O HYMNIE NSZZ SOLIDARNOŚĆ

piątek, 6 Listopad, 2026

Wiersz Jerzego Narbutta „Solidarni” powstał 26 listopada 1980 roku. Działo się to w atmosferze wielkiego napięcia społecznego, w bardzo trudnym czasie nękania i represjonowania działaczy opozycji. Ulotki z tekstem „Solidarni” zostały szybko wydrukowane i rozplakatowane najpierw strajkującym robotnikom Ursusa i w regionie mazowieckim, a następnie za pośrednictwem regionalnych struktur „Solidarności” przesłane na cały kraj.

Autorem słów jest Jerzy Narbutt (1925–2011) – warszawski poeta, prozaik i publicysta, przez lata inwigilowany przez Służbę Bezpieczeństwa (m.in. jako sygnatariusz „Listu 59”). Narbutt wywodził się z kresowej rodziny ziemiańskiej o głębokich tradycjach niepodległościowych; jego dziadek Ferdynand oraz krewny Ludwik Narbutt byli bohaterami powstania styczniowego. Ten wyniesiony z domu etos walki o wolność bezpośrednio ukształtował wymowę wiersza.

Pod koniec 1980 roku na tekst Narbutta natrafił Stanisław Markowski – krakowski fotografik dokumentujący narodziny „Solidarności”, a zarazem pieśniarz i kompozytor. W listopadzie 1980 roku skomponował do wiersza podniosłą, marszową melodię, która scaliła poetycki manifest z rytmem ułatwiającym wspólne, chóralne śpiewanie podczas zgromadzeń i manifestacji.

„Solidarni” jednak nie od razu awansowała do roli pieśni organizacyjnej nowopowstałego związku zawodowego. W roku 1997 „Solidarnych” w aranżacji Macieja Małeckiego nagrał, wraz z innymi polskimi utworami hymnicznymi, Reprezentacyjny Zespół Artystyczny Wojska Polskiego. W ten sposób pieśń trafiła na płytę zatytułowaną „Mazurek Dąbrowskiego i inne hymny”, którą Polskie Radio wydało z okazji wstąpienia Polski do NATO 12 marca 1999 roku. Związkowy hymn, w wykonaniu internowanych, umieścił również na swojej płycie „Wojenko, wojenko” (2006) Piotr Szczepanik. Został on również wpisany do rejestru pieśni narodowych.

Paradoksem historii pozostaje fakt, że podczas gdy słowa pieśni znały miliony Polaków, sam Jerzy Narbutt przez lata pozostawał twórcą niemal anonimowym dla szerszej publiczności, spychany na margines zarówno przez peerelowską cenzurę, jak i późniejsze główne nurty życia literackiego.

Dopiero po dwudziestu latach od powstania utworu, 2 grudnia 2000 roku, zgodnie z uchwałą XIII Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ, pieśń „Solidarni” stała się oficjalnym hymnem NSZZ „Solidarność”. Obecnie wraz z hymnem państwowym, hymn „Solidarni” odśpiewywany jest na rozpoczęcie lub zakończenie obrad Walnego Zebrania Delegatów NSZZ „Solidarność”.

Solidarni, nasz jest ten dzień,

A jutro jest nieznane,

Lecz żyjmy tak, jak gdyby nasz był wiek;

Pod wolny kraj spokojnie kładź fundament.

A jeśli ktoś nasz polski dom zapali,

To każdy z nas gotowy musi być,

Bo lepiej byśmy stojąc umierali,

Niż mamy klęcząc na kolanach żyć.

Solidarni, nasz jest ten dzień;

Zjednoczmy się, bo jeden jest nasz cel !

Jaki przekaz znaczeniowy naszego hymnu NSZZ Solidarność

To niemal czysty manifest łączący świadomość historycznego zagrożenia z nakazem konstruktywnej pracy oraz bezkompromisowej obrony ludzkiej godności. Poszczególne zwroty utworu budują spójną filozofię ruchu z 1980 roku, w której nadzieja przeplata się z gotowością na najgorsze scenariusze. Zobaczmy –

„Nasz jest ten dzień, a jutro jest nieznane” Zestawienie poczucia sprawczości z głęboką niepewnością polityczną. Związkowcy mieli świadomość, że wywalczony w Sierpniu ’80 wyłom w systemie komunistycznym to ich dzieło („nasz jest ten dzień”), ale jednocześnie zdawali sobie sprawę z groźby represji ze strony władz PRL czy zbrojnej interwencji ZSRR („jutro jest nieznane”).

„Żyjmy tak, jak gdyby nasz był wiek; pod wolny kraj spokojnie kładź fundament” Wezwanie do odrzucenia strachu i myślenia długofalowego. Zamiast działać w pośpiechu czy panice, autor postuluje postawę pozytywistyczną – cierpliwe, organiczne i pokojowe budowanie struktur niezależnego społeczeństwa obywatelskiego, które przetrwają próbę czasu.

„A jeśli ktoś nasz polski dom zapali, to każdy z nas gotowy musi być” Metafora ojczyzny jako wspólnego „domu”, o który należy dbać, ale którego trzeba też bronić. „Zapalenie domu” oznacza tutaj siłowe stłumienie wolnościowych dążeń (co niespełna półtora roku później ziściło się w postaci wprowadzenia stanu wojennego). Zwrot ten nakłada na każdego członka wspólnoty osobistą odpowiedzialność za losy kraju.

„Bo lepiej byśmy stojąc umierali, niż mamy klęcząc na kolanach żyć” Kulminacyjny punkt pieśni, nawiązujący do słynnej sentencji przypisywanej Emiliano Zapacie i spopularyzowanej przez Dolores Ibárruri („Lepiej umrzeć stojąc, niż żyć na kolanach”). Wyraża on prymat godności, wolności i honoru nad biologicznym przetrwaniem w zniewoleniu. Postawa „stojąca” symbolizuje tu dumę, podmiotowość i brak zgody na upokorzenie, natomiast „życie na kolanach” – uległość wobec totalitarnej władzy.

„Solidarni (…) Zjednoczmy się, bo jeden jest nasz cel!” Klamra kompozycyjna definiująca siłę ruchu. W systemie, który utrzymywał władzę poprzez dzielenie i zastraszanie obywateli, zjednoczenie ponad podziałami (robotników, inteligentów, rolników i młodzieży) wokół jednego celu – wolnej i sprawiedliwej Polski – stanowiło jedyną skuteczną broń bez użycia przemocy.

No a tak na koniec

Hymn naszego związku nie jest zbyt często wykonywany, choć okazji jest niemal tyle, ile do odśpiewania hymnu państwowego. Moim zdaniem powód jest prosty — wielu z nas zwyczajnie go nie zna i prowadzący uroczystości nie chcą ryzykować niezręcznych sytuacji. Może warto by było zmienić tę sytuację, bo to przecież coś tak bardzo autentycznie naszego.

Redaktor