III OLIMPIADA "Losy Polaków na WSCHODZIE po 17 Września 1939 roku" wraz z programem merytorycznym i regulaminem


TERMINARZ  III  EDYCJI OLIMPIADY
LOSY POLAKÓW na WSCHODZIE po 17 IX 1939 r.
rok szkolny 2002/2003 

I etap (szkolny) do 15 XI 2002 r. przekazanie Komitetom Okręgowym zrecenzowanych przez nauczycieli prac.
II etap (okręgowy) 5 – 7 XII 2002 r. egzamin ustny zorganizowany przez Komitety Okręgowe
III etap (centralny) – do 7 II 2003 r. nadesłanie do Komitetu Centralnego prac pisemnych osób zakwalifikowanych w Okręgach
15 III 2003 r. egzamin ustny zorganizowany przez Komitet Centralny

PROGRAM MERYTORYCZNY
OLIMPIADY TEMATYCZNEJ
„LOSY POLAKÓW NA WSCHODZIE PO 17 WRZEŚNIA 1939 ROKU”

            Celem Olimpiady jest stworzenie młodym ludziom możliwości uzupełnienia i poszerzenia wiedzy historycznej o dramat polskich losów wynikający z zetknięcia się z sowieckim totalitaryzmem.
            Tak postawione zadanie edukacyjne będzie realizowane w dwóch etapach.
            Opracowanie tematów pierwszego i drugiego etapu konkursu ma zaowocować stworzeniem merytorycznych podstaw wiedzy poprzez zapoznanie się z historią ziem wschodnich II Rzeczpospolitej, zwłaszcza w okresie 1939-1941 i po 1944 r.
            Tematy trzeciego etapu, wymagające pracy w oparciu o dokumenty i relacje, pozwalają – poza poszerzeniem wiedzy – rozwinąć i kształcić umiejętności, zwłaszcza analizy zjawisk historycznych, wyciągania wniosków, formułowania pogłębionych ocen. Kontakt z żywym świadectwem przeszłości powinien uwrażliwić na wartość „małej historii” dopełniającej wielkie wydarzenia dla lepszego rozumienia przeszłości i teraźniejszości oraz ożywić pragnienie do poszukiwania prawdy i pielęgnowania pamięci o niej.

                                                            BIBLIOGRAFIA

Dokumenty, zestawienia, wykazy:
Indeks represjonowanych, t. I-IX, (Ośrodek karta):
- Rozstrzelani w Katyniu, Warszawa 1995;
-
Rozstrzelani w Charkowie, Warszawa 1996;
-
Rozstrzelani w Twerze, Warszawa 1997;
-
Jeńcy zmarli i zaginieni, Warszawa 1999;

Lista Katyńska. Jeńcy obozów: Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk zaginieni w Rosji Sowieckiej, Warszawa 1989;
Droga śmierci. Ewakuacja więzień sowieckich z Kresów Wschodnich II Rzeczpospolitej w czerwcu i lipcu 1941 roku, oprac. K. Popiński, A. Kokurin, A. Gugianow, Warszawa 1995; Mirosław Jan Rubas, Katyńska lista strat polskich formacji granicznych, Żołnierze Korpusu Ochrony Pogranicza i funkcjonariusze Straży Granicznej pomordowani i zaginieni na wschodzie na przełomie lat 1939/1940, Warszawa 2000;
Katyń, Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego, Warszawa 2000;
Polscy jeńcy wojenni w ZSRR 1939-1941, red. W. Materski, Warszawa 1992;
Represje sowieckie wobec Polaków i obywateli polskich, Warszawa 2000;
Rocznik statystyczny, Warszawa 1939;

Pamiętniki, wspomnienia i relacje:

Władysław Anders, Bez ostatniego rozdziału. Wspomnienia z lat 1939-1946, Lublin 1995; Edmund Banasikowski, Na zew Ziemi Wileńskiej,  Warszawa-Paryż 1990;
Józef Czapski, Na nieludzkiej ziemi,  (wydania różne);
Tadeusz M. Czerkawski, Byłem żołnierzem generała Andersa, Warszawa 1991;
Jan Dzieduszycki, Trzy lata wykreślone z życia, Paryż 1986;
Jan Erdman, Droga do Ostrej Bramy, Warszawa 1990;
Bogdan Danko, Nie zdążyli do Andersa (Berlingowcy), Londyn-Warszawa 1992;
Ks. Tadeusz Fedorowicz, Drogi Opatrzności, Lublin 1998;
Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat ,(wydania różne);
Ryszard Kiersnowski, Tam i wtedy. W Podweryszkach, w Wilnie i w puszczy 1939-1945.....
Edward Kołpak, Piętnaście lat tułaczki 1940-1955;
Jadwiga Mielżyńska, Syberyjskie notatki, Kraków 1990;
Izaak Kotkowski, Wyroki losu, Lublin 1997;
Bronisław Krzyżanowski, Wileński matecznik 1939-1944, Warszawa 1993;
Ks. Józef Kuczyński,  Między parafią a łagrem, Paryż 1985;
Grażyna Lipińska, Jeśli zapomnę o nich ...., Paryż 1988 lub Warszawa 1990;
Marian Łoziński, Przechodniu, powiedz Polsce ..., Kraków 1972;
Beata Obertyńska (Marta Rudzka), W domu niewoli, Warszawa 1991;
Pamiętniki znalezione w Katyniu, Paryż 1989;
Zdzisław Peszkowski, Wspomnienia jeńca z Kozielska, Warszawa 1989;
Barbara Piotrowska-Dubik, Kwiaty na stepie. Pamiętnik z zesłania, Warszawa 1997;
Tadeusz Pióro, Armia ze skazą. W Wojsku Polskim 1945-1968 (wspomnienia i refleksje),Warszawa 1994;
Polacy w ZSRR (1939-1942). Antologia, oprac. M. Czapska, Paryż 1963 lub Warszawa 1991; Ksawery Pruszyński, Wybór pism 1940-1945, Londyn 1989;
Klemens Rudnicki, Na polskim szlaku: Wspomnienia z lat 1939-1947, Warszawa 1990; Witold Saski,  Przez wiele mostów. Przeżycia absolwenta farmacji Uniwersytety Stefana Batorego w Wilnie – od pracy w kraju, przez sowieckie łagry, Armię Andersa, pobyt w Anglii i we Włoszech do profesury w USA, Warszawa 1992
Roman Sławiński, Pamiętnik syna. Przeżycia podchorążego podczas II wojny światowej, Warszawa 1994;
Grażyna Strumiłło-Miłosz, Znad Świtezi w głąb tajgi (rozmowy z moją matką), Olsztyn 1990;
Stanisław Swianiewicz, W cieniu Katynia (wydania różne);
Jan Szatsznajder, Drogi do Polski, Wrocław 1991
Danuta Tęczarowska, Deportacja w nieznane. Wspomnienia 1939-1942, Londyn 1981;
Aleksander Wat, Mój wiek, t. I - II, Warszawa 1990;
Ola Watowa, Wszystko co najważniejsze..., Warszawa 1990;
Wojciech Wiśniewski,  Ostatni z rodu. Rozmowy z Tomaszem Zanem, Warszawa – Paryż 1989,
Wojciech Wiśniewski, Pani na Bierżenikach. Rozmowy z Heleną z Zanów Stankiewiczową, Londyn 1991;
Czesław Zgorzelski, Przywołane z pamięci, Lublin 1996;

Opracowania:
(czcionką pogrubioną zaznaczono opracowania stanowiące lekturę wyjściową):

Historia Polski w liczbach, Warszawa 1993;
W. Adamuszko, N. W. Iwanowa, Litości ..., Represje w obwodzie wilejskim w dokumentach 1939-1941, Warszawa 1996;
W. Cygan, Kresy w ogniu. Wojna polsko – sowiecka 1939, Warszawa 1990;
Norman Davis, Boże igrzysko, tł. E. Tabakowska, t. II, wydanie dowolne;
Hanna Dylągowa, Historia Polski 1795 – 1990 Lublin 2000;
A. Głowacki, Sowieci wobec Polaków na ziemiach wschodnich II Rzeczpospolitej  1939-1941, Łódź 1997;
K.Jasiewicz, Zagłada polskich Kresów. Ziemiaństwo polskie na Krasach Północno – Wschodnich         Rzeczpospolitej pod okupacją sowiecką 1939 – 1941, Warszawa 1998;
E. Kotarska, Proces czternastu, Warszawa 1998;
Wł. Kowalski, U polskich stoim granic ...., Suwałki 1999;
Andrzej Paczkowski, polityczna historia Polski 1939-1945, wydanie dowolne;
Władysław Pobóg-Malinowski, Najnowsza historia Polski 1939-1945, wydanie dowolne;
Wojciech Roszkowski (Andrzej Albert), Historia Polski 1914-1993(5), wydanie dowolne;
Drogi śmierci, Warszawa 1995;
Z.S. Siemaszko, W sowieckim osaczeniu 1939-1943,  Londyn 1991;
J. Stankiewicz-Januszczak, Marsz śmierci. Ewakuacja więźniów z Mińska do Czerwieni 24-27 czerwca 1941 r., Warszawa 1999;
Studia z dziejów okupacji sowieckiej (1939-1941). Obywatele polscy na kresach północno- wschodnich II Rzeczpospolitej pod okupacją sowiecką w latach 1939-1941, pod red. T. Strzembosza, Warszawa 1997;
J. Węgierski, Lwów pod okupacją sowiecką (1939-1941),  Warszawa 1991;
A. Sudoł, Początki sowietyzacji Kresów Wschodnich II Rzeczpospolitej (jesień 1939 roku) Bydgoszcz – Toruń 1997);
R. Szawłowski, Wojna polsko – sowiecka, t. I – II, Warszawa 1996;
J. Węgierski, Lwów pod okupacją sowiecką, Warszawa 1991;
P. Żaroń,Ludność polska w Związku Radzieckim w czasie II wojny światowej, Warszawa 1990;


TEMATY PRAC PISEMNYCH

 ETAP I i II

  1. Rozmieszczenie i skład społeczny ludności polskiej na terenie województw wschodnich II RP (wileńskie, białostockie, nowogródzkie, poleskie, wołyńskie, lwowskie, tarnopolskie i stanisławowskie) w dniu 17 IX 1939 roku.

  2. Postawa mniejszości narodowych na kresach wobec państwa polskiego i żołnierzy WP w okresie agresji sowieckiej 17 IX 1939 roku.

  3. Polityczne i militarne tło wojna polsko – niemieckiej i polsko – sowieckiej (pakty przygotowujące wojnę, przebieg kampanii, najważniejsze bitwy, ośrodki oporu).

  4. Polityka władz sowieckich na okupowanych ziemiach II RP w latach 1939-1941; działania polityczne, polityka gospodarcza, oświatowa i wyznaniowa, represje wobec okupowanej ludności i jej eksterminacja.

  5. Losy ludności polskiej na ziemiach II RP okupowanych przez ZSRR po 17 IX 1939 r.

  6. Konspiracja polska na ziemiach wschodnich II RP okupowanych przez ZSRR od 1939 roku.

  7. Losy Polaków więzionych przez NKWD na ziemiach wschodnich II RP w latach 1939-1941.

  8. Rodzinne tradycje postaw niepodległościowych.

 ETAP III 

  1. Opór wobec agresora sowieckiego we wrześniu 1939 r.

  2. Życie codzienne oficerów Wojska Polskiego w obozach „internowania” w niewoli sowieckiej.

  3. Zręby Polskiego Państwa Podziemnego na wschodnich ziemiach Rzeczpospolitej pod okupacją sowiecką w latach 1939-1941.

  4. Losy obywateli Rzeczpospolitej pod okupacją sowiecką w latach 1939-1941 i po 1944 r.

  5. Losy polskie na wschodzie po 17 września 1939 r. w literaturze krajowej i emigracyjnej

  6. Cena polskości na kresach. Niszczenie żywiołu polskiego i polskich instytucji po 17 IX 1939 r.

  7. Armia Polska gen. Władysława Andersa w ZSRR i wojsko ppłk/gen. Zygmunta Berlinga u boku Armii Czerwonej (dowódcy i ich żołnierze, drogi kariery wojskowej, dylematy politycznych wyborów, dalsze losy, oceny potomnych).

  8. Droga do prawdy . „Kłamstwo katyńskie” w wojennych realiach politycznych (oficjalne stanowisko Moskwy i jej satelitów, przemilczenia i przekłamania w obozie anglosaskim, propaganda komunistyczna).

  9. Między dziedzictwem a waśniami. Jana Pawła II misja jednania narodów dawnej Rzeczpospolitej (historyczne uwikłania, podziały i zbliżenia: polityczne, militarne, społeczne, religijne perspektywy i nadzieje).

 REGULAMIN OLIMPIADY

 Informacje ogólne

  1. Podstawą prawną funkcjonowania Olimpiady Losy Polaków na Wschodzie po 17 września 1939 r. jest odpowiednie zarządzenie Ministra Edukacji Narodowej w sprawie organizacji konkursów i olimpiad przedmiotowych.

  2. Celem Olimpiady jest wzbogacenie wiedzy i świadomości historycznej dotyczącej losów Polaków na Wschodzie po wybuchu II wojny światowej.

  3. Organizatorem Olimpiady jest Wydział Nauk Humanistycznych UKSW.

  4. Organizator powołuje Komitet Główny Olimpiady, w skład którego wchodzą pracownicy naukowi, nauczyciele akademiccy, nauczyciele szkół średnich i ponadgimnazjalnych przedstawiciel organizatora, przedstawiciel Ministerstwa Edukacji Narodowej jako instytucji dotującej. Kadencja Komitetu Głównego trwa dwa lata. Po jej upływie członkowie Komitetu Głównego potwierdzają gotowość dalszej pracy w Komitecie.

  Komitet Główny

  1. Komitet Główny wybiera Przewodniczącego spośród swoich członków większością głosów, w obecności co najmniej połowy składu osobowego. Inne decyzje Komitet podejmuje  zwykłą większością głosów. Funkcje wybieralne są funkcjami honorowymi.

  2. Nowych członków powołuje Komitet Główny w głosowaniu na wniosek członków lub organizatora.

  3. Przewodniczący kieruje pracami Olimpiady we współpracy z Sekretarzem Naukowym i  sekretariatem Olimpiady (księgowy, sekretarka, kasjer).

  4. Komitet Główny podejmuje decyzje o charakterze merytorycznym, organizacyjnym i finansowym przy decydującym głosie Przewodniczącego. Zebrania zwołuje Przewodniczący.

  5. Tematy i zestawy lektur na zawody I, II i III stopnia opracowują osoby wskazane przez Przewodniczącego, a wybiera spośród nich i zatwierdza Komitet Główny.

  6. Komisję oceniającą i jury zawodów III stopnia oraz inne zespoły niezbędne w bieżących pracach Olimpiady powołuje Przewodniczący, uwzględniając deklaracje poszczególnych członków Komitetu Głównego. Członkowie jury i komisji mogą być powołani również spoza grona członków Komitetu.

  Komitety Okręgowe

  1. Przewodniczący Komitetu Głównego powołuje przewodniczących Komitetów Okręgowych i zatwierdza proponowany przez nich skład komitetów. Kadencja Przewodniczącego Komitetu Okręgowego i samego komitetu trwa trzy lata.

  2. Zawody I i II stopnia organizuje sekretarz Komitetu Okręgowego. Sekretarze zatrudniani są przez Przewodniczącego Komitetu Okręgowego po uzgodnieniu z Przewodniczącym Komitetu Głównego. Wykaz obowiązków sekretarza znajduje się w aneksie.

  3. Opiekę merytoryczną nad całością prac Komitetu Okręgowego i przebiegiem zawodów I stopnia sprawuje Przewodniczący komitetu Okręgowego. Jest to funkcja społeczna.

 Zasady przeprowadzania zawodów

  1. Olimpiada Losy Polaków na Wschodzie po 17 września 1939 r. jest olimpiadą tematyczną, adresowaną w roku szkolnym 2002/2003 ( i następnych latach) do uczniów szkół średnich oraz szkół ponadgimnazjalnych.

  2. Olimpiada przeprowadzana jest w trzech etapach/stopniach:

 A) w pierwszym etapie jej uczestnicy przygotowują pracę pisemną na jeden z tematów przedstawionych przez Komitet Główny Olimpiady

B) w drugim etapie autorzy najlepszych prac składają egzamin ustny;

 C)   trzeci stopień Olimpiady polega na przedstawieniu do oceny pracy pisemnej i jej ustnej obrony

 Preferencje

  1. Osiągnięcia uczestników Olimpiady powinny być odnotowane na świadectwie promocyjnym i świadectwie dojrzałości

  2. Zwycięzcy Olimpiady (laureaci) starający się o przyjęcie do szkół wyższych korzystają z preferencji przyznawanych mocą senatów poszczególnych szkół (art. 141  Ustawy o Szkolnictwie Wyższym).

  Ustalenia końcowe

  1. Organizator upoważnia Komitet Główny Olimpiady do występowania do  Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu o przyznanie dotacji z budżetu państwa. Olimpiada może również otrzymać inne dotacje

  2. Komitet Główny przewiduje możliwość  rozszerzenia zakresu merytorycznego Olimpiady.