WZÓR PISMA DO PRACODAWCY INFORMUJĄCEGO O OCHRONIE
WZÓR PISMA DO PRACODAWCY O PODANIE KADRY KIEROWNICZEJ
WZÓR POWIADOMIENIA PRACODAWCY O ŁĄCZNEJ LICZBIE CZŁONKÓW
WAŻNIEJSZE UPRAWNIENIA ZAKŁADOWYCH (MIĘDZYZAKŁADOWYCH)
ORGANIZACJI ZWIĄZKOWYCH
Stan prawny 1 stycznia 2004 roku
Zakładowe
organizacje związkowe na mocy ustawy o związkach zawodowych oraz innych
przepisów, wykraczających niekiedy poza prawo pracy, mają następujące
uprawnienia:
I. UPRAWNIENIA O CHARAKTERZE STANOWCZYM I
OPINIODAWCZYM.
1. Wyrażenie
zgody na wypowiedzenie lub rozwiązanie stosunku pracy z imiennie wskazanym
uchwałą członkiem zarządu lub z innym pracownikiem będącym członkiem danej
zakładowej organizacji związkowej, upoważnionym do reprezentowania tej
organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej za pracodawcę
czynności w sprawach z zakresu prawa pracy (art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z 23
maja 1991 r. o związkach zawodowych tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz.
854). Pracodawca musi również otrzymać zgodę na jednostronną zmianę warunków
pracy i płacy na niekorzyść wyżej wskazanych pracowników ( art. 32 ust 1 pkt 2
ustawy o związkach zawodowych). Dodatkowo szczególna ochrona stosunku pracy
podczas procesu tworzenia organizacji związkowej przysługuje trzem pracownikom
imiennie wskazanym uchwałą komitetu założycielskiego przez okres 6 miesięcy
(art. 32 ust 7 ustawy „związkowej”). Jednak w przypadku niepodjęcia uchwał
wskazujących pracowników pozostających pod szczególną ochroną z mocy prawa
chroniony będzie tylko przewodniczący zakładowej organizacji związkowej (art. 32
ust 8 ww. ustawy ).
2. Wyrażenie
zgody na rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika
pełniącego funkcję społecznego inspektora pracy (art. 13 ust.1 ustawy z 24
czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy; Dz. U. z 1983 r. Nr 35, poz. 163 z
późn. zm).
3. Zgłoszenie
w ciągu 14 dni sprzeciwu wobec wypowiedzenia lub rozwiązania stosunku pracy z
pracownikami, których stosunek pracy podlega z mocy odrębnych przepisów
szczególnej ochronie w przypadku tzw. „indywidualnych decyzji o zwalnianiu z
przyczyn niedotyczących pracowników” (art. 10 ustawy z dnia 13 marca 2003 roku o
szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn
niedotyczących pracowników; Dz. U. Nr 90, poz. 844).
4. Konsultacja
z organizacją związkową zamiaru przeprowadzenia grupowego zwolnienia, aby
wykorzystać możliwość uniknięcia lub zmniejszenia zwolnienia grupowego lub
podjąć kroki w celu przekwalifikowania pracowników (art. 2 ust 1 i 2 ustawy z
dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami
stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracowników).
5. Konsultacja
zamiaru zwolnienia (art. 38 kodeksu pracy – ustawy z dnia 26 czerwca 1974; tekst
jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) w przypadku zwolnienia
grupowego, gdy nie doszło do zawarcia porozumienia określającego warunki
zwolnień (art. 5 ust 1 i 4 ustawy z
dnia 13 marca 2003 r., o szczególnych zasadach ....).
6. Zawarcie
porozumienia w sprawie zwolnień pracowników z przyczyn leżących po stronie
zakładu pracy, (art. 3 ust 1 cytowanej ustawy).
7. Zawarcie
porozumienia o czasowym, nie dłuższym niż 3 lata, zawieszeniu przepisów prawa
pracy określających prawa i obowiązki pracowników i pracodawców (art.
91KP). Nie dotyczy to jednak kodeksu, ustaw ani aktów wykonawczych.
8. Uprawnienie
do zawarcia porozumienia o zawieszeniu warunków zatrudnienia pracowników
wynikających z umowy o pracę na okres ustalony w porozumieniu (art.
231a w zw. z
91KP ).
9. Zawarcie
porozumienia (na czas nie dłuższy niż 3 lata) o zawieszeniu stosowania u danego
pracodawcy, ze względu na jego sytuację finansową, w całości lub w części,
układu zbiorowego pracy (art. 24127KP).
10. Wyrażenia zgody przez
reprezentującą pracownicę zakładową organizację związkową na rozwiązanie umowy o
pracę bez wypowiedzenia z winy pracownicy w okresie ciąży i urlopu
macierzyńskiego art. 177 § 1 KP. Reguły tej nie stosuje się do pracownicy
zatrudnionej na okres próbny, nie przekraczający jednego miesiąca (art. 177 § 2
kodeksu pracy).
11. Ustalenie z
reprezentującą pracownicę zakładową organizacją związkową terminu rozwiązania
umowy o pracę z pracownicą w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego w razie
likwidacji zakładu pracy lub ogłoszenia upadłości zakładu pracy (art. 177 § 4
KP).
12. Wyrażenie zgody na nie
ustalanie planu urlopów. (art. 163 § 11 KP).
13. Zawarcie zakładowego
układu zbiorowego pracy. (art. 24123KP).
14. Ustalenie regulaminu
pracy art. 1042§1 KP w określonym przez strony terminie.
15. Uzgodnienie z
organizacją związkową regulaminu wynagradzania (art.772§ 4 KP).
16. Prawo ustalania i zmian
w regulaminie nagród i premiowania oraz środków na wynagradzanie pracowników
zatrudnionych w państwowej jednostce sfery budżetowej (art. 27 ust 3 ustawy o
związkach zawodowych).
17. Określenie w odrębnym
regulaminie zasad i warunków korzystania z usług i świadczeń z zakładowego
funduszu świadczeń socjalnych oraz zasad przeznaczania środków z tego funduszu
na poszczególne cele i rodzaje działalności socjalnej (art. 8 ust. 2 ustawy z 4
marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych; Dz. U. z 1996 r. nr
70, poz. 335).
18. Prawo wystąpienia do
sądu pracy z roszczeniem o zwrot zakładowemu funduszowi świadczeń socjalnych
środków wydatkowanych niezgodnie z przepisami ustawy lub o przekazanie
należnych środków na fundusz (art. 8 ust. 3 w/w ustawy).
19. Postanowienie w
regulaminie wynagradzania lub układzie zbiorowym pracy o nie tworzeniu funduszu
świadczeń socjalnych, ewentualnie o dowolnym ukształtowaniu odpisu na ten
fundusz (art. 4 ust 1 i 2 ww. ustawy).
20. Ustalenie stanowisk
pracy, na których pracownicy powinni otrzymywać profilaktyczne posiłki i napoje
oraz szczegółowych zasad ich wydawania, a także warunków korzystania z takich
posiłków w zakładach gastronomicznych lub przyrządzania ich przez pracowników we
własnym zakresie z otrzymanych produktów (art. 232 KP w związku z § 5
rozporządzenia Rady Ministrów z 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych
posiłków i napojów; Dz. U. z 1996 r. Nr 60, poz. 279).
21. Ustalenie wykazu
stanowisk pracy i rodzajów prac wzbronionych młodocianym (§ 4 ust. 1
rozporządzenia Rady Ministrów z 1 grudnia 1990 r. w sprawie wykazu prac
wzbronionym młodocianym; Dz. U. z 1990 r. Nr 85, poz. 500).
22. Wyrażenie zgody na
ustalenie lub zmianę systemów i rozkładów czasu pracy oraz okresów
rozliczeniowych czasu pracy (art. 150 § 2 KP).
23. Wybór przedstawicieli
pracowników w celu ustalenia wykazu stanowisk pracy objętych skróconym czasem
pracy z uwagi na warunki szczególnie uciążliwe lub szkodliwe dla zdrowia (art.
145 § 2 KP.)
24. Konsultacja zamiaru
wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę na czas nie określony (art. 38 i art.
194 KP).
25. Konsultacja zamiaru
wypowiedzenia pracownikowi zatrudnionemu na czas nie określony warunków pracy
lub płacy ( art. 42 i art. 43 w związku z art. 38 KP).
26. Wyrażenie opinii
odnośnie rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę bez wypowiedzenia (art. 52 § 3
i art. 53 § 4 KP).
27. Opiniowanie obniżenia w
szczególnych sytuacjach wysokości odszkodowania za szkodę w powierzonym
pracownikowi mieniu (§ 9 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 października 1975 r. w sprawie
warunków odpowiedzialności materialnej pracowników za szkodę w powierzonym
mieniu; Dz.U. z 1996 r. Nr 143, poz.662)
28. Opiniowanie
rozciągnięcia zasad odpowiedzialności materialnej za szkody w powierzonym mieniu
na określone grupy pracowników (§ 3 ust.2 w/w rozporządzenia).
29. Zajmowanie stanowiska w
sprawie innych regulaminów wewnętrznych w zakładzie pracy, na przykład
przyznawania premii i nagród, dodatku motywacyjnego dla nauczycieli (art. 35 i
36 ustawy z 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa (DZ.
U. z 1981 r. Nr 24, poz. 123)
30. Zajmowanie stanowiska w
indywidualnych sprawach pracowniczych, reprezentacja zbiorowych interesów i praw
pracowników oraz sprawowanie kontroli nad przestrzeganiem w zakładzie prawa
pracy i zasad bhp, kierowanie działalnością społecznej inspekcji pracy,
zajmowanie się warunkami życia emerytów i rencistów. (art. 26 ustawy z 23 maja
1991 r. o związkach zawodowych Dz U. z 1991 r. Nr 79, poz. 854).
31. Zajmowanie stanowiska w
przypadku podejmowania przez organy samorządu załogi lub dyrektora
przedsiębiorstwa państwowego decyzji dotyczących spraw związanych z
działalnością związkową (art. 36 ustawy z 25 września 1981 r. o samorządzie
załogi przedsiębiorstwa; Dz U. z 1981 r. Nr 24, poz. 123)
32. Wydanie opinii w sprawie
wniosku zarządcy komisarycznego o zawarcie umowy o zarządzie przedsiębiorstwem,
o ile związek zawodowy zrzesza ponad połowę załogi ( art. 45a ust. 1c pkt 2
ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych, Dz.U. z 2002
r. Nr 112, poz. 981).
33. Zajmowanie stanowiska w
sprawie sprzeciwu pracownika od decyzji o jego ukaraniu karą porządkową przez
pracodawcę (art. 112 § 1 KP).
34. Wyrażanie opinii na
temat częstotliwości i czasu trwania szkoleń okresowych w sprawach
bezpieczeństwa i higieny pracy (§ 16 rozporządzenia ministra pracy i polityki
socjalnej z 28 maja 1996 r. w sprawie szczegółowych zasad szkolenia w dziedzinie
bezpieczeństwa i higieny pracy; Dz. U. z 1996 r. Nr 62, poz. 285).
35. Ustalenie przyrostu
przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w danym roku kalendarzowym (art. 4
ustawy z 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu
przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw
(Dz. U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2).
INNE UPRAWNIENIA ORGANIZACJI ZWIĄZKOWEJ
1. Organizowanie
wyborów społecznych inspektorów pracy i uchwalanie regulaminu tych wyborów (art.
6 ustawy z dnia 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy).
2. Zatwierdzanie
planu pracy zakładowego społecznego inspektora pracy (§ 7 uchwały Rady Państwa z
6 lipca 1983 r. w sprawie wytycznych do działalności społecznych inspektorów
pracy; M.P. z 1983 r. Nr 23, poz. 128).
3. Wystąpienie
z wnioskiem do kierownika zakładu pracy w sprawie zwolnienia od pracy
zakładowego społecznego inspektora pracy na czas pełnienia funkcji (art. 15 ust.
5 ustawy z 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy).
4. Wystąpienie
z wnioskiem do kierownika zakładu pracy w sprawie przyznania społecznemu
inspektorowi pracy zryczałtowanego wynagrodzenia miesięcznego (art. 15 ust. 3 i
4 w/w ustawy).
5. Odwołanie
społecznego inspektora pracy w razie nie wywiązania się przez niego z
obowiązków (art. 7 w/w
ustawy).
6. Uczestniczenie
w naradzie pokontrolnej dotyczącej omówienia ujawnionych nieprawidłowości oraz
ustalenia przedsięwzięć niezbędnych do ich usunięcia (§21 wytycznych do
działalności społecznych inspektorów pracy).
7. Wystąpienie
z wnioskiem do kierownika zakładu pracy o przeprowadzenie kontroli bhp (art. 29
ustawy o związkach zawodowych).
8. Wystąpienie
do Państwowej Inspekcji Pracy o przeprowadzenie szkolenia i instruktażu
oraz udzielenie pomocy w szkoleniu społecznych inspektorów pracy (art. 13 ust. 2
ustawy z 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy; tekst jedn. Dz. U. z 2001
r. Nr 124, poz. 1362 z późn. zm.).
9. Tworzenie
wspólnej reprezentacji z innymi zakładowymi organizacjami związkowymi do
prowadzenia rokowań w celu zawarcia zakładowego układu zbiorowego pracy (art.
24125§ 1 i 2 KP).
10. Wybór przedstawicieli
pracowników do komisji bhp oraz w celu konsultowania z pracodawcą wszystkich
działań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy (art. 23713aKP).
11. Prawo żądania informacji
o sytuacji ekonomicznej pracodawcy w zakresie objętym rokowaniami prowadzonymi w
celu zawarcia zakładowego układu zbiorowego pracy (art. 2414§ 1 KP).
12. Prawo żądania od
pracodawcy wszelkich informacji niezbędnych do prowadzenia działalności
związkowej, w szczególności informacji dotyczących warunków pracy i
wynagradzania (art. 28 ustawy o związkach zawodowych).
13. Sprawowanie społecznego
nadzoru nad pracowniczą kasą zapomogowo – pożyczkową (§ 5 rozporządzenia Rady
Ministrów z 19 grudnia 1992 r. w sprawie pracowniczych kas zapomogowo –
pożyczkowych oraz spółdzielczych kas oszczędnościowo – kredytowych w zakładach
pracy; Dz. U. z 1992 r. Nr 100, poz.502).
14. Prawo do wystąpienia z
wnioskiem przez reprezentującą pracownika zakładową organizację związkową o
zatarcie kary porządkowej przed upływem roku od jej udzielania pracownikowi
(art. 113 § 1 KP).
15. Prawo reprezentowania
przed organami rozpatrującymi spory ze stosunku pracy (art. 465 § 1 KPC.).
16. Prawo reprezentowania
pracownika lub innej uprawnionej osoby w postępowaniu o świadczenia
emerytalno – rentowe (art. 465 § 1
KPC).
17. Prawo wszczynania
postępowania sądowego na rzecz pracowników i ubezpieczonych w sprawach z
zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 462 KPC).
18. Prawo wszczynania
postępowania sądowego na rzecz pracownika w sprawach o roszczenia
alimentacyjne (art. 61 § 1 i 3 KPC w związku z § 1 pkt 6 rozporządzenia ministra
sprawiedliwości z 10 listopada 2000
r. w sprawie ustalenia wykazu organizacji społecznych uprawnionych do działania
przed sądami w imieniu lub na rzecz obywateli; Dz U. z 2000 r. Nr 100, poz.
1080).
19. Prawo reprezentowania
pracownika w sprawach o roszczenia alimentacyjne (art. 87 §3 KPC w związku z § 2
w/w rozporządzenia ).
20. Uprawnienie do żądania
wszczynania lub wstępowania do toczącego się postępowania administracyjnego (
art. 31 § 1 KPA).
21. Możliwość wyrażenia
poglądu w sprawie objętej postępowaniem administracyjnym o ile organizacja nie
występuje na uprawnieniach strony. (art. 31 § 5 KPA).
22. Możliwość złożenia
wniosku o podjęcie czynności przez Rzecznika Praw Obywatelskich (art. 9 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o
Rzeczniku Praw Obywatelskich; Dz. U. z dnia 2001 r. Nr 14, poz. 147).
23. Prawo wszczynania
postępowania na rzecz obywateli w sprawach z zakresu ochrony konsumentów oraz
występowania do toczącego się postępowania z tego zakresu (art. 61 § 1it. 3
KPC w związku z § 3 pkt 4 w/w rozporządzenia ).
24. Prawo występowania, za
zgodą powoda, do postępowania sądowego w sprawach z zakresu ochrony
środowiska i wynalazczości (§ 4 pkt 5 i § 5 pkt 3 w/w rozporządzenia).
25. Prawo zakładowej
organizacji związkowej, nie uczestniczącej w postępowaniu sądowym,
przedstawienia sądowi istotnego dla sprawy poglądu wyrażonego w uchwale (art. 63
KPC).
26. Reprezentowanie
interesów twórców projektów wynalazczych przed organami wymiaru sprawiedliwości
oraz postępowaniu przed Urzędem Patentowym (art. 9 ustawy z 19 października 1972
r. o wynalazczości; Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117).
27. Prawo reprezentowania
pracowników w razie powstania sporu zbiorowego w zakładzie pracy (art.
1 i 2 ustawy z 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych; Dz. U. z 1991
r. Nr 55, poz. 236).
28. Prawo prowadzenia sporu
zbiorowego w imieniu pracowników zakładu pracy, w którym nie działa związek
zawodowy, a którego pracownicy zwrócili się o reprezentowanie ich interesów
zbiorowych (art. 3 ust. 4 w/w. ustawy).
29. Prawo organizowania
strajku solidarnościowego, na czas nie dłuższy niż połowa dnia roboczego, w
obronie praw i interesów pracowników, którzy nie mają prawa do strajku (art. 22
w/w ustawy).
30. Prawo żądania wszczęcia
postępowania mediacyjnego w razie nie rozwiązania w drodze rokowań sporu
zbiorowego (art. 1 i 2 w/w ustawy).
31. Prawo powołania w
zakładzie pracy zakładowej komisji pojednawczej i ustalenia liczby członków tej
komisji, zasad i trybu powołania komisji, czasu trwania kadencji ( art. 244 § 3
i art. 245 KP).
32. Prawo wyznaczania 3
członków arbitrażu społecznego przy okręgowym sądzie pracy i ubezpieczeń
społecznych (art. 16 ust. 2 i 3 o
rozwiązywaniu sporów zbiorowych).
33. Prawo organizowania
strajków i innych form protestu (art. 20 ust.1 w/w. ustawy).
34. Występowanie z wnioskiem
do pracodawcy o zwolnienie z obowiązków świadczenia pracy (z zachowaniem prawa
do wynagrodzenia lub bezpłatnie) pracownika na okres kadencji w zarządzie
zakładowej organizacji związkowej (art. 31 ust. 1 i 2 ustawy o związkach w
związku z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 11 czerwca 1996 r. w sprawie trybu
udzielania urlopu bezpłatnego i zwolnień od pracy pracownikom pełniącym z wyboru
funkcje w związkach zawodowych oraz zakresu uprawnień przysługujących
pracownikom w czasie urlopu bezpłatnego i zwolnień od pracy; Dz. U. z 1996 r. Nr
71, poz. 336).
35. Wystąpienie z wnioskiem
o zwolnienie od pracy za wynagrodzeniem na czas wykonywania doraźnej czynności
związkowej (art. 31 ust. 3 ustawy o związkach zawodowych ).
36. Prawo żądania
udostępnienia przez pracodawcę zakładowej organizacji związkowej pomieszczenia i
urządzeń technicznych niezbędnych do wykonywania działalności związkowej (art.
33 w/w ustawy).
37. Prawo wystąpienia do
pracodawcy z wnioskiem przez zakładową organizację związkową o pobieranie
składki związkowej z wynagrodzenia pracownika (za jego zgodą) i przekazywanie
jej na wskazany rachunek bankowy (art. 331 w/w. ustawy).
38. Otrzymywanie informacji
od pracodawcy o zamiarze powierzenia wykonywania pracy tymczasowej pracownikowi
agencji pracy tymczasowej. Jeżeli jednak praca miała by być wykonywana przez
okres dłuższy jak 6 miesięcy, pracodawca ma obowiązek dokonania uzgodnień z
organizacją zakładową (art. 23 ustawy z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu
pracowników tymczasowych; Dz U. z dnia 2003 r. Nr 166, poz. 1608).
39. Prawo zgłaszania
kandydatów na ławników.(§ 1 zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z
dnia 29 czerwca 1990 r. sprawie trybu zgłaszania radom gmin kandydatów na
ławników ludowych do sądów powszechnych, M.P z dnia 4 lipca 1990 r. Nr 26 poz.
201)
40. Prawo uczestniczenia w posiedzeniach rady
społecznej w publicznych zakładach opieki zdrowotnej (art. 45 ust 3 ustawy z
dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej; Dz. U. z 1991 r. Nr 91,
poz. 91).
Oprac.
Daniel
Paul