Dział Ekspercki

Co i kiedy pracodawca może wiedzieć?

(05.05) "Pracodawca nie musi być informowany, kto z załogi reprezentowany jest przez konkretną zakładową organizację związkową przed zaistnieniem sprawy indywidualnej. Ten rodzaj informacji nie należy do kategorii informacji wynikającej ze stosunku pracy w relacji pracownik - pracodawca" - uważa prof. Alina Wypych-Żywicka z Uniwersytetu Gdańskiego.

Coraz częściej pracodawcy domagają się od organizacji zakładowej podania imiennej listy członków związku. Najczęściej powołują się na art. 30 ust. 1 i 21 ustawy o związkach zawodowych, mówiący że w indywidualnych sprawach wynikających ze stosunku pracy, w których prawo pracy zobowiązuje pracodawcę do współdziałania z zakładową organizacją związkową, jest on zobowiązany zwrócić się do organizacji o informację o pracownikach korzystających z jej obrony. Związki nie podają list swoich członków, obawiając się, że skończy się to dla tych pracowników zwolnieniem z pracy, albo nie przedłużeniem umowy o pracę, jeśli była to umowa na czas określony.

Jednym z takich przypadków jest Spółdzielnia Mleczarska Polmlek-Maćkowy w Gdańsku. W grudniu ubiegłego roku pracodawca wystąpił o przedstawienie listy członków związku. W piśmie do komisji zakładowej nie podał ani przyczyny, ani podstawy prawnej swojego wystąpienia. - Co kwartał przedstawiamy pracodawcy aktualną liczbę pracowników, którzy są członkami związku oraz listę osób chronionych. Żądanie listy członków związku uznaliśmy za bezpodstawne - mówi Zbigniew Sikorski, przewodniczący Komisji Zakładowej NSZZ "S" w Spółdzielni Polmlek-Maćkowy. Po kilku dniach, część pracowników otrzymała bez konsultacji ze związkiem, wypowiedzenia z pracy. Związkowcy zdecydowali się sprawę oddać do sądu. Pierwsza rozprawa odbędzie się 15 maja.

Zdaniem prof. dr hab. Aliny Wypych-Żywickiej z Uniwersytetu Gdańskiego pracodawca nie musi być informowany, kto z załogi reprezentowany jest przez konkretną zakładową organizację związkową przed zaistnieniem sprawy indywidualnej. Ten rodzaj informacji nie należy do kategorii informacji wynikającej ze stosunku pracy w relacji pracownik - pracodawca. Należy ona do tych, których źródło stanowi przynależność organizacyjna, a nie więź prawna między podmiotami. Tym samym nie ma ona wpływu na wypełnianie obowiązków przez obie strony stosunku pracy. Skoro tak, pracodawca nie musi posiadać wiedzy na temat przynależności, jako że ta wiedza nie ma wpływu na realizację wzajemnych zobowiązań stron w stosunku pracy. Staje się ona konieczna w przypadkach przewidzianych prawem (jeżeli wymagają tego przepisy). Na przykład pracodawca nie może rozpocząć realizacji obowiązku wynikającego z art. 38 § 1 k.p. (zamiar zwolnienia pracownika zatrudnionego na czas nieokreślony), art. 52 § 3 (rozwiązanie umowy o pracę po konsultacji z zakładową organizacją związkową) czy art. 112 § 1 (opiniowanie przez organizację związkową sprzeciwu pracownika wobec kary zastosowanej wobec niego przez pracodawcę), jeżeli wstępnie nie ustali czy organizacja związkowa reprezentuje podmiot zatrudniany.

Domaganie się od zakładowej organizacji związkowej (zakładowych organizacji związkowych) listy czy wykazu osób objętych ochroną związkową zgodnie z art. 30 ust. 1 i 2 ustawy związkowej, wykracza, zdaniem prof. Wypych-Żywickiej poza cel, dla którego zostały zebrane.

"Przyjęcie założenia, że powinność udostępniania listy pracowników objętych ochroną związkową i jej aktualizowanie należy do obowiązków organizacji, jako że realizuje ustawowe obowiązki związku zawodowego (obrona praw pracowniczych) budzi zastrzeżenia" - czytamy w opinii prof. Wypych. Nie uprawnione jest twierdzenie, że z racji obrony praw pracowniczych, na organizacji związkowej spoczywa powinność udzielenia informacji dotyczących pracowników objętych ochroną związkową i czuwanie nad jej aktualnością. Wydaje się, że elementów obrony pracownika, o której mowa w art. 1 ustawy o związkach zawodowych przy wypowiedzeniu, należy poszukiwać raczej w fakcie realizacji informacji o korzystaniu przez pracownika z ochrony związkowej, zgłaszanie zastrzeżeń, w przypadku ustalenia bezzasadności wypowiedzenia (art. 38 § 2 k.p.), czy możliwość udziału organizacji związkowej w postępowaniu spornym przed sądem.

Negatywnie o udostępnianiu pracodawcom danych osobowych członków związku wypowiedział się również Generalny Inspektorat Danych Osobowych. W opinii GIODO pracodawca w swoich działaniach powinien powstrzymać się przed gromadzeniem danych o pracowniku, w sytuacji, gdy nie zamierza w stosunku do niego podejmować kroków, które uzasadniałyby konieczność zwrócenia się do związków zawodowych, o przekazanie informacji, czy korzysta on z jego obrony. Tym samym brak jest uzasadnienia dla przekazania przez zakładową organizację związkową wykazu wszystkich pracowników, będących członkami związku.

• Pełna treść opinii prof. dr hab. Aliny Wypych - Żywickiej
• Pełna opinia Biura GIODO