Dział Rozwoju Związku

Budowanie Silniejszego Związku - Zobowiązania NSZZ "Solidarność"

Organizowanie pracowników do Związku

Rozwój NSZZ "Solidarność" związany jest z powstawaniem organizacji zakładowych w nowych firmach i branżach oraz zdobywaniem nowych członków w istniejących już organizacjach. Organizowanie pracowników nie jest jednak kwestią czysto techniczną. W warunkach wolnego rynku i konkurencji oraz swobód politycznych i obywatelskich nie wystarczy też odwoływanie się do tradycji NSZZ "Solidarność" oraz idei i autorytetu moralnego, które legły u jego początków. Konieczne jest uświadomienie pracownikom ich potrzeb oraz korzyści, jakie przynosi im przynależność do naszego Związku - niezależnego reprezentanta ich interesów, profesjonalnego obrońcy ich praw, organizacji, która daje im poczucie siły i bezpieczeństwa. Związkowcy i potencjalni członkowie Związku muszą mieć pewność, że NSZZ "Solidarność" reprezentuje ich interesy ekonomiczne, prawne, obywatelskie, zarówno na poziomie zakładu w kontaktach z pracodawcą, jak i na poziomie regionu, branży czy państwa w walce o rozwiązania systemowe.

Nie tylko słowa - całkowicie nowy sposób działania

Nowe wyzwania wymagają od nas zupełnie nowego sposobu myślenia, działania i zachowania się.

• Opracowanie nowych technik i nowych sposobów działania w celu zorganizowania jak największej liczby pracowników. Plan operacyjny w tym zakresie opiera się na następujących założeniach: tworzeniu profesjonalnych, merytorycznie i materialnie dobrze przygotowanych grup organizatorów związkowych, powoływaniu regionalnych i branżowych działów rozwoju Związku oraz dofinansowaniu już istniejących (w tym Działu Rozwoju KK), prowadzeniu szkoleń z zakresu pozyskiwania, skierowanych do różnych odbiorców oraz stosowaniu nowoczesnych metod analizy skuteczności wprowadzania projektów i ich koordynowania.
• Przejście od modelu związku usługowego do modelu związku organizującego. Liderzy związkowi na wszystkich szczeblach Związku chcąc dobrze wypełnić swoje obowiązki starali się rozwiązywać problemy za samych zainteresowanych. Tymczasem kluczem do sukcesu Związku jest zaangażowanie członków zarówno w jego akcje jak i decyzje, które ich dotyczą. Niezależnie od tego czy chodzi o negocjacje układu zbiorowego pracy, pozyskiwanie nowych członków, rozwiązywanie problemów, czy pilnowanie przestrzegania prawa pracy przez pracodawcę.
• Uznanie, że profesjonalne zarządzanie ma ogromne znaczenie dla działań organizacyjnych związku. Musieliśmy zwrócić więcej uwagi na strategiczne zarządzanie naszą organizacją i rekrutacją na każdym poziomie związku, począwszy od płaszczyzny ogólnokrajowej, przez regionalną i branżową aż po działalność na poziomie zakładu pracy.
• Uznanie, że niektóre rzeczy robimy dobrze, przy jednoczesnej akceptacji, że możemy się jeszcze nauczyć czegoś nowego. Możemy z pewnością poszczycić się wieloma sukcesami. "Solidarność" jest chyba najsławniejszym związkiem na świecie. Niemniej, nowoczesna działalność związkowa oznacza stałe patrzenie w przyszłość i uczenie się na doświadczeniach dostępnych wewnątrz związku, w innych związkach, a także na doświadczeniach zagranicznych organizacji związkowych.
• Uznanie, że wszystko zależy od nas samych. Szybko stało się dla nas jasne, że żaden rząd, ani żaden pracodawca w XXI wieku nie będą namawiali pracowników do zorganizowania się w nasz Związek. To, jakim będziemy związkiem zawodowym i czy pracownicy nam zaufają, zależy tylko i wyłącznie od nas samych.

Główne etapy... i to co przed nami

Związek w ciągu ostatnich lat przechodzi wewnętrzną transformację.

Związkowcy, działacze i pracownicy etatowi związku mają wiele zadań konkurujących, co do czasu i energii z organizowaniem pracowników.

Ale naczelnym zobowiązaniem związku jest organizowanie pracowników.
Rozpoczęliśmy pracę nad rozwojem Związku, powołaliśmy Krajowego Koordynatora ds. rozwoju, koordynatorów regionalnych, stworzyliśmy Dział Rozwoju Związku Komisji Krajowej i zatrudniliśmy wielu organizatorów związkowych. Współpracując ze sobą, wyznaczamy sobie cele, opracowujemy strategie dla całego kraju, dla swojego regionu lub dla określonego zakładu pracy.

Aby móc skutecznie działać, musimy:

• Zrozumieć, skąd pochodzimy i jakie są silne oraz słabe strony naszego związku zawodowego.
• Rozpoznać wyzwania stojące u progu XXI wieku.
• Wytyczyć i ocenić dokonany postęp i osiągnięcia.
• Określić program prac mających na celu dalszy rozwój związku.

Poniższe rozdziały opisują kolejno każdy z tych tematów.

Związek w nowym tysiącleciu

Od ruchu społecznego do związku zawodowego

"Solidarność" powstała w 1980 roku jako masowy ruch społeczny, którego celem było wywalczenie demokracji. Była narzędziem walki milionów Polaków z wąską elitą ówczesnej władzy broniącej ustrojowego status quo.

Dziś "Solidarność" to związek zawodowy i jako taki służy pracownikom. Pomaga im zorganizować się, tak by mieli poczucie siły, byli partnerami dla pracodawcy i potrafili uporać się z problemami, z którymi borykają się w swoich miejscach pracy

Uznanie dokonań

Nie zawsze byliśmy skuteczni na miarę oczekiwań, ale:

• Budujemy dialog pomiędzy pracownikami i pracodawcami. Promowany przez nas wizerunek pracowników jako osób posiadających swoją godność znalazł wreszcie zrozumienie. Coraz częściej pracodawcy słuchają głosu pracowników za pośrednictwem związków zawodowych i współpracują z nimi.
• Ciągle pojawiają się nowe porozumienia, które regulują wiele spraw pracowniczych. Pomagamy pracownikom w szybko rozwijających się branżach, takich jak usługi, handel, motoryzacja, stworzyć dialog pomiędzy nimi i ich pracodawcami. Z niektórymi zarządami nowych firm ponadnarodowych udało nam się podpisać partnerskie porozumienia.
  W ciągu ostatnich 10 miesięcy związek przeprowadził wiele rzeczowych dyskusji i podpisał wiele porozumień z pracodawcami.
• Członkowie Związku są poważniej traktowani niż pracownicy pozostający poza Związkiem. Nie tylko my tak myślimy. Tego samego zdania są sami zainteresowani. Związkowcy mówią, że dzięki zorganizowaniu się w nasz Związek pracodawca zaczął liczyć się z ich zdaniem.

Staraliśmy się zmienić niekorzystny klimat, jaki wytworzył się w ostatnich latach wokół "Solidarności" i zaczęliśmy zastanawiać się nad własnymi błędami.

Mamy, więc prawo do optymizmu, niemniej z całą stanowczością musimy przyjrzeć się wyzwaniom, jakie ciągle jeszcze stoją przed nami.

Potrzeba realizmu

Często i chętnie mówimy o zorganizowanych pracownikach jako o sile całego związku. Niestety, w ostatnich latach straciliśmy bardzo wielu członków i w związku z tym musimy niezwłocznie podjąć odpowiednie kroki:

• Krzywa uzwiązkowienia ostatnio stale spada. Od 1989 roku straciliśmy bardzo wielu członków.
• Zwykłe przeliczenie pracowników mówi nam, że istnieją setki tysięcy osób, do których nigdy nie dotarliśmy i które nadal nie należą do żadnego związku. Według przeprowadzonego przez CBOS w lipcu 2001 sondażu tylko 8% ogółu zatrudnionych przynależy do jednej z organizacji związkowych, w tym 3% do NSZZ "Solidarność", 2% do któregoś ze związków zrzeszonych w OPZZ, a 3% do innych związków.
• Mimo, że mamy na papierze znaczące umowy i gwarancje, to w rzeczywistości nasze prawa są dość ograniczone. Wrogi dyrektor zakładu pracy może utrudnić życie nawet najlepszym i najbardziej zdeterminowanym organizatorom związkowym.
• Nawet, jeśli ustalenia układowe i warunki są korzystne, to czasami musimy walczyć, aby je optymalnie wykorzystywać. Organizowanie wymaga bardzo rozległych umiejętności. Zbyt długo nie docenialiśmy ich i nienależycie je dofinansowywaliśmy.

Wskaźniki dotyczące liczebności są, więc istotne i daleko nam jeszcze do zadowalającej sytuacji.

Dane na temat uzwiązkowienia są bardzo ważne, ale stanowią jedynie część większego obrazu. Wszyscy chcemy zyskiwać nowych członków, ale chcemy też, aby byli oni aktywni i aby z nami pozostali.

Mimo wszystkich naszych doświadczeń i osiągnięć w ciągu ostatnich dwóch dziesięcioleci - jest przed nami wiele zadań:

• Musimy w dalszym ciągu wywierać wpływ na rząd, jako na architekta środowiska przyjaznego dla związków i dla pracowników.
• Musimy bliżej współpracować z pracodawcami starając się kształtować warunki życia i pracy naszych członków i starając się wywierać wpływ na możliwości życiowe naszych członków i ich rodzin.
• Musimy docierać do członków i potencjalnych członków, uznając potrzebę reagowania na ich zmieniające się potrzeby.

Świat się zmienia, a wraz z nim zmieniają się wyzwania

Świat się zmienia, ale nasze wartości pozostają te same

Dążenie do sprawiedliwości, uczciwości i godnego traktowania pracowników zawsze będzie sednem pracy związkowej, ale sposób, w jaki ją wykonujemy, musimy dopasować do zmieniającego się świata.

Z całą pewnością nikt inny nie wykona za nas naszej pracy.

• Istniejące prawo daje duże możliwości działania. Jasne jest, że nasza własna przyszłość leży w naszych własnych rękach. Pracodawcy z pewnością nie ofiarują nam niczego gotowego na talerzu.
• Członkowie nie napłyną do nas sami i bez wyraźnej przyczyny nie pozostaną z nami na zawsze. Trudno jest spotykać się z pracownikami, jeszcze trudniej ich zachęcić do członkostwa w związku. Nie wstąpią oni do związku tylko dlatego, że tak robili ich ojcowie, i nie będą wysłuchiwali wykładów o naszej historii i o tym, co jest dla nich najlepsze. Nasze organizowanie będzie miało szanse powodzenia jedynie wtedy, kiedy zawsze będziemy dostępni dla naszych członków i będziemy właściwie reagować na ich zmieniające się potrzeby.

I my zmieniamy się wraz ze światem

W latach 90-tych nauczyliśmy się, że najlepszym sposobem zabezpieczenia własnych interesów jest wywieranie wpływu na dokonywane zmiany, a nie sprzeciwianie się im. Więcej zyskamy pomagając pracownikom w negocjacjach z pracodawcą niż strasząc pracodawcę zapisami prawnymi. Wielokrotnie mogliśmy się przekonać o tym, że zarządy firm, światli pracodawcy nie lekceważą siły i odwagi działaczy naszego związku, którzy dążą do dialogu i partnerskiej współpracy.

Rozpoczęliśmy proces zmian - i musimy mieć do nich przekonanie

Kadencja 1998-2002

W kadencję 1998 - 2002 NSZZ "Solidarność" wchodził w szczególnej sytuacji zewnętrznej, wynikającej ze zwycięstwa wyborczego AWS i funkcjonowania rządu opartego o koalicję AWS - UW oraz wewnętrznej charakteryzującej się spadkiem liczby członków związku i zmniejszeniem obszaru, na którym działają związki. Działo się tak szczególnie ze względu na małą reprezentację związku w zakładach prywatnych.

Niezbędne było wiec podjęcie działań prowadzących do odwrócenia tendencji spadkowej i zachęcenia oraz utrzymania nowych członków. Poświęcenie większych środków na tradycyjne sposoby organizowania się pracowników nie było wystarczające. Należało przełamać tradycyjne błędne koło rekrutacji, która nie zapewniała nawet utrzymania dotychczasowego poziomu uzwiązkowienia.

W nowych okolicznościach NSZZ "Solidarność" daje priorytet organizowaniu pracowników do Związku, jako integralnej i zasadniczej swojej funkcji.

Program organizowania pracowników w naszym Związku

Zwiększone nakłady na rekrutację i organizowanie

W roku 1994 Komisja Krajowa powołała zespół d/s promocji związku, później nazwany zespołem d/s rozwoju związku. W jego skład weszły osoby mające różne doświadczenia, przeważnie wynikające z kontaktów z zachodnimi związkami zawodowymi. Szczególnie aktywna była grupa szkolona przez amerykański związek pracowników służb publicznych SEIU należący do AFL-CIO. Zespół ten opracował program rozwoju NSZZ "Solidarność", który zakładał między innymi:

• stałe przekonywanie jak największej liczby działaczy do ważności pozyskiwania członków
• powołanie koordynatorów makroregionalnych w sześciu regionach
• powołanie koordynatorów regionalnych we wszystkich regionach

W sierpniu 1995 roku powołano koordynatora krajowego i sześciu koordynatorów makroregionalnych.

W następnych latach powołano koordynatorów regionalnych we wszystkich regionach.

W 1999 roku decyzją prezydium Komisji Krajowej powstał Dział Rozwoju Związku kierowany przez Krajowego Koordynatora ds. rozwoju związku. Pół roku później do działu zostało przyjętych dwóch pełnoetatowych organizatorów związkowych. Program pracy Działu Rozwoju Związku obejmuje między innymi:

a. bezpośredni udział w organizowaniu pracowników do związku poprzez:

• zespoły organizatorów związkowych
• wspieranie regionów

b. szkolenia - przy współpracy z Działem Szkoleń Komisji Krajowej:

• dla organizatorów związkowych czynnie zaangażowanych w pozyskiwanie
• dla działaczy różnych szczebli (przede wszystkim nowych organizacji zakładowych)

c. ewidencja członków

• statystyka
• monitorowanie
• badanie trendów

Związek mocno inwestuje w nowych specjalistów ds. rozwoju i organizowania, którzy mają być w pełni zaangażowani w sprawy budowania uzwiązkowienia, tworzenia nowych Organizacji Zakładowych i poszerzania już istniejących.

12 lipca 2001 Komisja Krajowa NSZZ "Solidarność" przyjęła uchwałę dotyczącą standardów funkcjonowania regionów i krajowych sekretariatów branżowych (Uchwała nr 58/2001).

Zgodnie z tą uchwałą w każdej strukturze regionalnej będzie w przyszłości funkcjonował dział rozwoju związku, w którym 1,5 etatu ma być przeznaczone dla organizatorów związkowych.

Obecnie koordynatorzy regionalni ds. rozwoju związku działają w 33 regionach. Już 12 regionów może pochwalić się "posiadaniem" organizatora związkowego .

Wszyscy regionalni koordynatorzy i organizatorzy zostali przeszkoleni odnośnie zasad i praktyk organizowania. Organizowanie nie jest jednak umiejętnością, której można się nauczyć na wykładzie albo z książki. Polega ono na utrzymaniu właściwych relacji między ludźmi i na zdolności realizowania zadań. Najlepiej można się tego nauczyć w praktyce.

Organizatorzy związkowi przechodzą, co jakiś czas, w zależności od potrzeb, uaktualnione szkolenia dotyczące kwestii merytorycznych, takich jak nowe ustawodawstwo związane z reprezentacją związkową tak, aby w możliwie największym zakresie mogli wspierać naszych przedstawicieli w zakładach pracy.

Dzięki tak stworzonej strukturze ludzi odpowiedzialnych, koordynujących i bezpośrednio zaangażowanych w organizowanie pracowników, w przeciągu krótkiego czasu nasz Związek zaczął osiągać pozytywne rezultaty. Udało nam się zorganizować pracowników niektórych dużych przedsiębiorstwach założonych od podstaw przez kapitał prywatny.

Podręcznik i szkolenie "Organizowanie pracowników"

Członkowie Zespołu ds. rozwoju związku napisali i wydali w 2000 roku podręcznik "Organizowanie pracowników" skierowany głównie do etatowych organizatorów związkowych. W trakcie tworzenia jest natomiast drugi podręcznik dotyczący tego samego problemu, ale adresowany do działaczy w Komisjach Zakładowych. Dział Rozwoju Związku wspólnie z Działem Szkoleń opracował również program szkolenia związkowego pod tym samym tytułem - "Organizowanie pracowników".

Chcemy, aby wszystkie pomysły, doświadczenia i modele działania przekazywane były dalej.

Podręczniki i szkolenie związkowe zostały tak pomyślane, aby wszyscy działacze związkowi, zakładowi i etatowi, którzy będą się angażowali w pomaganie pracownikom w organizowaniu się, otrzymali odpowiednie wsparcie merytoryczne oraz tak by, pomogły zrozumieć, że bez silnie zorganizowanych pracowników nie ma związku.

Docieranie do pracodawców

Związek gotów jest do działań innowacyjnych i do testowania nowych dróg osiągania sukcesu. Zawsze istnieje niebezpieczeństwo działania według utartych schematów, postępowania, co w konsekwencji powoduje, że świat nas przegania.

Rolą Działu Rozwoju Związku jest również promowanie NSZZ "Solidarność", akcentowanie profilu naszego Związku i zapewnienie naszej obecności u kluczowych pracodawców.

Praca Działu Rozwoju Związku zaczęła już w wyraźny sposób przynosić konkretne korzyści w postaci utworzenia organizacji zakładowych w dużych firmach ponadnarodowych takich jak m.in: Real,-, Geant, Tesco, Carrefour.

Skoordynowane i ukierunkowane działania, których celem jest zorganizowanie pracowników w Związek, połączone z wysoce profesjonalną reprezentacją i dyskusjami na najwyższym szczeblu, zaowocowały partnerskimi umowami o współpracy i setkami nowych członków.

Planujemy wydanie naszej gazety związkowej, która koncentrowałaby się konkretnie na działaniach naszych członków i na sprawach mających dla nich znaczenie. W ciągu ostatnich kilku miesięcy Dział Rozwoju Związku wprowadził własną stronę internetową (www.solidarnosc.org.pl/~drz), która skierowana jest do członków i potencjalnych członków "Solidarności". Na stronie tej dostępne są informacje dotyczące aktualnej działalności Działu, decyzji prezydium Komisji Krajowej i uchwał Komisji Krajowej mających wpływ na lepszą koordynację pracy związanej z organizowaniem, nowopowstałych Organizacji Zakładowych i negocjacji z zarządami firm.

Organizowanie

Będziemy w dalszym ciągu inwestować pieniądze, angażować czas i ludzi w umiejętne organizowanie poprzez:

• Finansowanie wyspecjalizowanych etatowych organizatorów związkowych.
• Szkolenie zakładowych działaczy i wspieranie ich podczas działań na terenie zakładu pracy.
• Budowanie nowych i rozwijanie już istniejących relacji z pracodawcami, zawieranie porozumień o współpracy z zarządami firm.
• Pracę w sieci i dzielenie się doświadczeniami w dziedzinie organizowania pomiędzy etatowymi działaczami związku, pracownikami struktur regionalnych i branżowych oraz działaczami w zakładach.

Efektywne działania organizacyjne nie powstaną same z siebie. Niezależnie od tego, jak umiejętni i profesjonalni staną się nasi zakładowi działacze, wszelkie działania muszą być zaplanowane, zarządzane i podporządkowane ogólnej strategii, jeśli mają odnieść rzeczywisty skutek w dłuższej perspektywie. Dlatego więc musimy:

• Wyznaczyć jasne i realistyczne cele, a także monitorować i oceniać stopień ich realizacji.
• Zidentyfikować nasze silne i słabe strony, rozbudowując te pierwsze i eliminując te drugie.
• Pilnie, a wręcz radykalnie, zmienić, tam gdzie to niezbędne ustalone sposoby działania i struktury, które się nie sprawdzają.