Dział Zagraniczny

Sprawozdanie z działalności międzynarodowej za okres od 1.IX.2002 do 30.IV.2006 r.

W okresie od października 2002 do czerwca 2006 działalność międzynarodowa Komisji Krajowej zdominowana została przez dwa niezwykle istotne dla międzynarodowego i europejskiego ruchu związkowego procesy, a mianowicie o rozszerzenie Unii Europejskiej i akcesję Polski a także nabierający coraz większego przyspieszenia proces jednoczenia światowego ruchu związkowego, którego efektem ma być powstanie nowej centrali międzynarodowej powstałej w wyniku połączenia Międzynarodowej Konfederacji Wolnych Związków Zawodowych i Światowej Konfederacji Pracy z możliwym udziałem organizacji dotąd niezrzeszonych.

Integracja europejska

Rozszerzenie Unii Europejskiej i akcesja Polski przyczyniły się do pełniejszego uczestnictwa przedstawicieli NSZZ "Solidarność" w gremiach posiadających wpływ na politykę Unii Europejskiej oraz do uruchomienia dodatkowych dostępnych dla nas mechanizmów kształtowania decyzji instytucji europejskich oraz europejskiej legislacji.

Olbrzymie znaczenie dla fazy przedakcesyjnej miał Kongres EKZZ, który odbył się w Pradze w maju 2003 a więc na rok przed rozszerzeniem UE. Uchwała programowa Kongresu obejmuje wiele zagadnień związanych z reprezentacją związków zawodowych wobec instytucji europejskich. Przedstawicielom NSZZ "Solidarność" udało się jednak we współpracy z innymi centralami z krajów Europy Środkowej i Wschodniej doprowadzić do odpowiedniego uwypuklenia przełomowego i historycznego znaczenia rozszerzenia UE na nowe kraje oraz wyznaczenia związanych z tym nowych zadań dla EKZZ, m.in. takich jak:

- pełne włączenie nowych krajów członkowskich do partnerstwa społecznego czyli udziału w negocjacjach na poziomie europejskim,

• monitorowanie rozwoju europejskich rad zakładowych po rozszerzeniu,
• wywieranie nacisku na sprawiedliwy i solidarny rozdział funduszy strukturalnych,
• wspólna kampania w celu przygotowywania planów socjalnych dla pracowników przedsiębiorstw przeznaczonych do restrukturyzacji w nowych realiach jednolitego rynku.

I tak nasi przedstawiciele zostali pełnoprawnymi członkami licznych europejskich komitetów doradczych opiniujących bezpośrednio działania Komisji Europejskiej, Europejskiego Komitetu Społeczno-Ekonomicznego (traktatowego ciała doradczego instytucji Unii Europejskiej) oraz krajowych gremiów doradczych wpływających na decyzje Rządu RP przekładających się na polskie stanowiska w instytucjach unijnych oraz mających bezpośredni wpływ na wdrożenie decyzji europejskich na poziomie krajowym. Wraz z akcesją NSZZ "Solidarność" uzyskał prawo głosu stanowiącego w Europejskiej Konfederacji Związków Zawodowych w kwestiach związanych z negocjacjami na poziomie europejskim, zarówno z europejskimi instytucjami jak i organizacjami pracodawców. Pojawiły się w ten sposób dwie, poprzednio niedostępne ścieżki wpływania na decyzje instytucji europejskich:

• poprzez kształtowanie z głosem stanowiącym mandatu negocjacyjnego EKZZ,
• poprzez wpływ na poziomie krajowym, między innymi na forum Komisji Trójstronnej, na stanowiska Rządu RP, z przełożeniem na decyzje instytucji Unii Europejskiej.

Dwiema najważniejszymi sprawami, w których Związek zajmował zdecydowane i aktywne stanowisko była rewizja dyrektywy europejskiej w sprawie czasu pracy oraz negocjowanie treści dyrektywy na temat usług na rynku wewnętrznym. Obydwie te sprawy są w toku, dzięki jednak zdecydowanej ofensywie związkowej koordynowanej prze EKZZ, udało się zablokować wiele niekorzystnych rozwiązań a w ich miejsce wynegocjować rozwiązania społecznie do zaakceptowania. W kwestii czasu pracy domagamy się aby czas dyżuru nawet bez efektywnego świadczenia pracy zaliczał się do czasu pracy, aby okres rozliczania przepracowanego czasu pracy ustalić na rozsądnym poziomie w celu zapobieżenia narzucanym przez pracodawcę patologiom kumulacji długich czasów pracy w krótkich okresach, także aby zabronić pracodawcom wymuszania indywidualnych odstępstw od maksymalnego czasu pracy.

Co do liberalizacji usług na rynku wewnętrznym domagamy się odstąpienia od zapisów prowadzących do bałaganu prawnego i nieokreśloności stwarzającej pracodawcom możliwości wykorzystywania pracowników i dumpingu socjalnego na obszarze całej rozszerzonej Unii Europejskiej, równocześnie opowiadamy się na rzecz zniesienia barier administracyjnych utrudniających świadczenie usług poza krajem pochodzenia usługodawcy. Wnosimy, zatem o zastąpienie zasady kraju pochodzenia zasadą swobody świadczenia usług przy poszanowaniu przepisów kraju, w którym usługa jest świadczona. W tej sprawie kilkudziesięcioosobowa grupa związkowców NSZZ "Solidarność" uczestniczyła w zakończonych sukcesem manifestacjach EKZZ w Brukseli w marcu 2005 i w Strasburgu w lutym 2006.

Sprawą również niezwykle istotną a będącą bezpośrednią konsekwencją akcesji naszego kraju do Unii Europejskiej jest uzyskanie przez polskich pracowników pełnego prawa do członkostwa w europejskich radach zakładowych posiadających prawo do informacji i konsultacji z dyrekcją centralną przedsiębiorstw ponadnarodowych. W większości przypadków to przedstawiciele NSZZ "Solidarność" wykazując odpowiednią aktywność zapewniają w negocjacjach z pracodawcą korzystanie z tego prawa i reprezentują całą załogę. Równocześnie coraz częściej to strona polska inicjuje negocjacje z międzynarodowym pracodawcą mające na celu zawarcie umowy powołującej europejską radę zakładową.

W centrum naszych działań na forum EKZZ a także w stosunkach bilateralnych pozostaje cały czas kwestia swobody przepływu osób i prawo podejmowania pracy na terenie całej Unii Europejskiej. Celem NSZZ "Solidarność" pozostaje stworzenie jak najlepszych warunków pracy dla polskich pracowników w kraju, jednak swoboda podejmowania pracy na terenie całej Unii Europejskiej jest jednym z filarów integracji europejskiej bez realizacji, której dobrodziejstwa jednolitego rynku będą dotyczyły głównie towarów i kapitału, a nie pracowników. W tej kwestii udało się uzyskać jednoznaczne, przyjęte przytłaczającą większością głosów stanowisko EKZZ sygnalizujące problemy integrującego się rynku pracy ale też wzywające do jego otwarcia. Obecnie wszelkie restrykcje dotyczące zatrudniania pracowników z nowych krajów członkowskich Unii Europejskiej zniosły: Wielka Brytania, Irlandia, Szwecja, Hiszpania, Portugalia, Grecja.

Proces zjednoczeniowy światowego ruchu związkowego

NSZZ "Solidarność" już w 1998 roku w czasie KZD w Jastrzębiu Zdroju zaapelował o zjednoczenie międzynarodowego ruchu związkowego i o utworzenie jednej centrali światowej zrzeszającej niezależne i demokratyczne związki zawodowe. Wówczas apel ten spotkał się ze sceptycznym przyjęciem i w najlepsze trwała rywalizacja MKWZZ i ŚKP. Jednak po wielu nieskutecznych inicjatywach utworzenia wspólnego międzynarodowego frontu związkowego, w roku 2003 rozpoczął się proces zbliżenia ŚKP i MKWZZ, zapoczątkowany fundamentalnym wystąpieniem sekretarza generalnego MKWZZ na kongresie EKZZ w Pradze, wzywającym do utworzenia zjednoczonej międzynarodowej centrali związkowej w duchu apelu "Solidarności" z Jastrzębia Zdroju. I tak szereg decyzji władz obydwóch konfederacji międzynarodowych kończących kolejne fazy intensywnych negocjacji doprowadziły wzajemne porozumienie do takiego etapu, że utworzenie wspólnej centrali jest przesądzone i odbędzie się w czasie kongresu założycielskiego nowej konfederacji w Wiedniu w listopadzie 2006. Rozmowy jednak ciągle trwają i poza utworzeniem wspólnej platformy ideowej i programowej opartej na zasadach niezależnego i demokratycznego ruchu związkowego oraz na wspólnej deklaracji pryncypiów, pozostaje jeszcze szereg problemów do rozwiązania. Należą do nich między innymi kwestie:

• umocowania struktur kontynentalnych i branżowych (struktury MKWZZ i ŚKP bardzo się pod tym względem różnią),
• efektywnego zapewnienia wewnętrznego pluralizmu,
• prawa lub zakazu tworzenia wewnętrznych sieci lub frakcji,
• skutecznego zapewnienia zachowania tożsamości ideowej części składowych nowej konfederacji,
• statusu i trybu przyłączania się do nowej centrali związków pozostających dotychczas poza MKWZZ i ŚKP.

Są to kwestie niebłahe, ale ich rozwiązanie oraz uzyskanie koniecznego porozumienia jest niezwykle prawdopodobne wobec mocnego postanowienia jedności i dobrej woli negocjujących stron.

Istotnym krokiem na rzecz zjednoczenia był Kongres MKWZZ odbywający się w Japonii w grudniu 2004. Kongres podjął trud niezwykle otwartego i szerokiego przedyskutowania sprawy jedności związkowej i przyjął kierunkowe decyzje umożliwiające kontynuację procesu zbliżenia z ŚKP. Dyskusja na temat przyszłości międzynarodowego ruchu związkowego zdominowała Kongres, który przyjął jednak również inne decyzje, między innymi uchwałę pod tytułem "Globalizacja, godna praca i trwały rozwój". Uchwała zaleca mobilizację na rzecz przekształcenia globalizacji w narzędzie służące pracownikom i odrzuca podejście wolnorynkowego neoliberalizmu wskazując na alternatywę w postaci osiągania celów sprawiedliwości społecznej, zrównoważonego rozdziału bogactwa i dochodów, przestrzegania praw człowieka i podstawowych standardów pracy. W tym celu rezolucja zaleca wprowadzenie bardziej spójnej polityki międzynarodowej na rzecz wielostronnej regulacji i zarządzania światową gospodarką zgodnie z zaleceniami Światowej Komisji do Spraw Wymiaru Społecznego Globalizacji, co wymaga również wzmocnienia roli Międzynarodowej Organizacji Pracy.
Następnym po Kongresie MKWZZ kluczowym etapem na drodze do utworzenia nowej organizacji był odbyty w listopadzie 2005 w Houffalize w Ardenach belgijskich Kongres ŚKP. Kongres zajmował się głównie procesem zjednoczeniowym i doprowadził do przełamania zasadniczych trudności w uzyskaniu zgody Federacji Branżowych ŚKP na uczestnictwo w procesie usuwając w ten sposób ostatnią poważną przeszkodę mogącą pokrzyżować jedność związkową na poziomie międzynarodowym.

Międzynarodowa Organizacja Pracy

Przedstawiciele "S" każdego roku w czerwcu biorą udział w Międzynarodowej Konferencji Pracy, najważniejszym spotkaniu w ramach MOP. W 2003 Konferencja dotyczyła sposobów zwalczania ubóstwa w skali globalnej, zapewnienia bezpieczeństwa zatrudnienia w kontekście pojawienia się nowych form pracy, zwalczania pracy przymusowej i dyskryminacji w miejscu pracy. W tym samym roku Juan Somavia został ponownie wybrany sekretarzem generalnym MOP i będzie tą funkcję sprawował do 2008 roku. W 2004 roku Konferencja dotyczyła problemu praw pracowników migrujących, rozwoju zasobów ludzkich, praw pracowniczych i bhp w sektorze rybołóstwa, oraz sytuacji pracowników na Okupowanych Terytoriach Arabskich i Birmie (Myanmar) a także innych krajach. W 2005 Konferencja dotyczyła globalizacji, pracy przymusowej, wymiaru pracy w sektorze rybołówstwa, bhp i pracy młodych. Zostały też przeprowadzone nowe wybory do Rady Administracyjnej, obecna kadencja potrwa do 2008 roku. W 2006 Konferencja zajmie się problemami pracy dzieci, bhp, stosunku zatrudnienia, inspekcji pracy, sytuacji pracowników w Birmie (Myanmar) i innych krajach.

Od 2002 roku MOP przyjęła jedną nową konwencję (Konwencja zrewidowania nr 185 dot. dokumentów tożsamości pracujących na morzu z 2003 roku) i 3 nowe zalecenia (Zalecenie nr 193 dot. promocji spółdzielni pracowniczych z 2002 roku, Zalecenie nr 194 dot. listy chorób zawodowych z 2002 roku i Zalecenie nr 195 dot. rozwoju zasobów ludzkich z 2004 roku).

W ramach działalności w MOP oprócz uczestnictwa w dorocznej czerwcowej Międzynarodowej Konferencji Pracy, nasi przedstawiciele wzięli udział w 7 Europejskim Spotkaniu Regionalnym MOP w Budapeszcie w marcu 2005. Spotkanie odbywało się pod hasłem "Wschód - Zachód: wspólna przyszłość" a jego głównym tematem była transformacja w życiu zawodowym człowieka w kontekście reformy gospodarczej i globalizacji. W swym raporcie Dyrektor Generalny MOP Juan Somalia zwrócił uwagę na zmiany wynikające z następujących procesów:

• kontynuacji przestawiania gospodarki z modelu centralnie sterowanego na model rynkowy,
• przystosowywanie gospodarki do wymogów globalizacji, liberalizacji rynków i największego w historii wyścigu na rzecz wzrostu konkurencyjności,
• wdrażanie Europejskiego Modelu Społecznego.

Omawiano tez sprawy powiązane z transformacją gospodarki takie jak zatrudnienie młodych, zrównoważenie elastyczności stosunków pracy poprzez zwiększenie stabilności i bezpieczeństwa zatrudnienia na europejskich rynkach pracy, prawa pracowników migrujących, starzenie się społeczeństw a więc i siły roboczej i związane z tym reformy systemów emerytalnych.

W okresie 2002 - 2006 "Solidarność" złożyła następujące skargi na nieprzestrzeganie międzynarodowych standardów pracy MOP:

Skargi na łamanie wolności związkowej (Konwencje nr 87, 98)

• 2003 zwolnienie członków nowo utworzonej organizacji związkowej założonej w przedsiębiorstwie Hetman sp. z o. o.
• 2003 represje i szykanowania przeciwko kierownictwu i członkom związku zawodowego w SIPMA S.A.,
• 2004 zaprzestanie potrącania składek związkowych, dyscyplinarne zwolnienie liderów związkowych w Hydrobudowa 6
• 2006 zwolnienie lidera nowo utworzonej organizacji związkowej w UPC Polska, zwolnienie liderera związkowego, zbieranie danych nt. przynależności związkowej w sposób niezgodny z prawem we Frito Lay Polska.

Inne Konwencje

• 2006 skarga na łamanie Konwencji nr 111 (równość w zatrudnieniu) - molestowanie seksualne we Frito Lay Polska. Ponadto w tej sprawie 13.04.2006 złożono zażalenie do OECD na postępowanie firmy Frito-Lay Polska (PepsiCo) w związku z nie przestrzeganiem Wytycznych OECD dla Przedsiębiorstw Wielonarodowych

Wsparcie dla niezależnego ruchu związkowego

NSZZ "Solidarność" wielokrotnie interweniował wobec władz państwowych i/lub pracodawców w krajach gdzie naruszane są prawa człowieka, prawa pracownicze lub związkowe. W czasach globalizacji, gdy przedsiębiorstwa ponadnarodowe i międzynarodowy kapitał poruszają się na rynku światowym w sposób niemal nieograniczony, nasze wsparcie dla niezależnych ruchów związkowych i działania na rzecz przestrzegania podstawowych standardów pracy MOP są wyrazem nie tylko naszej solidarności lecz również dobrze pojętego własnego interesu. Kapitał bowiem, w bezwzględnym wyścigu o podwyższenie konkurencyjności wykorzystuje każdą słabość ruchu związkowego, przenosi miejsca pracy w strefy wolne od niezależnych związków zawodowych i obniżając standardy pracy oraz poziom płac stosuje nieuczciwą konkurencję, prowadząc do erozji prawa pracy i zabezpieczenia społecznego na całym świecie.

Nasze działania, niestety, nie zawsze przynoszą pożądane rezultaty a przykładem szczególnie jaskrawego gwałcenia norm demokratycznych, zasad państwa prawa, praw człowieka i związkowych tuż u granic Polski jest Białoruś. Wobec bezskuteczności naszych interwencji u władz białoruskich, NSZZ "Solidarność" aktywnie włączył się w działania MKWZZ, ŚKP i EKZZ, które powiadomiły Komisję Europejską o naruszeniach konwencji 87 MOP dot. wolności związkowej i zwróciły się podjęcie dochodzenia w tej sprawie, które potwierdziło stawiane zarzuty. Komisja Europejska wobec tego faktu zwróciła się do Komitetu UE do spraw GSP (Generalnego Systemu Preferencji) o zbadanie celowości wycofania preferencji celnych dla Białorusi. Komisja Krajowa wnioskowała w tym kontekście do Rządu o zajęcie zdecydowanego stanowiska wobec Białorusi. Ostatecznie przedstawiciel Polski z wahaniem poparł decyzję Komitetu GSP z 6 lipca o monitorowaniu sytuacji na Białorusi przez następne 6 miesięcy i jeśli sytuacja nie ulegnie poprawie, o zwrócenie się po tym okresie do Rady Unii Europejskiej o wycofanie preferencji. Równocześnie Minister Gospodarki i Pracy w swym liście adresowanym na ręce przewodniczącego KK wyjaśnia wahanie strony polskiej następująco: "Kwestia wycofania preferencji celnych dla Białorusi jest trudna do przesądzenia, gdyż wymaga wzięcia pod uwagę kwestie polskiego interesu zarówno gospodarczego jak i politycznego" Ostatnie wybryki władz białoruskich w stosunku do Związku Polaków na Białorusi, jak się wydaje, rozwiały ewentualne wątpliwości Rządu RP, przynajmniej co do naszego interesu politycznego. W maju tego roku przewodniczący KK ponownie wystąpił z tą sprawą do Rządu z wnioskiem o poparcie propozycji zastosowania wobec Białorusi czasowego zawieszenia uprawnień z tytułu GSP. Odpowiedź Rządu w tej sprawie była jednak odmienna od oczekiwanej, ponieważ Rząd zapowiedział, iż opowie się przeciwko wycofaniu preferencji celnych dla Białorusi.

NSZZ "Solidarność" co roku przygotowuje raport dla MKWZZ nt. łamania praw związkowych w Polsce.

* * *

Obchody 25-lecia "Solidarności" odnotowywane są również w działalności międzynarodowej. Między innymi w październiku 2004 otwarto, przy udziale przedstawicieli KK, w Paryżu w siedzibie CFDT wystawę "Drogi do wolności". W czerwcu 2005 natomiast, w obecności najwybitniejszych przywódców związkowych z całego świata, nastąpiło uroczyste przekazanie przez przewodniczącego KK replik tablic z 21 postulatami ze strajku 1980 roku w Stoczni Gdańskiej do siedziby MKWZZ w Brukseli.

Dział Zagraniczny zastąpił rozsyłanie papierowego biuletynu informacyjnego w języku angielskim redagowaniem angielskojęzycznej wersji naszej strony internetowej. Warta odnotowania jest ponadto inicjatywa zamieszczania na stronie internetowej informacji o zagranicznych związkowych partnerach NSZZ "Solidarność" w poszczególnych krajach. Lista krajów, których informacja została zamieszczona jest stale poszerzana.

• Przygotował: Andrzej Adamczyk, Kierownik Biura Przewodniczącego KK