel strategii jest następujący: do r. 2010 uczynienie z Europy (UE) najbardziej konkurencyjnej gospodarki na świecie, której społeczeństwa opierają się na wiedzy i wykształceniu; uczynienie z Europy obszaru trwałego wzrostu, pełnego zatrudnienia i spójności społecznej.

Metoda realizacji

Zdecydowano, że strategia będzie realizowana przy pomocy metody otwartej koordynacji. Metoda ta polega na uzgodnieniu wspólnych celów na poziomie europejskim, następnie przeniesieniu ich do programów narodowych, uzgodnieniu sposobów mierzenia realizacji tych celów (wskaźniki) oraz ostatecznie na monitorowaniu realizacji, ocenie i wymianie najlepszych praktyk pomiędzy wszystkimi państwami członkowskimi. Oznacza to, że państwa członkowskie dobrowolnie decydują się na współpracę w dziedzinie należącej do ich kompetencji i zobowiązują do wdrażania dobrych praktyk. Komisja Europejska koordynuje ten proces poprzez monitorowanie realizacji i informowanie o postępach dokonanych w każdym z krajów. Dodatkowym elementem mobilizującym do realizacji jest tzw. peer review czyli ocena jakiej mogą dokonać inne kraje w momencie kiedy znane są wyniki kolejnego rocznego przeglądu realizacji strategii.

Cele strategii

Strategia lizbońska dotyczy nie tylko reformy rynku pracy, ale również innych dziedzin, takich jak: telekomunikacja, transport, MŚP (które tworzą największą ilość miejsc pracy), a które powiązane są między innymi z konkurencyjnością UE.

Strategia składa się z trzech filarów: ekonomicznego, społecznego i środowiskowego, a streścić ją można wyznaczając cztery elementy działania:

1. inwestowanie w innowacyjność (budowanie gospodarki opartej na wiedzy, rozwój społeczeństwa informacyjnego, badań i edukacji)
2. liberalizacja i integracja rynków i sektorów, których nie objął w całości wspólny rynek (rynki telekomunikacji, energii, transportu, poczty i rynków finansowych)
3. przedsiębiorczość (ułatwienia w zakładaniu i prowadzeniu działalności gospodarczej, lepszy dostęp do kapitału i technologii, ograniczanie pomocy publicznej zakłócającej konkurencję)
4. spójność społeczna (kształtowanie nowego modelu aktywnego państwa socjalnego) i ochrona środowiska naturalnego.

Jeśli chodzi o punkt czwarty to obejmuje on również rozwój społecznie odpowiedzialny, w tym stosowanie aktywnej polityki pełnego zatrudnienia i lepszych miejsc pracy, uelastycznienie rynku pracy, unormowanie systemów społecznych oraz ograniczenie biedy i wykluczenia społecznego.

Wskaźniki postępu

Do oceny postępu wykorzystywany jest zestaw 14 wskaźników strukturalnych, takich jak np. PKB na 1 mieszkańca, wydajność pracy na 1 mieszkańca, długookresowa stopa bezrobocia (%), wydatki na badania i rozwój (w % PKB), inwestycje (% PKB), emisja dwutlenku węgla. W kwestiach dotyczących zatrudnienia będzie można mówić o sukcesie strategii jeśli uzyskane zostanie:

• podniesienie odsetka zatrudnionych wśród ludności w wieku produkcyjnym z 61 do 70 %
• podniesienie wskaźnika zatrudnienia dla kobiet z 51 do 60 %
• osiągniecie 50 % wskaźnika zatrudnienia dla osób starszych.

Pełen zestaw wskaźników zawierają załączniki do corocznych raportów Komisji Europejskiej nt. stanu wdrożenia strategii lizbońskiej. Przegląd wskaźników i osiągniętych celów odbędzie się na półmetku obowiązywania strategii czyli w 2005 r.

Ocena postępów

Niestety dotychczasowe doświadczenia pokazują, że postęp w realizacji celów z Lizbony jest niewielki i większość wskaźników pomimo upływu połowy czasu do realizacji nie osiągnęła wyznaczonych wartości. Wyjątkiem są kraje nordyckie z Finlandią na czele, które osiągają wskaźniki lepsze od USA, zachowując przy tym stosunkowo hojne systemy zabezpieczenia społecznego. Ostatni raport z wdrożenia szerokich wytycznych polityki ekonomicznej (2003-2005) pokazuje, że nastąpił pewien postęp w Belgii, Danii, Irlandii, Holandii, Finlandii i Wielkiej Brytanii, natomiast niestety nie w pozostałych krajach, przy czym wskaźniki ekonomiczne w krajach skandynawskich poprawiły się dzięki wdrażaniu spójności społecznej, zaś w Wielkiej Brytanii kosztem spójności gospodarczej. Jednocześnie Wspólny Raport nt. Zatrudnienia przyjęty w styczniu 2005 pokazuje, że postęp w kierunku pełnego zatrudnienia, poprawienia jakości i wydajności pracy oraz wzmocnienia spójności społecznej i zwalczania wykluczenia jest niewielki. Obecna stopa zatrudnienia w UE wynosi 63 % (przy zakładanym wskaźniku środokresowym na 2005 r. 67 %).

Dlaczego wyniki realizacji strategii lizbońskiej są tak słabe? Między innymi z powodu negatywnych skutków globalizacji; wciąż są takie państwa, które są wyłączone z globalizacji, gdzie nie ma żadnych inwestycji. Rozwój społeczeństwa opartego na wiedzy oznacza również ogromny koszt, a część państw nie podjęła jeszcze decyzji czy inwestuje na krótszą metę czy też chce mieć efekty długoterminowe.

W listopadzie 2003 r. został przedstawiony raport przygotowany przez tzw. high level group (grupy wysokiego szczebla), której przewodził Wim Kok, na temat dotychczasowych osiągnięć strategii lizbońskiej i sposobów na jej polepszenie. Ocena raportu przez EKZZ była raczej pozytywna, jednakże Konfederacja zwracała uwagę, że raport koncentrował się jedynie na dwóch aspektach strategii tzn. wzroście gospodarczym i zatrudnieniu, podczas gdy strategia powinna opierać się na równowadze wszystkich czterech filarów tj. również spójności społecznej i zrównoważonego rozwoju. W tym kontekście niepokojące mogą być niektóre wypowiedzi przewodniczącego Komisji Europejskiej, który nawołuje do skupienia się na tych aspektach strategii lizbońskiej, w których osiągnięcia Unii Europejskiej są najmniej zadowalające tzn. wzroście gospodarczym i poziomie zatrudnienia. Dlatego jednym z haseł ostatniej manifestacji europejskiej EKZZ tuż przed wiosennym szczytem w Brukseli, na którym zdecydowano o kierunku ożywienia (odnowienia) strategii lizbońskiej jest umieszczenie Europy społecznej w sercu tej strategii.

Stanowiska związków zawodowych

W tej sprawie EKZZ przyjął przynajmniej 3 stanowiska: jedno z nich dotyczące zrównoważonego rozwoju na rzecz strategii lizbońskiej (z 20.03.2005) a dwa dotyczące Trójstronnego Szczytu Społecznego w dniach 21-22.03.2005. Są one wyrazem krytycznej opinii odnośnie nowego kierunku procesu lizbońskiego proponowanego przez Komisję Europejską i zgłaszają propozycje poprawienia zakresu tej strategii zawężonego jedynie do aspektów rozwoju gospodarczego i zatrudnienia. EKZZ wyraża zaniepokojenie przesunięciem akcentów w zewnętrznej polityce europejskiej z promocji na rzecz odpowiedzialnego globalnego zarządzania gospodarczego w kierunku zwykłego programu wolnego handlu, gdzie reszta świata jest postrzegana jedynie w kategoriach konkurencji. Konfederacja uważa, że Europa nie powinna konkurować z krajami rozwijającymi się na zasadzie kierowania się najniższymi standardami, bo zawsze znajdą się takie kraje, które przez niższe standardy będą osiągać większą konkurencyjność, ale powinna "inwestować w Europę Społeczną i rozwój zrównoważony jako źródło najlepszych osiągnięć, innowacji i bazę dla społeczeństwa wiedzy".

W nawiązaniu do nawoływań Komisji Europejskiej do budowania partnerstwa europejskiego na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia EKZZ wraz z organizacjami pracodawców UNICE/UEAPME i CEEP podejmie wspólne działania w ramach niezależnego programu pracy na lata 2003-2005, które skupią się na równości szans, kształceniu ustawicznym, zatrudnieniu oraz Europejskiej Inicjatywie Młodych.

• Przygotowała Katarzyna Soboń
  31.03.2005