Menu

Europejski dialog społeczny

Europejski dialog społeczny obejmuje trójstronne uzgodnienia partnerów społecznych z Komisją Europejską oraz innymi organami UE, obligatoryjne procedury konsultacji zagadnień z obszaru polityki społecznej, oraz dialog autonomiczny ( w tym sektorowy) mogący, zgodnie z art. 139 Traktatu o Wspólnocie Europejskiej, prowadzić do zawierania porozumień zbiorowych. Na poziomie przedsiębiorstwa realizowany jest przede wszystkim poprzez instytucję europejskich rad zakładowych.

Partnerami europejskiego dialogu społecznego są reprezentatywne na poziomie unijnym organizacje: związków zawodowych (Europejska Konfederacja Związków Zawodowych oraz jej federacje branżowe) i pracodawców (BussinesEurope – pracodawcy prywatni, CEEP – sektor publiczny, UEAPME – małe i średnie przedsiębiorstwa).

Europejski dialog społeczny pełni rolę pomocniczą wobec dialogu na poziomie krajowym. Zainicjowany w 1985 r. początkowo pozostawał w cieniu innych instrumentów realizacji wspólnotowej polityki socjalnej. Jego samodzielne znaczenie jednak z latami wzrastało i wreszcie przyniosło dialogowi europejskiemu umocowanie prawne. W Traktacie Amsterdamskim (1997) partnerom społecznym przyznano prawo do wcześniejszego konsultowania propozycji Komisji Europejskiej oraz możliwość zawierania porozumień ramowych, mogących być przekształcane w prawodawstwo wspólnotowe.

Obecnie ocenia się, że dialog społeczny stanowi jeden z filarów Unii Europejskiej. Jego rozwój jest ściśle związany z wyzwaniami, jakie pojawiły się przed państwami europejskimi w miarę pogłębiania się integracji, a zwłaszcza  narastającą asymetrią między dążeniem do konkurencyjności i ograniczoną możliwością koordynowania krajowych polityk społecznych. Komisja Europejska popiera dialog między europejskimi partnerami społecznymi, uznając go za istotny komponent wspomagający realizację odnowionej Strategii Lizbońskiej oraz Zintegrowanych Wytycznych na rzecz Zatrudnienia i Wzrostu.

Znaczące są dotychczasowe dokonania dialogu europejskiego. W przeciągu ostatnich12 lat Komisja Europejska skierowała do konsultacji z partnerami społecznymi 27 zagadnień, które uznała za konieczne uregulować na poziomie wspólnotowym. Żadne z nich nie pozostało bez reakcji partnerów społecznych. W 4 przypadkach podjęli oni decyzję o przystąpieniu do negocjacji w trybie art. 139 TWE. Dzięki temu przyjęte zostały 3 porozumienia ramowe, które następnie przekazano Komisji i zostały one przekształcone w dyrektywy Rady UE. Są to umowy: o urlopach rodzicielskich (Dyrektywa 96/34/WE),  o pracy w niepełnym wymiarze czasu (Dyrektywa 97/81/WE), o pracy na czas nieokreślony (Dyrektywa 99/70/WE). Następnie nastąpiło wdrożenie dyrektyw do porządku prawnego poszczególnych krajów członkowskich. Tym samym rezultaty dwustronnego dialogu społecznego na poziomie europejskim stały się częścią obowiazującego prawa pracy na poziomie krajowym.

Od 2002 r. europejscy partnerzy społeczni podjęli wyzwanie negocjacji autonomicznych porozumień wdrażanych w sposób samodzielny (tzn. bez pośrednictwa dyrektyw wspólnotowych) na poziomie krajów członkowskich. Zawarto do tej pory 3 porozumienia ramowe tego typu dotyczące: telepracy(2002), stresu związanego z pracą(2004) oraz zapobiegania przemocy i nękaniu w miejscu pracy(2006). W miarę włączania sie partnerów społecznych w realizację celów nakreślonych w ramach zrewidowanej Strategii Lizbońskiej coraz więcej uwagi poświęca się wspólnym ramowym planom akcji dotyczącym wybranych elementów rynku pracy. Cechą charakterystyczną tego typu instrumentów jest to, że priorytety uzgadniane przez partnerów na poziomie wspólnotowym są następnie realizowane wspólnie na poziomie krajowym i podlegają corocznemu raportowaniu.

Osobnym elementem autonomicznego dialogu europejskiego jest dialog sektorowy. Choć w niektórych branżach istniał on już wcześniej to impulsem do jego żywiołowego rozwoju w sposób sformalizowany było przyjęcie przez Komisję Europejską w 1998 r. decyzji o ustanowieniu Komitetów Dialogu Sektorowego. Miały być one tworzone w sposób całkowicie dobrowolny w tych sektorach, w których partnerzy społeczni wspólnie wystąpią z wnioskiem o udział w dialogu na poziomie europejskim i gdzie organizacje reprezentujące partnerów dialogu społecznego są na tyle reprezentatywne by być w stanie udźwignąć ciężar odpowiedzialności za własne sektory. Zostało powołanych już 36 Sektorowych Komitetów Dialogu Społecznego.  Obejmują one całe spektrum obszarów od tradycyjnych przemysłów takich jak hutniczy czy stoczniowy, poprzez branże usługowe aż do bardzo specyficznych sektorów takich jak np. futbol zawodowy. Szacuje się, że istniejące komitety reprezentują już ponad 60% pracowników krajów UE. Zgodnie z decyzją Komisji zadaniem komitetów ma być udzielanie konsultacji w sprawie rozwoju dokonującego się na poziomie wspólnotowym, mającym implikacje społeczne oraz rozwijanie i promowanie dialogu społecznego na poziomie sektora.  Wśród efektów ich pracy są zarówno porozumienia przekształcone następnie w dyrektywy jak też i kodeksy dobrych praktyk czy wspólne stanowiska i deklaracje, wskazujące kierunek pożądanych działań wspólnotowych w odniesieniu do reprezentowanych sektorów.

Warto zwrócić uwagę na zaangażowanie NSZZ „Solidarność” w praktykę dialogu na poziomie europejskim. Już w 2002 r., a więc na 2 lata przed polską akcesja do UE przedstawiciel związku brał udział we wspomnianych już europejskich negocjacjach dotyczących telepracy. Kolejne autonomiczne porozumienia europejskie także negocjowane były z udziałem przedstawicieli NSZZ „Solidarność” . Obecnie polski ruch związkowy reprezentowany jest zarówno w Europejskim Komitecie Dialogu Społecznego, (wypracowującym wspólne programy działań partnerów społecznych oraz monitorującym ich wdrażanie) jak też i w wielu komitetach dialogu sektorowego.

Zwolennicy europejskiego modelu społecznego uznają dialog społeczny na poziomie unijnym za konieczny instrument zapewnienia i rozpowszechniania minimalnych standardów w zakresie zbiorowych uprawnień pracowniczych.

back to top

Komisja Krajowa NSZZ "Solidarność" wykorzystuje na swoich stronach pliki cookie. Jeżeli nie zmienisz domyślnych ustawień swojej przeglądarki będą one zapisywane w pamięci urządzenia. Więcej informacji.