Spłaszczone podwyżki? czyli co proponuje MEN dla nauczycieli 

Nie ma zgody NSZZ „Solidarność” na dalsze spłaszczanie płac nauczycieli – takie stanowisko zajęła Rada SKOiW NSZZ „S”, która zarzuca MEN manipulowanie wskaźnikami wysokości wynagrodzeń podczas negocjacji płacowych. „S” domaga się znaczącego wzrostu udziału płacy zasadniczej w średnim wynagrodzeniu nauczycieli i ostrzega, że działania MEN mogą doprowadzić do fali protestów w oświacie.

Średnie i zasadnicze

Mówiąc o wynagrodzeniach nauczycieli posługujemy się m.in. dwoma pojęciami: średnia płaca nauczycieli i wynagrodzenie zasadnicze. Na średnie miesięczne wynagrodzenie (jego wysokość jest ustalona w Karcie Nauczyciela) na poszczególnych stopniach awansu składa się płaca zasadnicza i 14 różnego rodzaju dodatków. Wynagrodzenie zasadnicze nauczycieli ustalane jest na poziomie centralnym przez Ministra Edukacji w rozporządzeniu płacowym, które podlega uzgodnieniu ze związkami zawodowymi działającymi w oświacie. Płaca zasadnicza to największy składnik „średniego wynagrodzenia” nauczycieli, który otrzymuje każdy nauczyciel. Stanowi ok. 60 proc. całości „średniego wynagrodzenia”. Wbrew żądaniom związkowców z roku na rok udział płacy zasadniczej w średnim wynagrodzeniu maleje, zwłaszcza jeśli chodzi o nauczycieli mianowanych i dyplomowanych. Dla przykładu w roku 2000 stanowił on 75 proc. średniego wynagrodzenia. W proponowanej nowej tabeli płac zasadniczych na 2009 r. wynika, że np. w przypadku nauczycieli dyplomowanych płaca zasadnicza wyniesie tylko 62 proc. średniego miesięcznego wynagrodzenia wynikającego z Karty Nauczyciela. Oznacza to, że 38 proc. średniego wynagrodzenia (w przypadku dyplomowanego to ok. 1600 zł.) muszą stanowić dodatki. Kształtowanie wysokości części dodatków również jest określane w przepisach centralnych (np. wysługa lat, nadgodziny, odprawy, nagrody, „trzynastka”). Takie dodatki jak: funkcyjny, motywacyjny, za warunki pracy są ustalane na poziomie jednostki samorządu terytorialnego. Wiadomo jednak, że przeciętny nauczyciel poza płacą zasadniczą otrzymuje tylko kilka dodatków o charakterze periodycznym i czasami jednorazowych (jak odprawy czy nagrody). Dlatego tak ważna jest wysokość wynagrodzenia zasadniczego, które otrzymuje każdy nauczyciel, i jak największy udział tego składnika w całości średniego wynagrodzenia.

Spłaszczenie średnich

Zgodnie z ostatnią nowelizacją ustawy Karta Nauczyciela zmieniony został sposób obliczania średniego wynagrodzenia nauczycieli. Do roku 2008 r. średnie wynagrodzenie stażysty stanowiło 82 proc. kwoty bazowej, określonej w ustawie budżetowej, zaś średnie na wyższych stopniach awansu odnosiły się do wynagrodzenia stażysty i wynosiły: dla kontraktowego 125 proc. średniej płacy stażysty, mianowanego – 175 proc., a dyplomowanego – 225 proc.

Od stycznia 2009 r. średnie wynagrodzenie stażysty stanowi 100 proc. kwoty bazowej. Spłaszczone w stosunku do wcześniej obowiązujących zostały proporcje wynagrodzeń między poszczególnymi stopniami awansu. Obecnie nauczycie kontraktowi otrzymują 111 proc. kwoty bazowej, mianowani – 144 proc., a dyplomowani – 184 proc. W ustawie budżetowej na 2009 rok zapisano dwuetapowy wzrost kwoty bazowej o 5 proc. Od 1 stycznia kwota bazowa to 2177,86 zł, a od 1 września będzie wynosić 2286,75 zł. Dwukrotny wzrost po 5 proc. nie oznacza jednak podwyżki 10-proc. Rzeczywisty wzrost płac nie wyniesie nawet 6,7%.

Jaka zasadnicza?

18 lutego odbyła się pierwsza tura negocjacji płacowych w MEN. Resort edukacji proponuje, by nauczyciele stażyści otrzymali najwyższe podwyżki. Od stycznia br. ich płaca zasadnicza ma wzrosnąć o 390 zł, a od września – o 90 zł. Płaca zasadnicza nauczycieli kontraktowych ma według MEN wzrosnąć odpowiednio o 220 zł i o 90 zł; nauczycieli mianowanych o 100 zł i o 110 zł, dyplomowanych - o 105 zł i o 125 zł (wszystkie sumy to wysokości brutto).

Zgodnie z projektem rozporządzenia ministra edukacji w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia nauczycieli, wynagrodzenie zasadnicze nauczycieli od stycznia do sierpnia 2009 r. ma wynosić brutto: stażysty - 1808 zł, kontraktowego - 1864 zł, mianowanego - 2114 zł, dyplomowanego - 2485 zł. Zaś od września do grudnia 2009 r.: stażysty - 1898 zł, kontraktowego - 1954 zł, mianowanego - 2224 zł, dyplomowanego - 2610 zł.
Jak oceniają członkowie zespołu płacowego SKOiW NSZZ „Solidarność”, według nowej tabeli płac zasadniczych proponowanej przez MEN (patrz. tabele) nauczyciele dyplomowani i mianowani nie otrzymają nawet obiecanego przez rząd RP od stycznia br. 5-proc. wzrostu płacy zasadniczej. Zwiększenie płacy nauczycieli stażystów i kontraktowych będzie sfinansowane kosztem płac nauczycieli dyplomowanych i mianowanych – podkreślają związkowcy.

– Nie mamy nic przeciwko wysokim podwyżkom dla zaczynających pracę w zawodzie, ale nie może się to odbywać kosztem nauczycieli pracujących dłużej, bardziej doświadczonych. Do tego prowadzi spłaszczenie różnic w średnim wynagrodzeniu nauczycieli na różnych stopniach awansu zawodowego – powiedział Ryszard Proksa – szef zespołu płacowego SKOiW NSZZ „S”. Jego zdaniem, zaproponowana przez rząd duża podwyżka dla młodych i mała dla doświadczonych to zabieg propagandowy. – Mówi się o dużych podwyżkach dla nauczycieli, lecz dotyczą one tylko niewielu – zaznaczył. Przypomniał, że nauczyciele stażyści to niecałe 2 proc. wszystkich nauczycieli, podczas gdy mianowani stanowią 40 proc. ogółu, a dyplomowani – 45 proc.

Negocjatorów z NSZZ „S” bulwersuje także fakt, iż po raz pierwszy MEN nie przedstawiło związkom zawodowym struktury wynagrodzeń nauczycieli, czyli procentowego udziału poszczególnych składników płacowych w średnim wynagrodzeniu. Resort edukacji przedstawił za to nareszcie rzetelniejsze dane dotyczące liczby nauczycieli. Jest ich, w stosunku do danych MEN z poprzedniego roku, mniej o kilkadziesiąt tysięcy. Potwierdziły się zatem zarzuty związkowców z negocjacji ubiegłorocznych o zawyżeniu liczby nauczycieli w kraju. Przedstawiciele MEN posłużyli się także manipulacją, gdyż strona związkowa otrzymała symulację przedstawiającą procentowy udziału płacy zasadniczej w średnim wynagrodzeniu razem z dodatkiem za wysługę lat, co oczywiście sztucznie zawyża ten udział w średniej płacy. Wszystkie związki zawodowe domagały się od strony rządowej prawdziwego zwiększenia udziału wynagrodzenia zasadniczego w stosunku do średniego wynagrodzenia, a zwłaszcza wyższych podwyżek płac zasadniczych nauczycieli mianowanych i dyplomowanych. MEN ma przedstawić związkowcom swoją odpowiedź na następnym spotkaniu, które zaplanowano na 4 marca.