Sprawozdanie z debaty Dokąd zmierza oświata w Polsce?

czwartek, 13 grudnia 2012 22:19 AnPieg
Drukuj

Sprawozdanie z debaty SKOiW NSZZ „Solidarność”: Dokąd zmierza oświata w Polsce? Szanse i zagrożenia dla polskiej oświaty w kontekście proponowanych zmian

Warszawa, 6 grudnia 2012 r.

Przewodniczący SKOiW NSZZ „Solidarność” Ryszard Proksa stwierdził, że idea debaty to pewnego rodzaju odpowiedź „Solidarności” na najróżniejsze propozycje zmian w obszarze oświaty w Polsce. Solidarność proponuje przeprowadzenie cyklu debat, związanych z tematyką oświatową, które powinny uświadomić środowisku nauczycieli i władz, w jakim kierunku zmierza polska rzeczywistość edukacyjna. Debaty mają również wskazać, jak powinien wyglądać dialog oświatowy i zachęcić strony pracodawców (samorządową) i stronę rządową do racjonalnego i rzeczywistego dialogu. Ryszard Proksa podkreślił w swojej wypowiedzi, że „Solidarność” jest za aktywną formą dialogu, a nie za rozwiązaniami siłowymi.

Pan Premier Buzek przesłał list do uczestników debaty, w którym podkreślił m.in., że kształcenie nauczycieli powinno być priorytetem nie tylko dla ministerstwa, ale dla całego środowiska oświatowego.

Kolejny prelegent, pan poseł Lech Sprawka (PiS), znakomicie wyjaśnił finansowanie zadań oświatowych. Szkoda jedynie, że nie mogli tego wysłuchać przedstawiciele samorządów, ponieważ jego prezentacja była tak przejrzysta i zrozumiała, że nawet dla laika widocznym było kto i jakie błędy popełnił w naliczaniu subwencji oświatowych w kolejnych latach.

Pan poseł podkreślił, że najważniejszym atutem polskiej edukacji jest nauczyciel, ale bardzo ważnym jest, w jakich warunkach pracuje i czy ma za co godnie żyć. Przy finansowaniu oświaty powinniśmy zwrócić uwagę m.in. na przestrzeganie prawa, w tym egzekwowanie subwencji oświatowej (wszytko jest określone w prawie, a samorządy powinny domagać się egzekwowania prawa). Stwierdził, że gdyby realizować, przestrzegać prawo - standardów subwencji - nie byłoby konieczne likwidowanie szkół. W swojej prezentacji zaznaczył, że standard rośnie szybciej niż subwencja - logicznym wydaje się, że jak rośnie standard, to rośnie również subwencja - dotacja np. do szkół niepublicznych. Tu zaistniał problem, ponieważ zabrakło w 2011 roku około 100 milionów złotych w subwencji, rząd nie przewidział wzrostu subwencji na szkoły niepubliczne, a samorządy musiały ponieść konsekwencje. Oszacował, że w latach 2008-2013 nie dano samorządom około 3 miliardów 450 milionów złotych. Jego zdaniem nastąpił błąd w kalkulacji systemu podwyżek - pominięto szkoły niepubliczne i inne placówki oświatowe prowadzone przez jednostki samorządu terytorialnego. Pan poseł Sprawka podkreślił fakt, że nawet jeżeli samorządy doprowadzą do likwidacji karty nauczyciela, wymuszą zmiany w Karcie, np. zwiększając pensum nauczycieli, to będzie to rozwiązanie na rok, ale w kolejnych latach i tak „wpadną w pętlę" niedoszacowanej subwencji oświatowej.

Kolejnym prelegentem była pani prof. Alicja Bortkiewicz, która przedstawiła prezentację na temat kondycji zdrowotnej nauczycieli. Dowodziła, że jedyną chorobą zawodową nauczycieli jest choroba aparatu głosowego. Głos jest narzędziem, którego nie można wymienić - jest więc dla nauczyciela bezcenny. Nauczyciele są narażeni na olbrzymi stres w pracy, porównywalny  (jak podają badania) ze stresem strażaka. To z kolei jest powodem wielu innych chorób. W związku z tym prawo do urlopu dla poratowania zdrowia jest konieczne. Dzięki temu nauczyciele mają szansę na odbudowę swoich sił i dalsze efektywne wykonywanie zawodu. Pani Profesor przedstawiła projekty, które są realizowane w Polsce w Instytucie Medycyny Pracy, a dotyczą warunków pracy m.in. nauczycieli. Projekty współfinansowane przez UE dotyczyły m.in. czynników obciążających pracę nauczycieli, stresu i lobbingu.

Profesor Wojciech Orłowski omówił aspekty prawne dotyczące prawa do nauki, które są zapisane w Konstytucji RP. Podkreślił, że realizacja prawa do nauki jest i pozostanie obowiązkiem państwa. Ponadto, zgodnie z zapisem w Konstytucji – ograniczenie roli kuratoriów oznacza pozbycie się realnych możliwości kontrolowania i wpływania na jakość edukacji.

Profesor Alina Rynio omówiła ideę etosu nauczyciela. Nauczyciel wprowadza ucznia w przestrzeń dobra i piękna. Decydenci może mają inny obraz nauczyciela, dzisiaj bardziej oczekuje się od nauczycieli znajomości najnowszych technologii, niż wartości etycznych i dobrego przygotowania psychologicznego. Obecnie rodzice przerzucają wychowanie swoich dzieci na szkołę, nie jest to oczywiście wskazane, ale w realnym świecie tak właśnie się dzieje. Pani profesor stwierdziła, że każdy człowiek jest zbudowany z cnót. Mówiąc o etosie nauczyciela, mówimy o autorytecie. Musimy zdawać sobie sprawę z roli i znaczenia wzoru osobowościowego w wychowaniu. „Dawanie komuś odwagi do bycia sobą” oraz „Tylko własnym życiem można kogoś pobudzić do życia” to cytaty, które w piękny sposób oddają przesłanie pracy każdego wychowawcy–nauczyciela. Potrzebujemy przewodników
i drogowskazów, komputer - nawet najlepszy - nie zastąpi „żywego człowieka”. Świat
z pewnością stanie się lepszy, jeżeli wychowanie będzie prawidłowe.

Minister Maciej Jakubowski przedstawił opinię Ministerstwa Edukacji Narodowej. Stwierdził, że Ministerstwo nie chce likwidacji KN, ale chce ją jedynie odnowić i dostosować do nowych warunków. Chce wyczyścić KN w przestarzałych przepisów m.in. takich jak urlop dla podratowania zdrowia, który nie w pełni spełnia swoje zadanie. Proponuje zapis 47 dni urlopu wypoczynkowego, żeby nikt nie interpretował inaczej dni wolnych dla nauczycieli. Szkoła powinna być otwarta dla uczniów. Ministerstwo nie chce się zgodzić na przekształcanie szkół publicznych w szkoły prowadzone przez stowarzyszenia. System doskonalenia nauczycieli ma również przejść zmiany, m.in. przez tworzenie sieci współpracy. Według MEN najlepszym sposobem nadzoru pedagogicznego jest ewaluacja szkół. Minister zgodził się, że rząd nakłada na samorządy pewne obciążenia finansowe związane  przede wszystkim z podwyższ kami. Problemem jest rozliczanie tzw. średnich płac. Ministerstwo nie zamierza się przychylić do propozycji samorządów i nadal stoi na stanowisku prawidłowego monitorowanego rozliczania wynagrodzeń nauczycieli. Jednie podkreśla, że dodatki socjalne powinny ulec skasowaniu.

Profesor Edward Malec (Przewodniczący KSN NSZZ „S”) przedstawił opinię Krajowej Sekcji Nauki, która można ująć w czterech podstawowych punktach:

  1. zła ocena reform wprowadzonych przez min. Hall,
  2. zła ocena obecnych zmian w programach nauczania w liceum,
  3. konieczna jest unifikacja podręczników i programów nauczania, co stanowi szanse edukacyjna dla uczniów,
  4. nauczyciel powinien być urzędnikiem państwowym, co ugruntowałoby jego status zatrudnienia.

Przedstawiciel MEN nie został na dyskusji (właściwie jest to typowa praktyka ministerstwa jeżeli chodzi o debatę merytoryczną).

Sekretarz Komisji Krajowej NSZZ „S” Ewa Zydorek odniosła się do swojego doświadczenia zawodowego jako nauczycielki. Podkreśliła, jakie cele przyświecają solidarności w walce o godne warunki pracy i płacy oraz o dobro uczniów.

W dyskusji ponownie zabrał glos poseł Sprawka - nakreślił kilka problemów związanych z finansowaniem zadań oświatowych przez samorządy:

  1. Wpływy z podatków CIT i PIT maleją w samorządach, a nie rosną, jak stwierdził Pan Minister, a jak wiemy - wynagrodzenia rosną, stąd brak funduszy, braki w budżetach gmin.
  2. Nakłady na niepubliczne przedszkola są porównywalne z przedszkolami publicznymi.
  3. Spadł udział państwa w pomocy materialnej dla uczniów (w roku 2009 wydano 650 milionów, a w 2011 450 milionów)
  4. Dodatek wiejski to „koło ratunkowe” dla gmin wiejskich, które nie muszą wypłacać dodatku wyrównawczego.
  5. „Solidarność” nie powinna zgadzać się na włączenie dodatku wiejskiego do wynagrodzenia zasadniczego.
  6. Obecnie jest zła kalkulacja średnich wynagrodzeń (błąd jest związany m.in. podpunktem 4)
  7. Skutki wzrostu płac są przeszacowane, tak jak powiedział Pan Minister. Szacuje się że
    w roku 2013 będzie o 10 tysięcy nauczycieli mniej). Natomiast, zawsze jest więcej nauczycieli niż szacuje ministerstwo.

Powinniśmy zastanowić się, czym dla Ministerstwa jest wysoka jakość edukacji.

Powinny odbywać się spotkania z jednostkami samorządu terytorialnego oraz powinna być prawidłowa i rzeczywista informacja skierowana do społeczeństwa, jaka jest sytuacja szkół w Polsce.

Podczas dyskusji pani prof. Bortkiewicz stwierdziła, że urlop dla podratowania zdrowia jest niezbędny dla nauczyciela.

Pod koniec debaty padła propozycja zorganizowania debaty o samorządzie w formie studium przypadku - jak wyglądają stosunki samorządu z przedstawicielami sektora edukacyjnego.

Monika Kończyk