|
|
|
  |
|
informacje
dokumenty Walne Zebranie Delegatów
biura ZR
|
Stan wojenny - kalendarium
Rok 1980 Jeszcze zanim 31 sierpnia 1980 r. w Gdańskiej Stoczni im. Lenina podpisano historyczne Porozumienia Sierpniowe, na posiedzeniu Biura Politycznego KC PZPR wzywano, aby: „zastanowić się nad wprowadzeniem stanu wyjątkowego, zacząć bronić władzy”.
14 października minister spraw wewnętrznych Mirosław Milewski na posiedzeniu Biura Politycznego tak opisywał sytuację: Trwa żywiołowy ruch organizowania ogniw niezależnych samorządnych związków zawodowych. Jest ich już ok. 2600 i skupiają 2-3 mln członków. Działa 60 MKZ-ów”. I dodawał, że władza „podejmuje różne działania zapobiegawcze i zabezpieczające.
Zakonspirowany oficer SB Adam Hodysz informował Bogdana Borusewicza o przygotowaniach do internowania 30 osób ze ścisłego kierownictwa Związku.
15 października – MSW przekazało komendom wojewódzkim MO polecenia natychmiastowego nadesłania wykazów osób „przewidzianych do izolacji w przypadku stanu poważnego zagrożenia”
28 października - taką datę noszą najstarsze z zachowanych list osób przewidzianych do internowania.
W listopadzie Stefan Olszowski był przekonany o nieuchronnej konfrontacji. Przywódcę NRD Ericha Honeckera informował: Będziemy musieli użyć środków administracyjnych i policyjnych. Przez środki administracyjne rozumiem aresztowania. Do walki na ulicach zostało wyćwiczonych 30 tysięcy ludzi.
MON i MSW przygotowywały się do wprowadzenia stanu wojennego, opracowywano niezbędne akty prawne, testowano współdziałanie służb specjalnych. Armie sojusznicze koncentrowały oddziały wzdłuż granic Polski.
Na początku grudnia 1980 r. Komitet Obrony Kraju przyjął plan przygotowań do wprowadzenia stanu wojennego.
Rok 1981 11 lutego premierem został gen. Wojciech Jaruzelski, który zaproponował zawieszenie broni apelując o 90 spokojnych dni.
17 lutego przyjęty został tryb dokonywania internowań, który zastosowano 13 grudnia.
26 lutego powstał wykaz więzień przewidzianych do osadzenia opozycjonistów. „Zabezpieczono” dla nich 13.600 miejsc.
W marcu stosunki między władzą a opozycją
zaostrzyła tzw. sprawa bydgoska. Działacze ,,S” zaproszeni na
posiedzenie Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy zostali na sali
obrad pobici przez milicję.
27 marca gen W. Jaruzelski podpisał dokument pt.: ,,Myśl przewodnia wprowadzenia na terytorium PRL stanu wojennego” wieńczący przygotowania do likwidacji ,,S” przy użyciu siły. W prasie związkowej publikowano instrukcje zachowania się na wypadek radzieckiej interwencji zbrojnej
5 czerwca KC KPZR przesył List do KC PZPR wyrażający niezadowolenie z sytuacji w Polsce oraz groźbę interwencji: Socjalistycznej Polski, bratniej Polski nie opuścimy w biedzie i nie damy jej skrzywdzić
Od 3 do 6 sierpnia toczyły się rozmowy, podczas których ,,S” domagała się powołania komisji ds. kontroli produkcji i obrotu żywnością. Wicepremier Mieczysław Rakowski oświadczył wówczas:
,,ten kto kontroluje produkcję żywności,
praktycznie posiada władzę, bo zagadnienie żywności jest sprawą
polityczną”. Od 5 do 10 września i od 26 września do 7 października obradował w Gdańsku I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność”, podczas którego przyjęto ,,Posłanie do ludzi pracy Europy Wschodniej”. Moskiewska ,,Prawda” donosiła, że ekstremistyczne koła w ,,Solidarności” przekształciły Zjazd tej organizacji w prawdziwie antysocjalistyczne i antyradzieckie bahanalia..., a pracownicy moskiewskiego zakładu im. Lichaczowa pisali: Autorzy posłania nawołują nas, byśmy wyrzekli się samych siebie, wyrzekli rezultatów naszej pracy i naszej walki, byśmy zdradzili miliony poległych w walkach z imperializmem, zdradzili naszą komunistyczną przyszłość. Wiece protestacyjne zwoływano też w czechosłowackich i węgierskich zakładach pracy.
Biuro Polityczne KC PZPR oświadczyło, że partia będzie ,,bronić socjalizmu jak niepodległości”. W 1981 r. gen. Jaruzelski ponad 20 razy spotykał się z marszałkiem W. Kulikowem. Dokumentacja była tłumaczona na j. rosyjski. Obwieszczenia o stanie wojennym, które miały być gotowe na 4 września drukowano w drukarniach KGB.
13 września Komitet Obrony Kraju ogłasza gotowość do rozpoczęcia stanu wojennego i przesyła odpowiednie dokumenty do wojewodów i komendantów wojewódzkich MO.
W październiku o dwa miesiące została przedłużona służba wojskowa. Powstają listy „pozytywnych” dziennikarzy, prokuratorów, sędziów, ludzi kultury, ustalane są ekipy zastępcze, które miałyby przejąć struktury „S”. Gen . Kiszczak wzywa do nasilenia działań prowokujących sytuacje, które będą stawiać wroga w trudne lub kompromitujące go położenie, a zwłaszcza pokazywać, że jest on nieodpowiedzialny i prowadzi kraj do nieszczęścia .
18 października gen. Jaruzelski został I sekretarzem KC PZPR skupiając w swoim ręku władzę rządową, partyjną i wojskową. Był to jednoznaczny sygnał, że przygotowania do siłowego rozprawienia się ze Związkiem wkraczają w ostatnią fazę.
W kraju co i rusz wybuchały
strajki, niejednokrotnie inspirowane i podsycane przez lokalnych
działaczy partyjnych. W niektórych regionach ,,S” żądała usunięcia
organizacji partyjnych z zakładów pracy. Władza straszyła brakiem
żywności, gazu, węgla, itp. 24 października rozpoczęły działalność Wojskowe Terenowe Grupy Operacyjne. Ich oficjalnym zadaniem było zwalczanie niegospodarności, faktycznie jednak chodziło o lustrację terenu przed ostatecznym uderzeniem.
27-28 listopada podczas obrad VI plenum KC PZPR W. Jaruzelski zapowiedział wystąpienie do Sejmu o przyznanie rządowi nadzwyczajnych uprawnień, w tym ograniczenia prawa do strajku i innych swobód obywatelskich.
4 i 5 grudnia Komisja Krajowa ,,S” obradująca w Radomiu, domagała się zapewnienia równego dostępu do mediów, demokratycznych wyborów do rad narodowych, a przede wszystkim uchwalenia ustawy o związkach zawodowych; opowiedziała się przeciwko dotychczasowemu sposobowi zarządzania gospodarką. W mediach prezentowano obraz „S” posiadającej grupy wyszkolonych bojówkarzy oraz magazyny broni i materiałów wybuchowych. Władza przygotowywała listy proskrypcyjne osób, które jakoby „S” zamierza atakować.
Obradująca 11 i 12 grudnia Komisja Krajowa ,,S” zaproponowała ogólnonarodowe referendum dotyczące najważniejszych problemów kraju.
W nocy z 12 na 13 grudnia 1981 r. wprowadzony został w Polsce stan wojenny. Władzę przejęła 20-osonbowa Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego (WRON) z gen. W. Jaruzelskim na czele. Jeszcze przed północą rozpoczęły się zatrzymania działaczy „S”. Uzbrojeni funkcjonariusze milicji i wojska wkraczali do zarządów regionów. Demolowali pomieszczenia, niszczyli sprzęty i urządzenia poligraficzne, rekwirowali dokumenty, wydawnictwa, pieniądze zatrzymywano obecnych tam działaczy i pracowników „S” . Z Zarządu Regionu Wielkopolska przy ul. Zwierzynieckiej zabrano 40 worków z różnymi materiałami. Zatrzymano dyżurującego członka Prezydium ZR Jerzego Nowackiego.
13 grudnia o godz. 6.00 TVP i PR nadały przemówienie gen. Jaruzelskiego, w którym poinformował o wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce. Według różnych źródeł pierwszego dnia stanu wojennego internowano od 5 do 6,5 tys. osób, w tym ok. 300 osób z regionów: Wielkopolska, Piła i Leszno. Mężczyzn przewieziono do ośrodków odosobnienia m.in. w więzieniu Gębarzewie, Ostrowie Wlkp. Głogowie a później w Kwidzynie. Kobiety początkowo przetrzymywane w Areszcie Śledczym przy ul. Młyńskiej 10 stycznia wywieziono do Gołdapi. Przed zakładami przemysłowymi stały czołgi, miasto patrolowały oddziały ZOMO i milicji. Gęsto rozplakatowane na mieście i drukowane w prasie obwieszczenia o stanie wojennym nie posiadały daty ani podpisu. Informowały o ograniczeniu swobód obywatelskich oraz drakońskich karach grożących za naruszenie wojennego prawa. W kościele p.w. Nawiedzenia NMP odbyło się poświęcenie sztandaru „S” Poznańskiej Fabryki Maszyn Żniwnych. Następnie przedstawiciele większych zakładów pracy Poznania przeszli do PFMŻ, gdzie powołali Regionalny Komitet Strajkowy, który jednak rozwiązał się naporem oddziałów ZOMO pacyfikujących zakład. Na drzwiach Collegium Maius UAM pozostali na wolności członkowie „S” wywiesili pierwszą listę internowanych. Na bieżąco dopisywano do niej nowe nazwiska. Nadawały tylko I programy PR i TV P
14 grudnia w poznańskim kościele oo. Dominikanów powstał punkt kontaktowy dla rodzin internowanych i działaczy „S” pozostających na wolności. Inicjatorami byli o. Honoriusz Kowalczyk i o. Tomasz Alexiewicz, który został internowany w Gębarzewie.
15 grudnia ukazało się w Poznaniu pierwsze
podziemne pismo „Solidarni”.
17 grudnia przewodniczący ZR Wielkopolska
Zdzisław Rozwalak podpisał deklarację lojalności, którą odwołał 12
stycznia 1982 r. podczas konferencji prasowej zwołanej przez
wojewodę dla dziennikarzy zagranicznych Wprowadzono obowiązek pracy dla wszystkich mężczyzn w wieku 18-45 lat.
Rok 1982 4 stycznia w 10 z 49 województw przywrócono łączność telefoniczną.
13 stycznia pozostali na wolności członkowie Komisji Krajowej „S” powołali Ogólnopolski Komitet Oporu (OKO). Ukazało się pierwsze podziemne wydanie „Obserwatora Wielkopolskiego”. Ksiądz Jerzy Popiełuszko zainaugurował odprawianie Mszy św. za Ojczyznę. W zakładach pracy ostentacyjnie oddawano legitymacje partyjne. Aktorzy ogłosili bojkot PR i TV. Młodzież poznańskich liceów rozpoczęła organizowanie cichych przerw. Pierwsze było VIII LO.
25 stycznia sejm uchwalił dekrety o stanie wojennym. W. Jaruzelski powiedział, że z obozów internowania zwolniono 1060 osób a nadal przebywa tam przebywa 4549 osób – nie będziemy stawiać przeszkód, gdy osoby te zechcą osiedlić się w innych wybranych przez siebie krajach, ale nie będziemy nikogo deportować na siłę.
26 stycznia Lech Wałęsa - więziony od wprowadzenia stanu wojennego - otrzymuje decyzję o internowaniu z datą wsteczną – 12 XII 1981 r. W zakładach pracy zamalowywano tablice partyjne hasłami „S”, organizowano krótkie 5 minutowe milczące strajki, zbierano pieniądze na pomoc dla internowanych. Strajki objęły 50-70% wielkopolskich zakladów pracy
29 stycznia na jednym z budynków HCP powiewała flaga „S”. Usunięto ją po kilku godzinach ścinając maszt.
8 lutego wznowiono zajęcia na uczelniach wyższych.
13 lutego dwa miesiące po wprowadzeniu stanu wojennego pod Poznańskimi Krzyżami zebrało się kilkanaście tysięcy osób. Była to największa manifestacja w kraju. Doszło do ostrych starć z ZOMO. W wyniku odniesionych ran zmarł dziennikarz Wojciech Cieślewicz. Tego dnia śmierć poniósł także Jan Ziółkowski. Zatrzymano 194 osoby – 160 ukarano grzywnami.
13 marca w Poznaniu ukazuje się gazetka uliczna „Antywrona – Komentarz Małej Wojennej Oficyny Wydawniczej, „S” Polfy wydaje „Związkowca”, w Pile ukazuje się pismo „Lech”. Studenci organizują Ruch na Rzecz Samorządnej Rzeczpospolitej a młodzież szkół średnich Szkolne Koła Oporu Społecznego - SKOS-y.
11 kwietnia poznański Urząd Wojewódzki rekwiruje na rzecz Caritasu pieniądze zgromadzone na koncie Społecznego Komitetu Budowy Pomnika Poznańskiego Czerwca 1956 r.
12 kwietnia podziemne Radio Solidarność nadaje pierwszą 8 minutową audycję na falach UKF
13 kwietnia na gmachu KW PZPR w Poznaniu na miejscu czerwonego sztandaru pojawiła się flaga „Solidarności”. Proporczyki „S” zawisły na drutach tramwajowych. Pierwszą audycję nadało Radio „S”, na murach pisano hasła „S”.
22 kwietnia powstała Tymczasowa Komisja
Koordynacyjna w składzie: Zbigniew Bujak, Władysław Frasyniuk,
Władysław Hardek i Bogdan Lis.
1-3 maja odbywały się kontrpochody i manifestacje w wielu miastach brutalnie rozbijane przez ZOMO.
11 maja w Poznaniu na ul. Fredry milicja zatrzymała 19-letniego Piotra Majchrzaka. Brutalnie pobity zmarł 18 maja nie odzyskawszy przytomności.
22 maja odbył się jego manifestacyjny pogrzeb.
26 maja w Poznaniu został zaprzysiężony Konspiracyjny Zarząd Regionu (KZR) w składzie: Mieczysław Bryk, Jerzy Krężlewski, Maciej Musiał, Tadeusz Szeszuła, Zbigniew Dolata.
16 czerwca przedstawiciele poznańskich zakładów HCP, Centry, Pometu i Teletry oraz osoby związane z „Obserwatorem Wielkopolskim” utworzyli Tymczasową Komisję Koordynacyjną Regionu Wielkopolska (TKK).
28 czerwca w poznańskich kościołach zostały odprawione msze św. w intencji Ofiar Poznańskiego czerwca 1956. „S” złożyła kwiaty przy pomniku i w miejscach pamięci.
11 lipca w przerwie meczu Polska-ZSRR wielkopolskie Radio Solidarność nadało swój pierwszy program na falach I programu TVP.
21 lipca zwolniono z internowania tysiąc osób w tym wszystkie kobiety.
23 lipca Janusz Pałubicki został wybrany przewodniczący KZR i „zszedł” do podziemia.
10 sierpnia następuje konsolidacja poznańskiego podziemia. Przedstawiciele KZR i TKK tworzą Tymczasowy Zarząd Regionu Wielkopolska. Przewodniczącym TZR zostaje J. Pałubicki
15 sierpnia ZOMO brutalnie pobiło internowanych w obozie w Kwidzynie. Byli wśród nich internowani z Wielkopolski, przewiezieni z obozu w Gębarzewie
8 października sejm zdelegalizował „S” i rozwiązał wszystkie związki zawodowe działające do 13 grudnia. Majątek „S” został przekazany rządowym związkom zawodowym.
12 listopada Lech Wałęsa zostaje zwolniony z internowania
18 grudnia sejm uchwalił ustawy o zawieszeniu stanu wojennego i szczególnej regulacji prawnej w tym okresie.
28/29 grudnia aresztowano Janusza Pałubickiego i 13 innych działaczy wielkopolskiej podziemnej „S”. TZR działa dalej.
31 grudnia decyzją Rady Państwa zostaje zawieszony stan wojenny.
Rok 1983 4 marca PAP podała, że ponad 4500 osób otrzymało zgodę na emigrację z Polski ze względów politycznych.
12 maja na komisariacie MO w Warszawie milicja śmiertelnie pobiła Grzegorza Przemyka. 19 maja kilkadziesiąt tysięcy osób wzięło udział w jego pogrzebie. Trwa zacieranie śladów „S”. Dokumenty, w których jest wzmianka o „S” zostają przenoszone do archiwum KC PZPR, a wydawnictwa usunięte z bibliotek.
16-23 czerwca Do Polski po raz drugi przybył Ojciec Święty. W Dolinie Chochołowskiej Jan Paweł II spotkał się z Lechem Wałęsą i jego rodziną. Papież odwiedził Warszawę, Częstochowę, Poznań, Katowice, Wrocław i Kraków. Wszędzie witały Go tłumy ludzi, hasła i transparenty „S”. W Poznaniu delegaci HCP i Wiepofamy wręczyli papieżowi złote serce z napisem „Janowi Pawłowi II – serce swoje robotnicy Wielkopolski”. Papieżowi nie pozwolono stanąć przy Pomniku Poznańskiego czerwca 1956 r.
22 lipca po 586 dniach zniesiony zostaje
stan wojenny i rozwiązana WRON-a. Więźniów politycznych obejmuje
amnestia.
aktualności - galeria - kontakt   |
|
